De rol van rechtsregels en wetgeving: hiërarchie, toetsing en rechtsbescherming
De rol van rechtsregels en wetgeving
Onderdelen in deze les
De rol van rechtsregels en wetgeving
Wat weet je al over de controle en bescherming van rechtsregels?
Leerdoel
Aan het einde van deze les kan je de hiërarchie van rechtsregels verklaren, de toetsing en vernietigingsprocedures bespreken en de rol van verschillende rechtscolleges uitleggen.
Subjectief vs. objectief recht
Subjectief recht: rechten die individuen toekomen. Objectief recht: regels die het gedrag in de samenleving sturen en in vraag kunnen worden gesteld.
Het beroep tot vernietiging
Iemand vraagt de vernietiging van een wet bij het Grondwettelijk Hof. Bij vernietiging verdwijnt (een deel van) de wet. Schorsing kan worden gevraagd bij ernstige reden.
Wie kan vernietiging vragen?
Binnen 6 maanden na publicatie. Nieuwe termijn bij nieuwe schending.
Termijn
Natuurlijke personen, rechtspersonen of parlementen/regeringen die zich benadeeld voelen of een collectief belang verdedigen, kunnen vernietiging vragen.
Individuen en organisaties
Prejudiciële vragen
Tijdens een gerechtelijke procedure kan de rechter het Grondwettelijk Hof vragen om wetten aan de grondwet te toetsen.
Gevolgen van beroepen
Beroep tot vernietiging
Leidt tot schorsing, vernietiging of aanvulling/wijziging van de regelgeving.
Bepaalt schending, geeft interpretatie of beslist op buiten toepassing laten van bepaling.
Prejudiciële vraag
Administratieve rechtshandelingen
Toetsingsvoorwerp: handelingen van overheden. Toetsingsmaatstaf: legaliteit, hogere normen en vormvereisten.
Wie kan administratief beroep instellen?
Enkel belanghebbenden, die een persoonlijk of collectief belang kunnen aantonen.
Termijnen & gevolgen
Gevolgen
Schorsing of vernietiging (eventueel retroactief); geen prejudiciële vragen mogelijk.
Beroep binnen 60 dagen na kennisname van de beslissing.
Termijn
Algemene beginselen van behoorlijk bestuur
Zorgvuldigheid, redelijkheid, gelijkheid, motiveringsplicht, onpartijdigheid en hoorplicht zijn fundamenteel voor een rechtmatige overheid.
Procedure voor de Raad van State
Strikt schriftelijke procedure, dubbel onderzoek, geen hoger beroep. Versneld traject bij spoedeisende zaken.
Gevolgen van vernietiging door de Raad van State
De bestreden handeling verdwijnt met terugwerkende kracht. Overheid moet vaak nieuwe beslissing nemen volgens het arrest.
De schorsingsprocedure
Bij dringendheid kan tijdelijke schorsing of voorlopige maatregelen gevraagd worden. Eisen: spoedeisendheid en minstens één ernstig middel.
Uiterst dringende noodzakelijkheid (UDN)
Snellere procedure (binnen 15 dagen of zelfs uren). Beslissing volgt zeer snel na zitting.
Cassatieberoep bij Raad van State
Toets aan wetgeving, procedure en motivering door lagere bestuursrechtscolleges. Geen feitelijke herbeoordeling.
De afdeling wetgeving van de Raad van State
Geeft juridisch advies op wetsvoorstellen en ontwerpen. Advies is niet bindend, maar wel invloedrijk.
Hiërarchie van rechtsbronnen
Internationale normen (met rechtstreekse werking) staan boven nationale wetten. Wetgeving staat boven uitvoeringsbesluiten.
Rechtsregels
Uitspraken van hogere rechters en werken van gezaghebbende deskundigen hebben meer impact.
Rechtspraak & rechtsleer
Conflicten tussen rechtsregels
Rechters lossen conflicten op via hiërarchie, lex specialis en lex posterior. Lagere normen kunnen hogere normen verduidelijken, niet vervangen.
Redelijke verantwoordingstoets
Toetst of beperkingen van grondrechten gerechtvaardigd zijn via 4 stappen: doel, effectiviteit, noodzakelijkheid en evenredigheid.
Totstandkoming van wetgeving
Wetgeving ontstaat via voorbereiding in kabinetten, adviesrondes, politieke afstemming en externe adviezen (bv. Raad van State).
Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.
Schrijf 2 dingen op waarover je meer wilt weten.
Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.
