6-hormonaal stelsel 2021

Hoofdstuk 6:
Hormonaal stelsel

1 / 98
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBiologieSecundair onderwijsAlgemeen secundair onderwijsLeerjaar 6

In deze les zitten 98 slides, met tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Hoofdstuk 6:
Hormonaal stelsel

Hormonaal stelsel

  • Of endocrien stelsel

  • Communicatie tussen de cellen

  • Hormoon = chemische boodschapper

  • Gesecreteerd door endocriene klieren

Communicatie

  • 4 mechanismen van celcommunicatie:

    • Direct contact

    • Synaptisch contact

    • Endocriene signalering

    • Paracriene signalering

Endocriene vs. exocriene klier

Chemische boodschappers

  • Neurotransmitter

    • zenuwstelsel

  • Hormoon

    • Regulatorische, chemische stof die wordt gesecreteerd in de extracellulaire vloeistof en getransporteerd door het bloed

    • Bestemming kan ver zijn van de bron

    • Endocrien stelsel

      • Organen en weefsels die hormonen produceren

    • De bestemming moet receptoren hebben voor het hormoon om te kunnen reageren


5

Chemische boodschappers

  • Paracriene regulatoren worden niet getransporteerd door het bloed

    • Lokale communicatie (bv. binnen 1 orgaan)


  • Feromonen zijn stoffen die worden vrijgezet in de omgeving om te communiceren met andere organismen (al dan niet van dezelfde soort)

    • Spelen geen rol in het metabolisme


6

Chemische boodschappers

  • Bepaalde neurotransmitters kunnen ook fungeren als hormoon

    • vb. adrenaline, noradrenaline

  • Neuronen kunnen zgn. neurohormonen secreteren in het bloed: = neurosecretie

    • vb. antidiuretisch hormoon, dopamine


7

8

Axon

Neurotransmitters

Glands

Paracrine secretion

Extracellular

space

Hormones

carried by blood

Receptor

proteins

Target cell

Paracriene regulatoren

  • Komen voor in de meeste organen:

  • Groeifactoren

    • Proteïnen die groei en celdeling stimuleren

      • Epidermale groeifactoren

        • Activeert mitose in oa. de huid

      • Nerve growth factor

        • Stimuleert groei en overleving in neuronen

      • Insulin-like growth factors

        • Stimuleert celdeling in been

      • …

  • Cytokines

    • Regulatie van celdeling; rol in het immuunsysteem


9

Paracriene regulatoren

  • Bloedvaten:

    • Stikstofmonoxide (NO)

      • Geproduceerd door endotheel van de bloedvaten

        • verwijdt slagaders om bloeddruk te regelen

    • Endotheline

      • stimuleert vasoconstrictie

    • Bradykinine

      • stimuleert vasodilatatie


  • Paracriene regulatie werkt complementair aan autonoom zenuwstelsel

10

Paracriene regulatoren

  • Prostaglandines

    • Vetzuurderivaten geproduceerd door de meeste organen

    • Reguleren verscheidene processen

      • Contractie van gladde spieren, longfunctie, geboorte, ontstekingen, pijnperceptie,...

    • Synthese wordt geïnhibeerd door aspirine en ibuprofen


11

Endocrien stelsel

  • Alle organen die hormonen secreteren

    • Endocrien: secretie in extracellulaire vloeistof en getransporteerd door het bloed

    • Verschil met exocrien: secretie via een kanaal in de buitenwereld (darmstelsel of huid; dus geen hormonen)

  • Kenmerken van hormonen

  1. Moeten regulatorische informatie overbrengen aan doelwitcellen

    1. Moeten voldoende stabiel zijn om niet afgebroken te worden voor doelwitcel is bereikt


12

13

Adenohypofyse

Hypothalamus

Neurohypofyse

Hypofyse

Thymus

Schildklier

Pancreas

Testes

(in mannen)

Ovaria (in vrouwen)

Epifyse



Bijschildklieren


Bijnieren

Hormonen

  1. Peptiden en proteïnen

  • Ketens van aminozuren

    • Bv. insuline, glycoproteïnen, oxytocine,

  1. Aminozuurderivaten

  • Afgeleid van aminozuren

    • Bv. catecholamines, schildklierhormonen, melatonine

  1. Steroïden

  • Afgeleid van cholesterol

    • Bv. geslachtshormonen, corticosteroïden


Hormonen zijn of lipofiel of hydrofiel


14

Gly Ile Val Glu Gln Cys Cys Ala Ser Val Cys Ser Leu Tyr Gln Leu Glu Asn Tyr Cys Asn

