2.2 Christendom en Islam
Lesduur is: 50 minOnderdelen in deze les
Herhaling verspreiding Christendom
Noem twee wederzijdse belangen van de koning en de paus om samen te werken?
Wat wordt bedoeld met tweezwaardenleer?
Wat is syncretisme en noem een paar voorbeelden hoe dit door de kerk werd doorgevoerd
Waarin verschillen seculiere geestelijken van reguliere geestelijken?
Wat zijn Benedictijnen en welke regels passen bij deze groep?
Wat zijn missionarissen? Vanuit welke plaats in huidige Nederland werden missionarissen opgeleid?
Welk Germaans volk liet zich niet makkelijk bekeren? Welke gebeurtenis laat dit zien?
De R.K. Kerk is hiërarchisch georganiseerd? Wat betekent dit en noem voorbeelden.
Herhaling verspreiding Islam
Wie zag zichzelf vanaf 610 n.C. als boodschapper van God (Allah)? Door wie werd hij na zijn dood in 632 opgevolgd? Hoe noemen we zo'n opvolger van de profeet Mohammed?
Welk gebied was door de moslims rond 720 veroverd en betekende een grote expansie de islam?
Wat was de Reconquista? Welk jaartal is hierbij belangrijk?
In welk gebied verloren de christenen hun invloed? Wat hebben de kruistochten hiermee te maken? Welke jaartallen zijn hierbij van belang?
Leerdoelen
Na het bestuderen van de paragraaf kun je
met voorbeelden uitleggen hoe het christendom werd verspreid;
uitleggen dat de samenwerking tussen Frankische koningen en de kerk voordelig was voor beide partijen;
de kerkelijke hiërarchie beschrijven;
uitleggen waar en hoe de islam ontstond, en over welke gebieden deze religie zich verspreidde;
uitleggen hoe het kalifaat omging met joden en christenen;
voorbeelden noemen van christelijke expansie;
uitleggen om welke redenen mensen deelnamen aan de kruistochten;
positieve en negatieve gevolgen beschrijven van de christelijke expansie.
Kenmerkende aspecten
De verspreiding van het christendom in geheel Europa
Het ontstaan en de verspreiding van de islam
De expansie van de christelijke wereld naar buiten toe, onder andere in de vorm van de kruistochten
Groei van het christendom vanaf 500: Pausen en koningen
De Franken hadden in de strijd om macht in Gallië (Frankrijk) het meest succes door het verbond met de paus (bekering koning Clovis rond 500 n.C.)
Er was een wederzijds belang tussen vorsten (goddelijke rechtvaardiging van hun macht en gebruik van bisschoppen als bestuurders) en paus (militaire steun en kerstening volk)
De Frankische koningen werden zo het machtigst in Noordwest-Europa en het katholicisme de machtigste godsdienst!
Tweezwaardenleer R.K. kerk: koningen hadden alleen wereldlijke macht (leiden van de staat). Zelf hadden ze geestelijke macht (leiden van de kerk) in tegenstelling tot orthodoxe christenen!
Bekering en syncretisme
Syncretisme: bij de overgang naar een nieuw geloof, aansluiting zoeken bij bestaande opvattingen en praktijken. Voorbeelden:
25 december (geboorte van de zon als geboorte van christus)
Zondag als rustdag (in bijbel is de sjabbat op zaterdag)
Pasen (wederopstanding Jezus) op de dag van Germaans lentefeest
Intrede van heiligen en verering van relikwieën als vervanging van heidense goden
Het woord God (lat. Deus) is Germaans: datgene waaraan wordt geofferd.
