1.4 Organellen

• newEditor
• Biologie
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4

Opdracht "De cel als fabriek"

https://biologiepagina.nl/Havo4/inleiding/Opdrachtsubmicroscopisch.pdf

Basisstof 1.4 Organellen

Leerdoelen

•  Ik kan een cel beschrijven als een zelfstandig functionerende biologische eenheid.
  
  

• Ik kan beschrijven hoe transport van stoffen via (cel)membranen plaatsvindt.

Basisstof 4: Organellen

Dat het in een cel een levendige boel is, kun je op afbeeldingen niet zien. 

In tegenstelling tot de organen in je lichaam, liggen de organellen in een cel niet op een vaste plaats. Ze bewegen continu en er is interactie met andere organellen.

Welk organel komt niet voor bij een dierlijke cel en wel bij een plantencel? (herhaling basisstof 3)

A

celwand

B

celkern

C

celmembraan

D

cytoplasma

Wat is de functie van de vacuole? (herhaling basisstof 3)

A

Geeft stevigheid aan de plantencel

B

Maakt de voedingsstoffen voor de plant

C

Nieuw weefsel maken

D

Vervoeren van opgeloste stoffen

Celkern

• Bevat het DNA 
  

• DNA = code voor eiwitten
  

• Goed beschermd: membraan eromheen

messenger RNA 

mRNA

• Klein stukje kopie van de code van het DNA

• Kan de celkern verlaten

• Kan worden afgelezen door een ribosoom 

Eiwitten zorgen voor erfelijke eigenschappen door...

• Enzymwerking (omzetting van stoffen)

• Hormoonwerking 

• Bouwstofwerking (opbouw van cellen - weefsels - etc)
  

• Worden in ribosomen gemaakt

Wie zorgt voor het tot uiting komen van erfelijke eigenschappen?

A

DNA

B

mRNA

C

Eiwitten

D

Ribosomen

Ribosomen

Waar vinden we die?

• Ruw Endoplasmatisch Reticulum (ruw E.R.)
  

• Los in het cytoplasma

Glad E.R. speelt een rol bij transport van stoffen door de cel. 

Ruw E.R. bevat ribosomen die eiwitten produceren.

Golgi systeem 

Geeft eiwitten hun uiteindelijke specifieke vorm (bewerking).

Eiwitten komen in blaasjes.

Blaasjes snoeren af.

Waar worden eiwitten gevormd?

A

In de celkern

B

In het mRNA

C

In de ribosomen

D

In het glad E.R.

Waarom is het Golgi-systeem belangrijk?

A

Omdat het eiwitten produceert

B

Omdat het eiwitten hun uiteindelijke vorm geeft.

C

Omdat het eiwitten verplaatst

D

Anders

Braindump. Schrijf alles op over wat je nu weet van de organellen in de cel.

Bestemming: 

in de cel

• Blaasjes snoeren af van het golgi systeem.

• Komen op de juiste plaats in de cel terecht.

Voorbeelden

• Eiwit vormt een onderdeel van het celskelet.

• Lysosomen: blaasjes gevuld met enzymen die ziekteverwekkers verteren.

Lysosoom

Exocytose

Bestemming: buiten de cel

Blaasjes versmelten met celmembraan: exocytose.

Inhoud komt buiten de cel terecht. 

Voorbeeld

Speekselkliercel produceert amylase (zetmeel verterend enzym). 

Hoe noemen we, in het algemeen, blaasjes gevuld met afbrekende enzymen?

A

Lysosomen

B

Exocytose

C

Amylase

D

Praatplaat

Bespreek de afbeelding met je buur. 

Welke vragen hebben jullie nog?

Website

https://biologiepagina.nl/Oefeningen/cel/functiesorganellen.htm

Welk(e) stap(pen) ontbreken nog in deze afbeelding, om tot een goed functionerend eiwit te komen? Licht het antwoord toe.

Mitochondrium

Energiefabriek in de cel

Verbranding 

(brandstoffen zoals glucose)

Levert Adenosine Tri Fosfaat (ATP) op

ATP

Adenosine Tri Fosfaat

Energieleverancier.

Energierijke bindingen tussen 2e en 3e fosfaatgroep. 

Praatplaat

Bespreek met elkaar:

- Wat zien we hier?

- Waar vindt dit plaats?

Welk molecuul bevat de meeste potentiële energie? Waar in de cel wordt ADP omgezet in ATP?

A

ATP, in de mitochondriën

B

ADP, in de mitochondriën

C

ATP, in de ribosomen

D

ADP, in de ribosomen

Chloroplast

Bladgroenkorrel

Fotosynthese

In welke organismen?

Wat is er nodig voor dissimilatie (verbranding)? En wat komt er vrij bij dissimilatie (verbranding)?

A

Nodig: glucose en koolstofdioxide Vrij: zuurstof en water

B

Nodig: glucose en zuurstof Vrij: koolstofdioxide en water

C

Nodig: glucose en water Vrij: koolstofdioxide en zuurstof

D

Nodig: glucose en water Vrij: koolstofdioxide en minder glucose

Vul de reactievergelijking van de fotosynthese in: .... + .... -> .... + ...

A

C6H12O6 + O2 -> H2O + CO2

B

H2O + O2 -> C6H12O6 + CO2

C

C6H12O6 + CO2 -> H2O + O2

D

CO2 + H2O -> C6H12O6 + O2

Membranen

• Gevormd door dubbele laag fosfolipiden.
  

• Eiwitten: (vaak) voor transport van stoffen naar binnen of buiten.
  

• Koolhydraatketens: voor herkenning van de cel door andere cellen.

Membranen

Opname van stoffen 

uit de omgeving.

Afgifte van stoffen

aan de omgeving. 

Veel tegelijk opnemen: endocytose

Een eiwit is zojuist gemaakt in een cel. Welke organellen komt dit eiwit achtereenvolgend tegen?

1

3

4

2

Celkern

Mitochondrium

Celmembraan

Ribosoom

ER

Golgi-systeem

Hoe noemen we het proces dat hier is afgebeeld? Waar in de cel werd de inhoud geproduceerd?

A

Endocytose, in de ribosomen

B

Exocytose, in de mitochondriën

C

Exocytose, in de ribosomen

D

Endocytose, in de mitochondriën

Sleep de organellen naar de juiste functie.

Transportsysteem

Levert energie

Breekt stoffen af

Maakt eiwitten

Bevat chromosomen

Celkern

Ribosomen

Lysosoom

Mitochondriën

ER

Golgi-systeem

Extra les over B4 volgende week

• Enkele opdrachten ter herhaling.

• Uitleg over mitochondriën en chloroplasten.

• Afronden invulblad "De Cel als fabriek" en inleveren.

• Daarna: practicum microscopie!

Gehele lestaak

Basisstof 3Opgaven: 22 t/m 25 (kennis)

26 t/m 29 (inzicht) 

Basisstof 4

Opgaven: 33 t/m 37 (kennis)

38-41 (inzicht)

Aan de slag!

Nu, in de les, aan de slag met: 

Basisstof 4, opgaven:

33 t/m 41