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21

Phe Val Asn Gln His Leu Cys Gly Ser His Leu Val Glu Ala Leu Tyr Leu Val Cys Gly Glu Arg Gly Phe Phe Tyr Thr Pro Lys Ala

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30

A-keten

B-keten

S

S

S

S

Voorbeeld van proteïne/peptidenhormonen: (runder)insuline

S

S

Hormonen

Trijodothyronine T3

Dopamine

Norepinephrine (= noradrenaline)

Epinephrine (= adrenaline)

Thyroxine T4

Hormonen

Tyrosine

Voorbeelden van aminozuurderivaten

Cholesterol

Oestradiol

Cortisol

Testosteron

Hormonen

Voorbeelden van steroïdhormonen

18

Hydrophilic

ransport proteins

5

Activated

4

Target cell

Nontarget

cells

3

Activated

3

Target cell

Nuclear

receptor

5. Unused,

deactivated

hormones

are removed

by the liver

and kidney.

4. Target cells

possess

receptors,

and are

activated by

hormones.

Lipophilic

3. Nontarget

cells lack

receptors,

and cell

stimulation

does not

occur.

Nontarget

cells

T

1

1

Blood

vessels

Hormones

Secretory

vesicles

Extracellular

fluid

Extracellular

fluid

Endocrine gland B

1. Hormones

secreted into

extracellular

fluid and

diffuse into

bloodstream.

Hormones

4

Endocrine gland A

Membrane

receptors

2. Hormones

distributed by

blood to all

cells. Diffuse

from blood to

extracellular

fluid.

2

Lipofiele hormonen

  • Vetoplosbaar

  • Steroïden, retinal

  • Worden in het bloed gebonden aan transportproteïnen

    • Bij doelwitcel worden ze losgelaten van hun transportproteïne

  • Kunnen doorheen plasmamembraan

    • Binden aan intracellulaire receptoren in cytoplasma of nucleus

  • Hormoon-receptor complex bindt vervolgens het DNA

    • Reguleert op deze manier de genexpressie


19

20

Copyright © The McGraw-Hill Companies, Inc. Permission required for reproduction or display.

Receptor

Protein

Lipophilic hormones

Hormone response element

Cytoplasm

Plasma membrane

Nucleus

Blood

plasma

DNA

mRNA






1. Hormone passes

through plasma

membrane

2. Inside target cell

the hormone

binds to a receptor

protein in the

cytoplasm or

nucleus

3. Hormone-receptor

complex binds to

hormone response

element on DNA,

regulating gene

transcription

4. Protein synthesis

5. Change in protein

synthesis is cellular

response

Please note that due to differing operating systems, some animations will not appear until the presentation is viewed in presentation mode (Slide Show view). You may see blank slides in the “Normal” or “Slide Sorter” views.

All animations will appear after viewing in Slide Show mode and playing each animation. Most animations will require the latest version of the Flash Player, which is available at http://get.adobe.com/flashplayer.

Hydrofiele hormonen

  • Wateroplosbaar

  • Peptiden, proteïnen, glycoproteïnen, catecholamines

  • Kunnen niet door celmembraan (te groot of te polair)

  • Binden receptoren op celmembraan

    • Signaaltransductieweg wordt geïnitieerd:

      • Proteïnekinases worden geactiveerd

        • PK’s activeren of inactiveren proteïnen via fosforylering

      • Second messengers geproduceerd

        • vermenigvuldigen het signaal


22

Hydrofiele hormonen

  • Receptor tyrosinekinasen

    • Voor sommige hormonen is de receptor zelf een kinase (bv. insuline)

  • Second-messenger systemen

    • 2 belangrijkste systemen:

      • cAMP via adenylaatcyclase

      • Inositol trifosfaat IP3, diacylglycerol (DAG)

    • Werken via GPCR (G proteïne-gekoppelde receptoren)

      • Bij activatie zal een enzym worden geactiveerd dat de second messenger zal produceren of inhiberen

23

24








P

P

P

P

GTP

GTP

1. Receptors Function as Kinase Enzymes

γ

α

β

2. Receptors Activate G Proteins

Hormones

GPCR

GPCR

Second messenger-
generating enzyme

Active G

protein

Second

messenger

Active

protein kinase

Target

proteins

Inactive

protein kinase

Inactive G

protein

Cellular
response

ATP

Hormone

Receptor

Inactive

Active kinase
domain

ADP

Phosphorylated
protein

Target
protein

Cellular
response






GDP

25

Please note that due to differing operating systems, some animations will not appear until the presentation is viewed in presentation mode (Slide Show view). You may see blank slides in the “Normal” or “Slide Sorter” views.