Kerkjes bouwen op heidense heilige plekken
seculiere (priesters) en reguliere geestelijken (monniken)
Twee soorten geestelijken: reguliere (in kloosters) en seculiere (in de 'wereld', tussen de mensen / zendelingenwerk)
In de 3e eeuw ontstonden kloosters (afzondering van de verleidelijke wereld, leven in dienst van het geloof)
In de 6e eeuw: kloosterregels Benedictus van Nursia, later Benedictijnen (armoede, gehoorzaamheid aan abt, bidden en werken, onthouding)
Door schenkingen en inkopen door elite verwierven kloosters veel grond en kregen een rol in het beheer van domeinen
Grote rol in het onderwijs en bewaren en doorgeven klassieke erfgoed (boeken oudheid)
Kerstening van Nederland
Rond 635 stichtte de Frankische koning Dagobert een kerk in Utrecht in omliggend heidens gebied
Pas met de komst van missionaris Willibrord uit Engeland in 690 werden meerdere christelijke leefgemeenschappen uitgezet
Vanuit Utrecht werden missionarissen opgeleid en uitgezonden (b.v: Bonifatius)
Het kersteningsproces verliep moeizaam, vooral tegen de Friezen (koning Radbod/Radboud/Redbad, gaf niet toe)
Waarschijnlijk stierf Radboud in 719 en viel zijn rijk daarna in handen van Karel Martel
Bonifatius werd in 754 bij Dokkum door een groep Friezen vermoord!
R.K. Hierarchie (seculiere geestelijken)
Aan het hoofd de paus. Hij bepaalt het beleid van de gehele katholieke kerk
Daaronder de kardinalen: hoofd van kerkprovincies
Bisdommen: bisschoppen aan het hoofd van kerkelijke provincie
Dekenaat: Dekens aan het hoofd van een bestuurlijke laag tussen een bisdom en parochie
Parochies: lokale geestelijken (pastoors) in dorpen
Ontstaan van een islamitisch rijk
Profeet Mohammed, stichter van de islam. Zag zichzelf als boodschapper van God (Allah)
Alle teksten die Allah aan hem openbaarde werden opgenomen in de Koran (heilige boek van de islam)
Mohammed wist nomadische stammen op het Arabisch schiereiland (I en II) via het geloof tot bondgenoot te maken en daarmee de basis te leggen voor het islamitische rijk
Na zijn dood in 632 werd Mohammed opgevolgd door zijn schoonvader, Aboe Bakr. Ook hij werd zowel politieke als religieuze leider en werd 'kalief' genoemd (opvolger van Mohammed) en zijn regering noemen we 'kalifaat'.
Rond 661 trad een nieuwe dynastie aan, die van de Omajjaden en begon een nieuwe fase van veroveringen. Rond 720 was heel N-Afrika en Spanje veroverd
In Frankrijk (Poitiers) werden de moslims in 732 verslagen
Belangrijke verandering in Europa in de 11e eeuw!
Ketters (mensen die zich niet hielden aan de katholieke regels) werden vervolgd door de inquisitie (kerkelijke rechtbank)
Expansie van het christendom in Oost-Europa
Reconquista (Spaanse herovering) op islamitische delen van Spanje en Portugal
Kruistochten (militaire expedities) richting Midden-Oosten om Jeruzalem te heroveren op de moslims (1095 eerste kruistocht) voor roem, grond en vergeving.
Gevolgen van de expansie
De reconquista zorgde ervoor dat de laatste moslims in 1492 uit Spanje werden verdreven (Granada)
De christenen verloren hun invloed in het Midden-Oosten. De laatste kruisvaarders stad Akko viel in 1291.
Wel kwamen de Europeanen door de nieuwe handelsposten in contact met het Verre Oosten en uitvindingen zoals het kompas en Arabische wetenschap (wiskunde, meetkunde en algebra)
Begrippen (1)
syncretisme: het verschijnsel dat mensen die een ander geloof aannemen, dit nieuwe geloof verbinden met hun eerdere overtuigingen en praktijken.
kerstening: anderen bekeren tot het christendom.
missionaris: geestelijke die mensen tot het christendom probeert te bekeren.
seculiere geestelijke: christelijke priester die onderdeel vormt van het kerkelijke bestuur, vanaf het laagste niveau (de pastoor in de parochie) tot aan de leider van de kerk, de paus.
reguliere geestelijke: lid van een christelijke kloosterorde; monnik of non.
hiërarchie: kerkelijke rangorde; tegenwoordig ook gebruikt voor een rangorde buiten de kerk.
parochie: kerkelijke gemeente op het laagste niveau, onder leiding van een pastoor; onderdeel van een bisdom.
islam: het geloof in één god, Allah, volgens de richtlijnen in de Koran en de uitspraken van de profeet Mohammed.
kalifaat: Islamitische bestuursvorm waarin de kalief zowel wereldlijk als religieus heerser is.
sharia: Islamitische wetgeving die teruggaat op het woord van Allah, zoals dat is overgeleverd in de Koran en in andere voor moslims heilige geschriften.
ketter: Iemand die een andere geloofsleer aanhangt dan de officiële.
