Examenvoorbereiding TeHaTex
vwo | 22.04.2026
Kunst & Leven
Examenvoorbereiding TeHaTex
vwo | 22.04.2026
Kunst & Leven
Agenda 22 april 2026
Verhelderen: Wat moet je gaan leren?
Uitleg klassikaal: Verschil tussen vormgeving en voorstelling
Uitleg klassikaal: Kunstanalyse oefenen
Twee groepjes:
Examenvragen begrijpen + Antwoordstructuur oefenen
Tijd over, klassikaal: Middeleeuwen oefenen
Wat moet je leren? (vwo)
Bekijk de syllabus voor de examenstof en specificatie
Leer:
bijlage 5: thema Kunst & Leven! (syllabus)
begrippenlijst (syllabus)
Kunstboek, extra focus op Middeleeuwen (Romaans en Gotiek)
Doel: Je wilt verschillende tijdvakken en stromingen met elkaar kunnen vergelijken
Oefen met oude examens
Wat moet je kunnen: kunstanalyse
Hoe dan?
Je kunt op drie manieren naar een werk kijken:
De voorstelling: wat zie je?
De vormgeving: hoe is het gemaakt?
De betekenis: waarom is het zo gemaakt?
Deze drie pijlers vormen samen de basis van kunstbeschouwing. Als je deze drie pijlers begrijpt, kun je elk kunstwerk ‘lezen’.
Laten we oefenen met De Rode Kamer, van Henry Matisse.
Wat moet je kunnen: kunstanalyse
In het CSE TeHaTex moet je kunst kunnen analyseren. Dat doe je door te kijken naar de aspecten van de voorstelling en de vormgeving, en naar de betekenis.
Als je daarnaast de stijlkenmerken van elke stroming kent, en de historische context, kun je beter begrijpen waarom kunstenaars hun werk maakten zoals ze het maakten – en daardoor kun je sneller én preciezer de juiste antwoorden formuleren.
Verschil
vormgeving en voorstelling
Kijk eerst naar de stijlkenmerken van de stroming:
vormgeving
Felle, onnatuurlijke kleuren (expressief kleurgebruik).
Sterke contourlijnen rond vormen.
Weinig dieptewerking, alles lijkt op één vlak.
Geen licht-donkerwerking (weinig schaduw).
Eenvoudige, gestileerde vormen.
Decoratieve werking door patronen en kleurvlakken.
voorstelling
Alledaagse onderwerpen (interieurs, portretten, etc)
Weergave niet realistisch, maar vanuit beleving en gevoel.
Vervorming van vormen om emotie te versterken.
betekenis/doel
Expressie van gevoel belangrijker dan realistische weergave.
Vrolijke, energieke sfeer door kleurgebruik.
Reactie op het academische schilderen: vrijheid van expressie.
Kunstanalyse
Voorstelling – wat zie je?
Bij vragen over de voorstelling, stel je jezelf deze kijkvragen bij hetgeen afgebeeld is.
Wat wordt er afgebeeld? (personen, objecten, attributen, handelingen, omgeving)
Welke sfeer roept het op? (dramatisch, verstild, chaotisch, feestelijk)
Wat is het onderwerp of thema?
Is er een verhaal of symboliek te herkennen?
Tijd en plaats (historisch/hedendaags/toekomstbeeld? binnen/buiten? overdag/s nachts?)
Genre (historie-stuk, Bijbels, neo-klassiek etc)
Verhouding tot de realiteit (abstract, symbolisch, realitisch, etc)
Matisse, De Rode Kamer, 1908.
Olieverf op doek, 180-221 cm.
Hermitage, St Petersburg.
Voorstelling
Is er een verhaal of symboliek te herkennen?
Er is geen groot verhaal te zien.
Matisse schildert een kamer die warm, vrolijk en evenwichtig voelt.
De rode kleur vult bijna alles en maakt de ruimte krachtig en intens.
Doordat het patroon van de muur doorloopt in het tafelkleed, lijken tafel en wand in elkaar over te gaan. Dat maakt de ruimte minder echt; spannender.
Het open raam met lucht, gras en bomen brengt rust in al het rood en vormt een tegenwicht voor de volle binnenruimte.
Tijd en plaats
Binnen, lente?
Genre
Begin twintigste eeuw.
Het werk is modern voor zijn tijd en hoort bij het fauvisme.
Dat was een stroming waarin kunstenaars felle, niet-realistische kleuren gebruikten om gevoel uit te drukken.
De kamer oogt Europees en huiselijk.
Personen:
Eén vrouw in een rode kamer. Ze lijkt de tafel te dekken. De muren, tafel en kleed hebben hetzelfde patroon van blauwe krullen. Buiten het raam is een blauwe lucht met bomen te zien.
Attributen: een schort (is ze de huishoudster?)
