e-learning mais

• newEditor
• Voedergewassen
• MBO
• Studiejaar 1-3

E-learning Mais

2026

Lesdoelen

1. Hoe zit de maisplant in elkaar?

2. Hoe is de ontwikkeling van de maisplant?

3. Wat zijn ideale groeiomstandigheden voor mais?

4. Welke nutriënten heeft mais nodig om te groeien?

5. Hoe signaleer je te korten?

6. Hoe moet je mais zaaien?

7. Welke machines heb je nodig bij mais teelt?

8. Onderzaaien of vanggewas?

9. Welke uitdagingen zijn er tijdens het groeiseizoen?

10. Wanneer mais oogsten?

11. Wat is de voederwaarde van mais?

12. Wat kun je doen om de voederwaarde van mais te optimaliseren?

Introductie mais

Welk van de antwoorden past het beste bij mais als voedergewas voor vee?

A

Energierijk

B

Vezelrijk

C

Olie houdend

D

Eiwitrijk

Waarom mais?

Levert veel energie (zetmeel)

Zetmeel zorgt er voor dat onbestendig eiwit uit gras beter benut kan worden - energie van mais is nodig om onbestendig eiwit te kunnen benutten

Hoge opbrengst droge stof per hectare

Waar komt mais vandaan?

A

Azië

B

Amerika

C

Europa

D

Afrika

Weet jij hoe maiskorrels ontstaan?

Vrouwelijke bloei

Mannelijke bloei

(Zij)wortels

Kroonwortels

Stempel

Blad

Stengel

Stuifmeel

Zijstengel

Hoogte 1-4 meter

Bestuiving van mannelijke bloei op vrouwelijke bloei een voorwaarde voor korrelzetting

De plant

Boven de grond

Vegetatief deel

• Stengel en blad

Generatief deel

• Kolf en pluim

Onder de grond

• Kiemwortel

• Zijwortels

• Kroonwortels

Weet jij hoe mais ontwikkeld?

Afrijping

Kieming

Vegetatieve ontwikkeling

Bloei

Korrelvulling

Veldselectie, bemesting en vanggewas

Waarom bijna geen mais op veen?

pH > Temperatuur > Vocht > Bodemleven > Organische stof > bodemtype

Wanneer zaaien?

Bodem temperatuur

• Bepaald kiem en bloei snelheid

• Optimale groei bij 25-30 graden

• Minimaal 8 – maximaal 40 graden

• Onder 15 graden sterke afname groei

Eerst komt stikstof +/- 8 graden vrij

Fosfaat +/- 12 graden

Bij biologische mais zaai moment nog kritischer - snellere kieming nodig

Stelling: Mais heeft minder vocht nodig dan gras

A

Waar

B

Niet waar

Veldselectie

Vochthuishouding

• Goede bereidbaarheid voor- en najaar

• Relatief lage vochtbehoefte t.o.v. gras

• Vocht meest essentieel bij bloei

• Beregenen ? (zie dia droogte)

Start bij de bodem

Bodemkwaliteit en Organische stof

• Bij voorkeur boven 3%, maar afhankelijk grondsoort

+ voor bodemleven > benutting nutriënten

+ voor structuur / lucht

+ voor vochthuishouding

Vanggewas / vaste mest voor op peil houden organische stof.

Zuurgraad

• Hoe lager de pH, hoe zuurder

  • Beschikbaarheid nutriënten

  • <5% Organische stof pH 5,3-5,7

  • Hogere Organische stof = lagere pH

Op welke grondsoort wordt de meeste mais verbouwd?

A

Klei

B

Veen

C

Zand

D

Löss

Meeste mais op zandgrond i.v.m. goede combinatie tussen bereidbaarheid, bodem structuur en opbrengst. Vocht wel essentieel voor opbrengst. Zuidelijke zandgronden veel mais, door combinatie intensieve veehouderij en hoge gewasopbrengsten mais.

Wat zie je bij een koud voorjaar?

pH > Temperatuur > Vocht > Bodemleven > Organische stof > bodemtype

Vanaf welke bodem temperatuur kan mais voedingsstoffen voldoende opnemen

A

10-15 graden

B

30-40 graden

C

20-25 graden

D

5-8 graden

Bemestingsbehoefte van mais

Kalk - pH op peil brengen

Onttrekking nutriënten hangt samen met opbrengst niveau

Bodemgezondheid moet goed op orde zijn om nutriënten ook op te kunnen nemen.