Begrippen (2)
inquisitie: een kerkelijke rechtbank die ketters berechtte.
expansie: de uitbreiding van een gebied of invloed.
reconquista: Letterlijk ‘herovering’ (Spaans): de verovering door christelijke vorsten van het islamitische deel van het Iberisch schiereiland (Spanje en Portugal).
kruistocht: een militaire onderneming om het heilige land te veroveren of te verdedigen.
a. Welke twee motieven (redenen) had Richard Leeuwenhart om gehoor te geven aan de oproep van de paus? b. Waarom was het voor een middeleeuwse koning belangrijk zich in de strijd te bewijzen? c. Waarom wilde de paus Jeruzalem heroveren?
In de vroege middeleeuwen vereerden veel mensen heilige bomen. Bij sommige van die bomen verschenen vanaf de 7e eeuw katholieke beelden of kapellen. Hoe noem je dat verschijnsel? Leg je antwoord uit.
a. Noem twee motieven voor de Frankische machthebbers om samen te werken met de kerk in Rome. b. Noem twee motieven voor de kerk in Rome om samen te werken met de Frankische machthebbers.
In de 8e eeuw trok de geestelijke Lebuïnus door het oosten van het huidige Nederland. Hij probeerde zoveel mogelijk mensen christen te maken. Hoe noem je iemand als Lebuïnus?
Maak in WORD een verdeling tussen twee soorten geestelijken (regulier en seculier) en zet die geestelijken dan in volgorde van belangrijkheid boven elkaar. Zet er steeds bij waarover deze geestelijken de baas waren. Gebruik de volgende geestelijken: monnik, paus, pastoor, abt, bisschop, bisdom, (katholieke) kerk, klooster, parochie. (Maak screenshot en UPLOAD HIER)
Met wie hadden de gewone gelovigen het meest te maken: met seculiere of reguliere geestelijken? Leg je antwoord uit.
Jezus is belangrijk voor christenen, maar speelt ook een rol in de islam. Verklaar hoe dat kan.
In de middeleeuwen was Spanje deels islamitisch. Hoelang zijn islamitische machthebbers in Spanje aanwezig geweest? (Kijk ook naar de kaart in Lessonup)
a. Welk religieus verschil bestond er tussen een kalief en de profeet? b. Waarin komen een kalief en de profeet overeen?
In de 12e en 13e eeuw leefden in Europa ʻkatharen’. Zij geloofden in Jezus, maar dachten ook dat de duivel op aarde de meeste macht had. De katholieke kerk was het daar niet mee eens. a. Hoe werden gelovigen als de katharen genoemd? Leg je antwoord uit. b. Wat was de rol van de inquisitie in de katholieke kerk?
De christelijke expansie vanaf de 11e eeuw leidde tot botsingen met moslims in twee verschillende gebieden. a. Welke gebieden waren dat? En hoe worden die conflicten genoemd? b. Leg uit welke motieven de volgende mensen hadden om betrokken te zijn bij de kruistochten: de paus, de edelen, Italiaanse handelaren.
Noem een onbedoeld gevolg van de christelijke expansie.
In deze opdracht bestudeer je het gezichtspunt oftewel het perspectief in bronnen van waaruit ze zijn geschreven. a. Leg uit welke beelden ten aanzien van christenen en moslims naar voren komen in beide bronnen. b. Beiden groepen geven een negatief beeld van elkaar. Hoe kan dit?
Gebruik bron 4. Een historicus heeft de volgende onderzoeksvraag: ‘Hoe gedroegen de kruisvaarders zich tegenover de lokale bevolking tijdens de verovering van Jeruzalem in 1099?’ a. Leg uit dat deze bron past bij de onderzoeksvraag. b. Geef 2 argumenten voor de betrouwbaarheid en 2 argumenten tegen de betrouwbaarheid van de bron