Objecten:
Een tafel met fruit, flessen, een schaal en andere huiselijke voorwerpen.
Handelingen:
De vrouw is rustig aan het werk.
Omgeving:
Een rode kamer met een raam of opening naar buiten. Buiten zie je een blauwe lucht en groen gras, bomen. Binnen overheerst rood, buiten groen en blauw.
Welke sfeer roept het op?
Warm en levendig.
Huiselijk en rustig, alsof de tijd even stilstaat.
Ook een beetje dromerig of vreemd, omdat de ruimte niet helemaal logisch is opgebouwd.
Het werk voelt decoratief en uitbundig, maar tegelijk ook in balans.
Wat is het onderwerp of thema?
Het dagelijks leven thuis.
Schoonheid, rust en harmonie.
De kracht van kleur om gevoel op te roepen.
De vrijheid van de kunstenaar om niet realistisch, maar expressief te werken.
Vormgeving – Hoe is het gemaakt?
De beeldende aspecten
Licht – Natuurlijk, kunstmatig, schaduwen, licht-donker contrast
Kleur – Primair/secundair, warm/koud, symbolisch, fel/gedempt
Vorm – Organisch/geometrisch, open/gesloten, abstract/figuratief
Lijn – Soorten lijnen, contouren, richting, dynamiek
Ruimte – Dieptewerking, perspectief, overlapping, afsnijding
Textuur – Voelbare of zichtbare oppervlaktestructuur, stofuitdrukking
Compositie – Ordening, balans, symmetrie/asymmetrie, aandachtspunt
Materiaal & Techniek – Waar is het van gemaakt? Hoe is het gemaakt?
uitgebreide uitleg beeldaspecten: Kunst analyse 071225.pptx
Vormgeving
Materiaal, techniek en stijl
Materiaal en techniek:
Olieverf op doek.
De verf is dun en egaal aangebracht.
Stijl:
Expressief en decoratief. Matisse hoort bij het fauvisme, waarin kunstenaars kleur gebruikten om gevoel uit te drukken.
Formaat:
Het is een groot schilderij. Je kunt er als kijker als het ware bijna instappen.
Opbouw en presentatie:
Het schilderij is opgebouwd uit grote kleurvlakken met duidelijke contouren. Daardoor lijkt het bijna een decoratief wandkleed.
Kleur:
Het hele schilderij is rood, met blauwe en groene accenten. De felle kleuren zijn onrealistisch, maar geven gevoel van warmte en energie.
Licht:
Er is geen echt licht of schaduw; alles lijkt even helder verlicht. Het raam links brengt wat lucht en rust in het beeld.
Vorm:
De vormen zijn eenvoudig en duidelijk. De vrouw en de voorwerpen zijn herkenbaar, maar niet ‘echt’.
Lijn:
Dikke, blauwe lijnen omlijnen de vormen en slingeren als takken door het schilderij. Ze zorgen voor ritme en beweging.
Textuur:
De verf is vlak geschilderd; je ziet geen kwaststreken. Door de herhaling van patronen lijkt het op een wandkleed of behang.
Ruimte:
De kamer lijkt plat, maar toch voel je ruimte door het raam en de overlapping van vormen. De tafel en muur lijken in elkaar over te lopen: dat maakt het spannend.
Compositie:
De vrouw staat ongeveer in het midden. De schuine tafel en het herhaalde patroon zorgen voor balans én beweging.
Betekenis: waarom is het zo gemaakt?
Matisse wilde geen kamer schilderen die ‘echt’ leek, maar één die goed voelde: warm, vrolijk en in balans. Het werk is een ode aan schoonheid en evenwicht.
In dit schilderij laat Matisse zien dat kunst niet realistisch hoeft te zijn; het gaat erom dat je voelt wat de kunstenaar wil overbrengen. Dat gaat in tegen de academische regels van die tijd.
Tot slot
Als je een kunstwerk op deze manier analyseert, en je kent de historische context (m.a.w: wat gebeurde er in de (kunst)wereld toen die werk werd gemaakt?) kun je vrijwel elke examenvraag beantwoorden.
Soorten vragen die je tegen kunt komen op het examen
Oefenen!
Oefenen met SE's + antwoordmodel
SE 3.2
Mees, Koen en Kick
SE 3.1
Mantra, Amir, Tamana
3. maximumscore 2
Het antwoord moet de volgende elementen bevatten:
- Slijper geeft aan dat de abstractie die te vinden is in het werk van Mondriaan universeel is en/of Mondriaan bevrijdt zich van de ‘regels’ van de werkelijkheid; hij schildert een nieuwe werkelijkheid. (1p)
- Een bepaalde stoelpoot op een schilderij is een vaststaand gegeven. De abstractie in Mondriaans schilderijen geeft vrijheid: je kunt er vanalles in zien en/of je zou er allerlei stoelpoten in kunnen zien (universeel). (1p)
Makelaar Sal Slijper verblijft in 1915 langdurig in een pension waar een abstract schilderij van Mondriaan aan de muur hangt. “Toen ik dit schilderij zag, dacht ik: voor die strepen zal ik nooit iets kunnen voelen. Maar na zes weken had het zijn werking gedaan. In de schilderijen die ik bezat van enkele Gooise schilders ging het ‘toevallige’ me storen. Waarom juist die stoelpoot geschilderd en niet een andere? Mondriaans schilderij gaf een soort bevrijding,” schrijft Slijper.