Hoeveel mest?

Berekening

170 kg N uit dierlijke mest (wet)

170/4,8 = 35 kuub

Waarvan 60% werkzaam = 102 kg N werkzame stikstof

Norm zand = 140 kg N/ha (tabel 2 RVO)

Ruimte voor aanvullen uit niet dierlijke mest = 38 kg/ha

https://www.landbouwleven.be/19252/article/2024-03-27/correct-rekenen-met-dierlijke-mest

chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.rvo.nl/sites/default/files/2026-02/Tabel-2-Stikstof-landbouwgrond-2026.pdf

https://www.rvo.nl/onderwerpen/mest/gebruiken-en-uitrijden/gebruiksnormen-mestgebruik

Hoeveel niet dierlijke meststoffen mag je nog toedienen als je runderstalmest zou gebruiken op zand?

A

geen stikstof

B

51 kg/ha

C

89 kg/ha

D

99 kg/ha

Te korten

Wat zie je?

Wat zie je?

Wat zie je?

Wat zie je?

Wat zie je?

Je mag net zoveel stikstof bemesten als de plant nodig heeft?

A

Waar

B

Niet waar

Gebruiksnorm toch anders…

Bemesting mag normaal tot 170 kg N per hectare uit dierlijke mest

Maar! Mogelijk korting op stikstof ruimte

• Scheuren grasland voorjaar -65 kg/ha

• Maximale stikstof bemesting bij specifiek gewas

  • Zand grond (NWO) = max 140 kg/ha

  • Zuidelijke zandgrond = max 112 kg/ha

  • Klei = max 185 kg/ha

  • Geen of te laat vanggewas zaaien

  • NV gebied -20%

Daarom bemesten altijd als onderdeel bemesting- en teeltplan!

Zie informatie RVO

Slim teeltplan kan nutriënt behoefte steunen

• Mengteelt of onder zaai met vlinderbloemige (bijv. klaver)

• Hogere stikstof binding in grasmat met grasklaver korting 65kg N bij scheuren, geschatte nalevering 100 kg N

• Onder zaai kan bij voldoende ontwikkeling ook tijdens seizoen nog stikstof leveren en daarna direct als vanggewas

• Verdeling van mest over gehele bouwplan

Tijdstip onderwerken vanggewas

Welke acties neem jij mee bij veldselectie en bemesting?

Landwerk en zaaien

Welke machines ga je inzetten?

pH > Temperatuur > Vocht > Bodemleven > Organische stof > bodemtype

Voorbeeld landbewerkingen – meerdere wegen naar Rome vanuit blijvend grasland

Grasland onderwerken – frezen

Kerende grond bewerking - ploegen (+ vorenpakker)

Zaai klaar maken met Rotorkopeg

Zodenbemesten

Zaaien

Eventueel voor zodenbemesten perceel doodspuiten

Rollen bij drogere grond helpt stevige onderlaag en betere vocht voorziening

Rotorkopeggen mogelijk niet nodig na vorenpakker

Voorbeeld landbewerkingen – meerdere wegen naar Rome vanuit groenbemester

Kerende grond bewerking - ploegen (+ vorenpakker)

Bouwland bemesting

Zaai klaar maken

Zaaien

Ga in gesprek met je klasgenoten. Ga jij je vanggewas vernietigen met bouwland bemester? Waarom wel/niet?

Zoek op: Een voordeel en nadeel van niet kerende grondbewerkingen voor maisteelt

Zaaien

5-6 cm diep

Zaaimachine

+/- 100.000 zaden per hectare

Evt. minder zaden op droge grond voor vochtvoorziening

Biologische of onbehandelde zaden gevoeliger voor vogelvraat; zaaitijdstip nog kritischer

Vanaf 8-10 graden bodem temperatuur

Stelling: het zaaipatroon heeft invloed op de opbrengst

A

Waar

B

Niet waar

Zaaipatronen beïnvloeden onderlinge concurrentie

+4-7% meer opbrengst

“de norm”

+1-2% meer opbrengst

https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2022/07/06/meerwaarde-van-ruitzaai-zit-vooral-in-opbrengst

Welke mais afstand is standaard tussen de rijen?

