Het hart en de bloedsomloop
Het hart en de bloedsomloop
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoel
Ik kan uitleggen hoe het bloed door mijn lichaam stroomt en hoe mijn hart daarbij werkt.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden of ideeën komen bij je op als je aan bloed en hart denkt?
Gebruik de inzendingen om voorkennis zichtbaar te maken. Haal vooral woorden op als zuurstof, pompen, bloedvaten, longen, hartslag en organen, maar accepteer ook alledaagse associaties als conditie of leven.
Waarom bloed moet stromen
Bloed vervoert zuurstof en voedingsstoffen
Bloed neemt afvalstoffen mee terug
Het hart werkt als een spierpomp
Door die pomp bereikt bloed alle organen
Open de les vanuit de functie: leerlingen snappen vaak wel dat bloed 'rondgaat', maar nog niet waarom. Deze slide zet de bloedsomloop neer als transportsysteem dat door het hart wordt aangedreven.
Twee routes door het lichaam
Er zijn twee bloedsomlopen die samen één gesloten systeem vormen.
De kleine bloedsomloop gaat van het hart naar de longen en terug
De grote bloedsomloop gaat van het hart naar de organen en terug
Bloed komt steeds weer terug bij het hart
Deze slide heeft geen instructies
De kleine bloedsomloop
Van het hart naar de longen
In de longen neemt bloed zuurstof op
Daarna stroomt het terug naar het hart
Deze route bereidt bloed voor op vervoer door het lichaam
Noem hier nog niet alle hartdelen tegelijk; focus op de functie van de route. De naam 'klein' slaat op de korte route tussen hart en longen, niet op onbelangrijk.
De grote bloedsomloop
Van het hart naar de overige organen
Organen krijgen zuurstof en glucose
Bloed neemt afvalstoffen mee terug
Daarna stroomt het bloed terug naar het hart
Leg uit dat 'overige organen' hier alles behalve de longen betekent. Verbind dit met de transportfunctie van bloed.
Welke route hoort bij de kleine bloedsomloop?
hart–longen–hart
hart–organen–hart
longen–organen–hart
organen–longen–hart
Toetst het onderscheid tussen kleine en grote bloedsomloop direct na de uitleg over beide routes.
Vul de juiste begrippen in
Bloed stroomt in een gesloten systeem. In de kleine bloedsomloop gaat bloed van het hart naar de longen en terug. In de grote bloedsomloop gaat bloed van het hart naar de overige organen en daarna terug naar het hart.
De lege plekken testen de kernwoorden van de twee bloedsomlopen zonder nieuwe context toe te voegen.
De bouw van het hart
Het hart heeft vier ruimtes.
Twee boezems bovenin
Twee kamers onderin
Boezems ontvangen bloed
Kamers pompen bloed weg uit het hart
Een veelvoorkomende verwarring: leerlingen halen boezems en kamers door elkaar. Benadruk daarom functie én plaats: boezems boven, kamers onder.
Bloedvaten van en naar het hart
Uit de kamers vertrekken de longslagader en de aorta
In de boezems komen de longader en de holle ader uit
Zo kan bloed het hart verlaten en er weer in terugkomen
Benadruk het verschil tussen 'slagader' en 'ader' als richting ten opzichte van het hart: slagaders gaan van het hart af, aders komen naar het hart toe.
Kleppen sturen één richting op
Hartkleppen liggen tussen boezems en kamers
Slagaderkleppen liggen tussen kamers en slagaders
Kleppen voorkomen dat bloed terugstroomt
Daardoor blijft het bloed in de juiste richting bewegen
Hier is de kernfunctie belangrijker dan de namen van afzonderlijke kleppen. De detailnamen zijn niet nodig als ze niet in het curriculum gevraagd worden.
Stap 1: boezems trekken samen
De boezems persen bloed naar de kamers
De hartkleppen staan open
De slagaderkleppen blijven dicht
Bloed stroomt zo niet terug uit de slagaders
Deze slide heeft geen instructies
Stap 2: kamers trekken samen
De kamers pompen bloed de slagaders in
De hartkleppen gaan dicht
De slagaderkleppen gaan open
Bloed kan nu niet terug naar de boezems
Koppel deze stap aan de twee uitgangen: naar de longslagader en naar de aorta. Dat helpt leerlingen de pompfunctie van de kamers te begrijpen.
Stap 3: de hartpauze
De hartspier ontspant
Het hart vult zich opnieuw met bloed
Door de kleppen blijft het bloed in de juiste richting
Daarna begint de volgende hartslag
Maak duidelijk dat 'pauze' niet betekent dat het hart stopt, maar dat het kort ontspant tussen twee samentrekkingen.
