De Nederlandse maatschappij ’78–’08
Historische context Nederland 1948–2008 · deel 2
GESCHIEDENIS · HAVO
De Nederlandse maatschappij ’78–’08
Historische context Nederland 1948–2008 · deel 2
GESCHIEDENIS · HAVO
HOOFDVRAAG
Waardoor veranderden de maatschappelijke verhoudingen in Nederland tussen 1978 en 2008?
Kenmerkende aspecten 45 · 47 · 48 · 49
2
Lesdoelen
Aan het einde van de les kan ik:
1
De veranderende contacten tussen Nederland en andere landen beschrijven
2
Uitleggen waarom en hoe de liberalisering van Nederland plaatsvond
3
De nieuwe jongerenculturen herkennen
4
De ontwikkelingen in de multiculturele samenleving beschrijven
3
Kenmerkende aspecten
45
De verdeling van de wereld in twee ideologische blokken in de greep van een wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog
47
De eenwording van Europa
48
De toenemende westerse welvaart die vanaf de jaren zestig van de twintigste eeuw aanleiding gaf tot ingrijpende sociaal-culturele veranderingsprocessen
49
De ontwikkeling van pluriforme en multiculturele samenlevingen
4
De wereld: van gidsland tot Maastricht
KA 45 · 47
tot jaren ’80
NL ziet zich als gidsland:
voorbeeld voor andere landen
aandacht voor samenwerking en ontwikkelingshulp
1979
NAVO besluit tot plaatsing van kruisraketten, ook in NL (Koude Oorlog!)
1981
Massale demonstratie tegen kruisraketten in Amsterdam
1985
Verdrag van Schengen: afspraak om de grenscontroles af te schaffen (!!!)
1992
Verdrag van Maastricht: basis voor de Europese Unie en de EMU (euro) (!!!)
na 1991
Rol NAVO verandert: conflictoplosser. NL doet mee aan vredesmissies
5
Joegoslavië valt uiteen
KA 45
Joegoslavië is communistisch, maar géén bondgenoot van de Sovjet-Unie.
Na de Koude Oorlog groeit het nationalisme onder de verschillende volkeren.
1992
Bosnië wil zich afscheiden
april 1992
Start van het beleg van Sarajevo
1993
VN richt ‘safe areas’ in tegen etnische zuiveringen
juli 1995
Val van Srebrenica
Etnische zuivering: het met geweld verdrijven of vermoorden van een bevolkingsgroep uit een gebied.
6
Srebrenica, 1995
KA 45
Nederlandse militairen (Dutchbat) moeten de moslim-enclave Srebrenica beschermen
Probleem: licht bewapend, mogen alleen uit zelfverdediging schieten en krijgen geen luchtsteun van NAVO/VS
Juli 1995: het Bosnisch-Servische leger vermoordt ongeveer 8000 mannen en jongens rond Srebrenica
Gevolg: Nederland wordt terughoudender in zijn internationale ambities
7
Liberalisme: de verzorgingsstaat op de schop
KA 48
Van een maakbare naar een zelfredzame samenleving
Economische krimp
Eind jaren ’70 en jaren ’80: economische crisis
Verzorgingsstaat onder druk
Te duur en te bureaucratisch
Te makkelijk om een WAO-uitkering te krijgen
Neoliberaal beleid
1982: kabinet Lubbers (CDA, VVD)
Bezuinigen en afbouw van de verzorgingsstaat
Privatisering van staatsbedrijven
Dankzij het poldermodel (overleg tussen overheid, werkgevers en werknemers) verloopt dit met weinig conflict.
8
Vrijheid: Paars en individualisering
KA 48 · 49
De paarse kabinetten van Wim Kok (1994–2002: PvdA, VVD, D66) zetten de liberalisering door.
1994 Algemene Wet Gelijke Behandeling: verbod op discriminatie
Verdere individualisering:
Gedoogbeleid
softdrugs
2001
homohuwelijk: NL eerste land ter wereld
2002
euthanasiewet
Gevolg: Nederland krijgt de reputatie van een vrij en tolerant land
9
Jongeren: nieuwe culturen
KA 48
Punk
Engeland, eind ’70
Anti-establishment, -kapitalisme en -autoriteit; weinig geloof in de toekomst
Krakers
Nederland, ’80
Kritiek op de woningnood; soms met geweld tegen de bestaande orde
Rap
VS; NL vanaf ’90
Afro-Amerikaanse jongeren zetten zich af tegen racisme
Gabber
Nederland, ’90
Harde dancemuziek; apolitiek
Verharding door economische krimp: treinkaping bij De Punt door Molukse jongeren (1977) en krakersrellen (1980)
10
Globalisering en digitale revolutie
KA 47 · 48
Digitale revolutie
Vanaf de jaren ’90: informatiemaatschappij
Contact via internet en mobiele telefonie wordt makkelijker
Leefstijl van jong én oud raakt meer geglobaliseerd
Gevolg: verdere individualisering
Europese samenwerking
Vrij verkeer van personen: o.a. studeren in het buitenland
EU-beleid krijgt steeds meer invloed
Gevolg: Europees beleid bepaalt mede het Nederlandse beleid
11
Migratie en multiculturalisme
KA 49
Arbeidsmigranten
uit Oost-Europa verhuizen naar West-Europa
+
Migratie naar de EU
door humanitaire crises (asielzoekers) en gezinshereniging
→
Gevolg: groeiende kritiek
op het multiculturalisme: bedreiging op de arbeidsmarkt of voor de cultuur
Beleid: tot eind jaren ’90 steunen kabinetten en vrijwel alle partijen de multiculturele samenleving; vanaf 2002 gericht op integratie of assimilatie.
12
Polarisatie
KA 49
jaren ’90
Groeiend gevoel dat de overheid de burger niet helpt; kritiek op de afstandelijkheid van Paars 2
2001
Aanslagen van 11 september → groeiende angst voor moslimextremisme
2002
Opkomst Pim Fortuyn: kloof tussen politiek en burger verkleinen + anti-islam
mei 2002
Fortuyn wordt vermoord: ‘de kogel kwam van links’
2004
Moord op Theo van Gogh → angst voor moslimextremisme groeit verder
2006
Oprichting van de PVV (Geert Wilders)
13
2008: een nieuwe crisis
KA 47 · 49
2008: start van een economische crisis; Zuid-Europese landen komen in grote problemen
De EU moet ingrijpen → groeiende weerstand tegen de invloed van ‘Brussel’
Gevolg: groeiende populariteit van rechts-populisme
Toch: Nederland blijft een van de welvarendste, gelukkigste en meest gelijkwaardige landen ter wereld
14
Terug naar de hoofdvraag
VAN
NAAR
Overheid
Maakbare samenleving
→
Zelfredzame samenleving
Wereld
Gidsland
→
Terughoudend, meer Europees
Samenleving
Collectief en verzuild
→
Individualistisch en tolerant
Migratie
Multicultureel ideaal
→
Integratie en assimilatie
Politiek
Consensus en polder
→
Polarisatie en populisme
Opdracht: kies één verandering en leg uit welke oorzaak erachter zit.
15