A

65 cm

B

75 cm

C

57,5

D

34 cm

Terugblik: Waar zijn kroonwortels voor?

A

Opnemen voedingsstoffen

B

Verstevigen plant

C

Kiemen

D

Passen niet onder de grond

Terugblik: In welke fase heeft mais het meeste vocht nodig?

A

Kiem fase

B

Vegetatieve fase

C

Bloei fase

D

Afrijpingsfase

Terugblik: Waarom wordt korrelmais later geoogst?

A

We hebben de plant niet nodig

B

Wordt later gezaaid

C

Bloei duurt langer

D

Afrijpen duurt langer

Terugblik: Dit signaal zie je bij fosfaat te kort?

A

Gele nerven

B

Gekrulde bladeren

C

Paars-rood blad

D

Gele bladrand

Opdracht vanggewas

Opdracht: Vanggewas

Je gaat in groepjes een praktisch advies uitbrengen voor een veehouder die mais wil verbouwen op zand grond. Hij wil graag goed geïnformeerd worden, zodat hij zelf een keuze kan maken. Gebruik de informatie van RVO.

Gebruik hiervoor de onderstaande punten:

1. Benoem de drie manieren waarop je een vanggewas kan inzetten na mais.

2. Leg uit wat de verschillen zijn tussen snijmais en korrelmais

3. Leg uit wat de verschillen zijn tussen zaaitijdstip en vanggewas keuzes

https://www.rvo.nl/onderwerpen/mest/vanggewas

20 minuten

1. Welke 3 manieren heb je gevonden?

3. Wat is het verschil tussen zaaitijdstip en vanggewas keuze?

1. Wat is het verschil voor vanggewassen tussen korrelmais en snijmais?

Uitdagingen tijdens de teelt

Wat zie je?

A

Stormschade

B

Hagelschade

C

Wild schade

D

Engerlingen schade

Stormschade

Geknikt of geknapt?

Geknikt

• Stengel kan omhoog groeien

• Afrijpen

• Extra aandacht schimmels

• Eerder oogsten

Geknapt

• Geen toevoer meer van voeding

• Oogsten / onderwerken

Wat zie je?

A

Ritnaalden schade

B

Stikstof te kort

C

Aaltjes schade

D

Engerlingen schade

Ritnaalden

Larven van de kniptor

Kniptor legt eitjes in gewasresten, graan- en graszaden waar grond onder gewas vochtig blijft

Opgraven van een slecht groeiende maisplant kan schade bevestigen

Controleren op ritnaalden kan ook met behulp van een aardappel in de grond

Bestrijden met specifiek granulaat (korrel). Behandeld zaaizaad heeft voorkeur als aanwezigheid ritnaalden bekend is.

https://www.syngenta.nl/uw-gewas/mais/ritnaalden

Wat zie je?

A

Ritnaalden schade

B

Vogelvraat

C

Matige opkomst

D

Wildschade

Vogelvraat

Start met een sterke en snelle plant ontwikkeling

• Zaai in een warme bodem (minimaal 8-10 ºC)

• Zaai gelijkmatig en diep genoeg en zorg dat er geen korrel zichtbaar is (6-7 cm). Bij met FORCE^®20CS behandelde zaden dient minder diep gezaaid te worden (lees verderop hier meer over).

• Houd je bodemstructuur, vochtgehalte in de grond, de bemesting en de pH perfect. Zo krijgt de plant betere wortels en kan de vogel de plant lastiger uittrekken.

• Voorkom ritnaalden - trekken vogels aan

• Egaliseer zaaispoor - vogels volgen spoor

• Plaats vogelverschrikkers - vogels weren

Stelling: Biologische mais vraagt een andere zaaimoment ten opzichte van gangbare mais.

A

Waar

B

Niet waar

C

D

Biologische zaaitijd

Bij biologische maisteelt is begin ontwikkeling nog belangrijker door de verdere beperkingen over zaaizaad behandelingen.

Zaai later +/- begin mei met hogere bodem temperatuur vanaf 12 graden

• Sneller kiemen

• Minder risico op vogelvraat

• Mais minder gevoelig voor onkruid

• Weerbaarheid tegen plagen

Wat zie je?