All animations will appear after viewing in Slide Show mode and playing each animation. Most animations will require the latest version of the Flash Player, which is available at http://get.adobe.com/flashplayer.

Hydrofiele hormonen

  • GPCRs:

    • De respons van de cel hangt af van het type G proteïne

      • Sommige G proteïnen stimuleren de productie van second messengers (bv. Gsα)

      • Sommige G proteïnen inhiberen de productie van second messengers (bv. Giα)

      • Andere…

    • Daardoor kan zelfde hormoon een verschillende respons uitlokken in verschillende cellen!

      • Zelfde receptor kan gekoppeld zijn aan een ander G proteïne in een andere cel

27

Please note that due to differing operating systems, some animations will not appear until the presentation is viewed in presentation mode (Slide Show view). You may see blank slides in the “Normal” or “Slide Sorter” views.

All animations will appear after viewing in Slide Show mode and playing each animation. Most animations will require the latest version of the Flash Player, which is available at http://get.adobe.com/flashplayer.

De endocriene klieren

  • Hypofyse

    • Adenohypofyse

    • Neurohypofyse

  • Epifyse

  • Hypothalamus

  • Schildklier (of thyreoïdea)

  • Bijschildklieren (parathyreoïdea)

  • Thymus (zwezerik)

  • Bijnieren

  • Pancreas

  • Gonaden (testes/ovaria)

  • (Maag, darm)

  • (Nieren)

  • (Hart)

29

Hypofyse

  • Hangt via steel onder de hypothalamus

  • Bestaat uit

    • Adenohypofyse (voorste deel)

      • Kliervormig

    • Neurohypofyse (achterste deel)

      • Vezelig doordat het axonen bevat die vertrekken uit hypothalamus

    • Produceren verschillende hormonen


30

Ontwikkeling van de hypofyse

Hypofyse

Neurohypofyse

  • Stockeert en zet 2 hormonen (ADH en oxytocine) vrij die door de neuronen van de hypothalamus worden geproduceerd

    • Vrijzetting vereist dus zowel zenuwstelsel als endocrien stelsel: neuroendocrine reflex


  • Antidiuretisch hormoon (ADH)

    • Peptidehormoon dat waterheropname door de nieren stimuleert

      • Inhibeert dus diurese (urineproductie)

        • Vasoconstrictor

      • Oxytocine

        • Peptidehormoon dat melksecretie stimuleert

        • Stimuleert eveneens baarmoedercontracties tijdens de geboorte

        • Reguleert reproductiegedrag (knuffelhormoon)


32

SON

PVN

34





















Effector

Effector

Integratiecentrum

Respons

Respons

Stimulus

Dehydratatie

Stimulus

Stimulus

Sensor

Sensor

( – )

( – )

Osmotische

concentratie van

bloed stijgt

Verlaagt bloed-

volume en -druk

Osmoreceptoren

in CZS controleren

concentratie

Baroreceptors

in aorta

controleren druk

Negatieve

feedback

Negatieve

feedback

Water terug bij

bloed

• ADH verlaagt

urinevolume

ADH gesynthetiseerd

door neuro-

secretorische cellen

in de hypothalamus,

wordt vrijgezet door

neurohypofyse in

het bloed

• ADH stimuleert

vasoconstrictie

Verhoging

bloeddruk

Please note that due to differing operating systems, some animations will not appear until the presentation is viewed in presentation mode (Slide Show view). You may see blank slides in the “Normal” or “Slide Sorter” views.

All animations will appear after viewing in Slide Show mode and playing each animation. Most animations will require the latest version of the Flash Player, which is available at http://get.adobe.com/flashplayer.