Welke uitspraak over kleppen klopt?
Ze laten bloed terugstromen
Ze liggen alleen in boezems
Ze houden richting vast
Ze pompen bloed naar buiten
Plausibele misvattingen: kleppen zouden pompen of alleen in één deel van het hart liggen. Correct is hun functie: terugstromen voorkomen.
Vul de stappen van de hartslag aan
Bij stap 1 trekken de boezems samen en stroomt bloed naar de kamers. Daarna trekken de kamers samen en gaat bloed de slagaders in. Vervolgens volgt de hartpauze, waarin de hartspier ontspant en het hart zich opnieuw vult.
Laat leerlingen de volgorde hardop nalopen: boezems, kamers, hartpauze.
Hoe zorgen kleppen dat bloed niet terugstroomt?
Bespreek dat in stap 1 de hartkleppen open zijn en de slagaderkleppen dicht, in stap 2 juist andersom, en dat tijdens de hartpauze kleppen terugstromen blijven voorkomen. Kernidee: kleppen zorgen voor één richting.
De kransvaten van het hart
De hartspier heeft zelf ook zuurstof en glucose nodig
Kransslagaders brengen deze stoffen naar de hartspier
Kransaders voeren afvalstoffen af
Het hart voorziet dus ook zichzelf van bloed
Leerlingen denken soms dat bloed in de hartkamers de hartspier direct voedt. Leg uit dat dit via aparte bloedvaten gebeurt: de kransvaten.
Hartritme
Het hartritme is het aantal hartslagen per minuut
In rust is dat lager dan bij inspanning
Het hartritme laat zien hoe snel het hart bloed rondpompt
Je kunt hier kort benoemen dat het hartritme verandert met de behoefte van het lichaam, zonder uit te weiden naar training of hormonen als dat buiten de les valt.
Elektrische impulsen in het hart
Elke hartslag begint met een elektrische impuls
Die ontstaat in de rechterboezem
De impuls verspreidt zich door het hart
Daardoor trekken boezems en kamers in volgorde samen
De nadruk ligt op het idee dat het hart een eigen prikkelgeleiding heeft. Houd het eenvoudig en koppel het direct aan de drie stappen van de hartslag.
Het ecg zichtbaar gemaakt
Een ecg registreert elektrische impulsen van het hart
Die impulsen verschijnen als een grafiek
Zo is de activiteit van het hart zichtbaar te maken
Het ecg hangt dus samen met het hartritme
Je hoeft geen onderdelen van de ecg-golf te benoemen als dat niet gevraagd is. Het doel hier is: elektrische activiteit kan gemeten en zichtbaar gemaakt worden.
Waar ontstaan de elektrische impulsen van het hart?
in de aorta
in de rechterboezem
in de linkerkamer
in de longader
Distractors zijn hartdelen en bloedvaten die leerlingen kunnen verwarren met de plek waar de impuls start.
Vul de begrippen over hartvoorziening en ritme in
De hartspier krijgt zuurstof en glucose via de kransslagaders. Afvalstoffen gaan weg via de kransaders. Het aantal hartslagen per minuut heet het hartritme. Een ecg maakt de elektrische activiteit van het hart zichtbaar als grafiek.
Deze oefening bundelt de laatste subtopic: kransvaten, hartritme en ecg.
Wat ga jij uit deze les het best onthouden?
Deze slide heeft geen instructies
Welk deel van deze les vond je het lastigst?
Deze slide heeft geen instructies
Wat hielp jou het meest om de bloedsomloop te begrijpen?
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
kleine bloedsomloop - bloedsomloop waarbij bloed van het hart naar de longen en terug stroomt
grote bloedsomloop - bloedsomloop waarbij bloed van het hart naar de overige organen en terug stroomt
boezems - de twee bovenste ruimtes van het hart die bloed ontvangen
kamers - de twee onderste ruimtes van het hart die bloed wegpompen
longslagader - slagader die bloed van het hart naar de longen voert
aorta - grote lichaamsslagader die bloed van het hart naar het lichaam voert
longader - ader die bloed van de longen naar het hart terugbrengt
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
holle ader - ader die bloed uit het lichaam naar het hart terugvoert
hartkleppen - kleppen tussen boezems en kamers
slagaderkleppen - kleppen tussen kamers en slagaders
kransslagaders - bloedvaten die de hartspier van zuurstof en glucose voorzien
kransaders - bloedvaten die afvalstoffen uit de hartspier afvoeren
hartritme - het aantal hartslagen per minuut
ecg - registratie van de elektrische impulsen van het hart als grafiek
Deze slide heeft geen instructies