A

Ritnaalden schade

B

Engerlingen schade

C

Stengelrot

D

Hagelschade

Stengelrot

Meest voorkomende schimmel ziekte bij mais - fusarium

Bij massaal voorkomen - snel oogsten

Plant sterft af, risico op omknikken vergroot.

Wat zie je?

A

Bladvlekken ziekte

B

Builenbrand

C

Stengelrot

D

Droogte stress

Bladvlekkenziekte

Schimmel soorten

Besmetting vind plaats vanuit de bodem door opspatten van sporen.

• Gebruik tolerante rassen,

• Vruchtwisseling

• Goed kerende grondbewerking

https://edepot.wur.nl/1044

Wat zie je?

A

Droogte

B

Hagelschade

C

Slechte bloei

D

Kopbrand

Droogte

Rondom bloei neemt vocht behoefte toe. Vanaf dit punt verplaatst nutriënt opname naar verplaatsing naar de kolf.

Vocht te kort geeft risico op onvoldoende korrel ontwikkeling en opbrengst derving.

Acties:

• Juiste perceelkeuze

• Beregenen

Hoeveel kan je ongeveer beregenen?

A

30 mm

B

35 mm

C

10 mm

D

25 mm

Beregenen

Bij beregening is het belangrijk dat je niet meer beregend dat het water vasthoudend vermogen. Deze informatie vind je op het grondmonster.

Denk er aan dat je niet te laat begint met beregenen, omdat je alle percelen langs moet en niet alle percelen tegelijk kan starten.

Meer beregenen dan het water bergend vermogen heeft geen zin. Dit spoelt uit.

Wel of niet beregenen? Lees het artikel en benoem de 6 tips - https://www.forfarmers.nl/kennis-en-nieuws/mais-wel-of-niet-beregenen

Wat zie je?

A

Bladvlekken ziekte

B

Builenbrand

C

Stengelrot

D

Kopbrand

Builenbrand

Schimmel (Ustilago maydis)

Verspreiding via regen en wind - overleving sporen in de bodem meerdere jaren.

Teeltwissel en raskeuze zorgen voor verminderen risico

Stress (wisselvallig weer droogte, hitte, vocht, stormschade) tijdens groei vergroot het risico

Kolf wordt natter - drogestof 0,5-0,8% lager bij 10% aantasting

Wat zie je?

A

Bladvlekken ziekte

B

Builenbrand

C

Stengelrot

D

Kopbrand

Kopbrand

Schimmel komt vanuit de grond

Tast plant aan vanaf de kiem periode via de wortel, maar vaak tot augustus niets te zien of enkel groei achterstand. Richting bloei aantasting zichtbaar.

Verminderen risico verspreiding afvoer van de mais >25% aantasting, vruchtwissel en ras keuze

Vergroot het risico door alsnog te verwerken en verspreiden via machines en stof

https://www.syngenta.nl/news/akkerbouwzaden/maiskopbrand-Risicos-en-preventie-in-ma%C3%AFsteelt

Stelling: Schimmels in de mais zijn gevaarlijk voor dieren

A

Waar

B

Niet waar

C

D

Welke uitdaging bij mais komt niet door een schimmel?

A

Builenbrand

B

Kopbrand

C

Stengelrot

D

Ritnaalden

Mycotoxine

Aantasting met fusarium (stengelrot) zorgt direct voor toxine vorming. Bij Builenbrand is dit niet direct het geval.

Wel kan de mais minder goed geconserveerd worden onder hoge schimmeldruk. Dit verhoogt alsnog het risico op toxine vorming.

Voederwaarde

Schimmels drukken op de voederwaarde.

Direct - afsterven planten en minder kwaliteit gewas

Indirect - conservering verloopt minder goed, waardoor verliezen optreden

Welke actie punten neem jij mee als het gaat om (schimmel) ziektes en plagen in mais?

Tijd van oogsten!

Wat is het optimale droge stof percentage van snijmais?

A

30 - 32%

B

34 - 38%

C

38 - 40%

D

40 - 44%

Oogstmoment

Oogst vaak tussen half september en eind oktober

Ga zelf regelmatig langs de percelen om korrelrijpheid te testen.