2p 3. Leg uit wat Slijper in dit citaat bedoelt met die ‘bevrijding’. Bespreek dit aan de hand van het voorbeeld van de stoelpoot.
Vraag 3
Antwoordmodel
stijlkenmerken van De Stijl
Abstractie (geen herkenbare voorstelling)
Gebruik van primaire kleuren (rood, geel, blauw) + zwart, wit, grijs
Geometrische vormen (vooral rechthoeken)
Strakke horizontale en verticale lijnen
Asymmetrische maar evenwichtige compositie (balans zonder symmetrie)
Visie
universele harmonie: kunst moest eenvoudig, helder en “puur” zijn.
1. maximumscore 2
Het antwoord moet de volgende strekking hebben: Muzak betekent amusementsmuziek, nietszeggend achtergrondgeluid. Bloemstillevens (afbeelding 6) zijn niet zo revolutionair als het andere werk van Mondriaan (afbeelding 5), dat aanzet tot nadenken en moeilijk te begrijpen is. (1p)
Bloemen hangen ergens ter decoratie en het maakt misschien niet eens zoveel uit welke bloemen afgebeeld zijn, door wie ze getekend of geschilderd zijn. (1p)
Aan het eind van de 19e eeuw en het begin van de 20e eeuw is er nog maar weinig overheidssteun voor Nederlandse kunstenaars. Wie echt vooruitstrevende ideeën heeft, moet onder de vleugels van een mecenas genomen worden om te kunnen voorzien in zijn/haar levensonderhoud en kunst te kunnen blijven maken. Juist de meest vooruitstrevende kunstenaars van toen, herinneren we ons nu nog. Piet Mondriaan is daar een voorbeeld van.
Mondriaan staat nu bekend om zijn abstracte composities, zoals te zien op afbeelding 1 (uit 1915). Op afbeelding 2 zie je een heel ander werk van hem: Chrysant. Een bloemstilleven is een dankbaar onderwerp voor een kunstenaar. Een kunsthistoricus zegt erover: “Bloemenschilderijen zijn de muzak* van de kunstgeschiedenis.” Misschien vond Mondriaan het ook wel een fijne bezigheid om af en toe zonder al te veel nadenken een bloemstilleven te tekenen of schilderen.
2p 1. Bespreek aan de hand van het citaat “Bloemenschilderijen zijn de muzak van de kunstgeschiedenis” waarom onder Mondriaans kopers de bloemstillevens (zoals op afbeelding 2) veel populairder zijn dan de abstracte werken (zoals op afbeelding 1).
Vraag 1.
Antwoordmodel
Beweging, actie, golvende lijnen
Oppervlakte-eigenschap, voelbaar/zichtbaar
Oranje, Groen, Paars
Herhaling van vormen of kleuren
Vorm met gaten of doorzichtige delen
Gebruik van warme kleuren op de voorgrond en koele kleuren op de achtergrond om diepte te suggereren
Waaruit je het beeld bekijkt
Omtrek van een vorm
De suggestie van ruimtelijkheid door licht en schaduw op een vorm
Ordening van vormen in het vlak
Plasticiteit
Textuur
Dynamisch
Ritme
Open vorm
Kleurperspectief
Secundaire kleuren
Compositie
Contourlijn
Standpunt
The Physical Impossibility of Death in the Mind of Someone Living – Damien Hirst (1991)
Wat zie je? (voorstelling)
Hoe is het vormgegeven? (Vormgeving)
materiaal
kleur
ruimte
textuur
Guernica – Pablo Picasso (1937)
Voorstelling?
Vormgeving?
compositie
contrast
lijngebruik
vorm
Begrippen
Tip:
Je hebt net een hele kleine selectie van begrippen bekeken en geoefend. Zorg dat je bekend bent met de begrippen uit de syllabus. Overhoor jezelf op dat gebied. Zorg dat je ook weet hoe en in welke context je die begrippen kunt/moet gebruiken.
Oefening
Neem het oude examen erbij.
Zoek voor iedere categorie een bijpassende vraag
Bekijk hoe het antwoord in het antwoordmodel is opgebouwd.
Zou je zelf ook op deze manier het antwoord hebben opgebouwd?
Welke onzekerheden heb je op dit moment over het CSE?