Wens is >35% droge stof te halen van volledige snijmais en 55-60% van de kolf.

Oogstmoment

te vroeg <32%

onvolledig rijp, en nat - te weinig zetmeel aanmaak en losse suikers in sappen. Extra risico op ongewenste vergisting (boterzuur) met grote (inkuil) verliezen als gevolg.

te laat >38%

afname verteerbaarheid, de plant verhout, waardoor sterke daling voederwaarde en lastiger pletten van korrel voor zetmeel benutting.

Korrel moet geplet zijn voor zetmeel benutting in de koe!

Wat is de rijpheid van deze korrel?

https://sterke-erven.nl/artikel/613762-ultravroege-mais-de-sleutel-tot-oogst-voor-1-september/

A

Melkrijp

B

Deegrijp

C

Hard-deegrijp

D

Volledig rijp

Welk van de antwoorden past het beste bij mais als voedergewas?

A

Energierijk

B

Vezelrijk

C

Olie houdend

D

Eiwitrijk

Voederwaarde van Mais

Lees de artikelen en ga op zoek naar normale voederwaarden van snijmais.

https://www.eurofins-agro.com/nl-nl/maiskuilen-2024

https://sterke-erven.nl/artikel/82053-wat-bepaalt-de-voederwaarde-van-snijmais/

Bekijk de voederwaarde tabel. Hoe beoordeel jij de droge stof?

A

te laag - mist voederwaarde

B

optimaal

C

te hoog - slecht verteerbaar

D

hoog maar goed verteerbaar

Opdracht jaarplanner

Jaarplanner mais

Je gaat een jaarplanner maken voor snijmais teelt en tussendoor ga je een aantal keer “kijken” op je perceel. Dit doe je in een groepje van 4, aan het eind van de les delen jullie je plan met de klas met een uitleg van je keuzes.

•Plan je taken; ga alle handelingen die je moet uitvoeren op het juiste moment in de planning zetten. Voeg de tijden (maanden) en acties toe. Je kunt deze van de lijst gebruiken en/of zelf acties bijzetten. Maak het zo specifiek dat een ander het voor je zou kunnen uitvoeren – voorbeeld: zaaien 95.000 zaden/ha 5 cm diep met maiszaaier.

•

•Monitoren en bijsturen; Tussendoor ga je nog een paar keer kijken hoe het gaat. Bekijk de afbeeldingen en bepaal wat je ziet, wat de oorzaak kan zijn, wat je er aan kan doen. Let op, er kunnen meerdere oorzaken zijn. Leg dan ook uit waaruit je de verschillen kunt uitsluiten.

Je hebt nodig: geprint bodemmonster, geprint A3 formulier A. Plan je taken, geprint A3 formulier B. Wat zie je, pen, geprint actielijst

Presentatie voedergewassen

Plan van aanpak - Presentatie

Beantwoord met je groepje de vragen:

1. Hoe ga je informatie verzamelen?

2. Wie doet wat?

3. Bespreek met elkaar de voortgang van jullie planning

   1. Wat is er al gebeurt?

   2. Wat moet er nog gebeuren?

   3. Hoeveel tijd hebben jullie nog?

Waar kun je informatie vandaan halen?

• teelthandleidingen op internet

• youtube filmpjes van zadenhandelaren / akkerbouwers / veehouders

• bellen, interview met akkerbouwer / teelt- of ruwvoerspecialisten

Denk aan!

Presentatie 50% van je cijfer – week 27 (22 juni – 26 juni)

Toets lesstof 50% van je cijfer – week 28 (30 juni – 03 juli)

Voedergewassen BPV

BPV verslag - deadline 3 juli 2026 vóór 23.59

Kijk goed naar de informatie in it's learning en kom op tijd met vragen!!

Podcast luisteren?

Kennisboeren op spotify

#54 Samenwerking tussen melkvee en akkerbouw sleutel bij familie Grijpma

#48 Arnold teelt regeneratieve mais in permanente klavermat

#38 Harry verbouwt vlinderbloemigen in graan

#31 Albert-Jan zaait in één werkgang op verschillende dieptes

Help jezelf meer te leren over voedergewassen met de praktische verhalen van andere veehouders of akkerbouwers.