Adenohypofyse

  • Behoort niet tot het zenuwstelsel

  • Produceert minstens 7 essentiële hormonen

    • Tropische hormonen (tropines)

    • ingedeeld in peptide-, proteïne- en glycoproteïnehormonen

    • Beïnvloeden andere endocriene klieren


36

Ovarium

Testis

Beenderen

en spieren

Spieren

van de

uterus

Groeihormoon (GH)

Schildklier

Adrenale

cortex

Thyroïdstimulerend

hormoon (TSH)

Adrenocorticotroop

hormoon (ACTH)

Adeno-

hypofyse

Hypothalamus

Antidiuretisch

hormoon (ADH)

Nierkronkel-

buisjes

Oxytocine

Prolactine (PRL)

Melanocyt-stimulerend hormoon (MSH)

Stimulatie van

melanocyten

Melkklieren

bij zoogdieren

Gonadotrope hormonen :

follikelstimulerend

hormoon (FSH) en

luteïniserend hormoon (LH)


Neuro-

hypofyse

Adenohypofyse

  • Peptidehormonen

    • Korte ketens, geknipt uit langer precursorproteïne (POMC)

    • Adrenocorticotroop hormoon (ACTH) of corticotropine

      • Stimuleert de vrijzetting van corticosteroïden door de bijnieren

    • Melanocyt-stimulerend hormoon (MSH)

      • Stimuleert de productie van melanine door de melanocyten in de huid

      • Stimuleert voedselopname

  • Proteïnehormonen

    • Groeihormoon (GH)

      • Stimuleert groei via promoten van vele signaalwegen

    • Prolactine (PRL)

      • Stimuleert de melkproductie

      • Vele functies gekend/ ook geproduceerd door ≠ weefsels in lichaam

      • Reguleert elektrolytenverhouding vnl. bij vissen

      • Rol bij broedzorg


38

MSH controleert kleurverschil winter- en zomervacht
heeft ook invloed op voedselopname

41

Adenohypofyse

  • Groeihormoon

    • Stimuleert proteïnesynthese en groei van spier- en bindweefsel

    • Stimuleert productie van insuline-achtige groeifactoren die celdeling in been stimuleren

      • Gigantisme vs dwerggroei

    • Reguleert ana-/katabolisme van proteïnen, lipiden en koolhydraten in adulten

      • Acromegalie: abnormale groei van extremiteiten


42

43

acromegalie

44

  • Transgene dieren die extra GH produceren

  • Controle dieren van dezelfde leeftijd

Adenohypofyse

  • Glycoproteïnehormonen

    • Dimeren uit een a- en een b-subeenheid

    • Thyroïdstimulerend hormoon (TSH) of thyrotropine

      • Stimuleert de schildklier tot vrijzetting van thyroxine (T4) en trijodothyronine (T3)

    • Luteïnizerend hormoon (LH) of lutropine

      • Stimuleert vrijzetting van testosteron bij mannen

      • Stimuleert ovulatie en vorming corpus luteum bij vrouwen

    • Follikelstimulerend hormoon (FSH)

      • Stimuleert spermatogenese bij mannen

      • Rijping van eitje bij vrouwen


FSH en LH zijn beide gonadotropines

46

Gonadotropines


Follikel-stimulerend hormoon (FSH)
(v) rijping van Graafse follikel (+ oestradiolsecretie)
(m) rijping van zaadcellen

Luteïniserend hormoon (LH)
(v) ovulatie en vorming van geel lichaam
(m) stimulatie van Leydigcellen (testosteronsecretie)

Adenohypofyse

  • Wordt gereguleerd door hormonen van de hypothalamus

  • Neuronen van de hypothalamus secreteren hormonen die de vrijstelling van andere hormonen in de hypofyse stimuleren of inhiberen

Via de hypothalamohypofyseale poort

  • Releasing hormones: thyrotropin-releasing hormone (TRH), corticotropin-releasing hormone (CRH), gonadotropin-releasing hormone (GnRH), growth hormone-releasing hormone (GHRH)

    • Inhibiting hormones: somatostatin (GHIH), prolactin-inhibiting factor (PIF) = dopamine, MSH-inhibiting hormone (MIH = dopamine)


  • Wordt ook gereguleerd door eigen hormonen via negatieve feedback

    • Bloedspiegels worden constant gehouden

48

49



Portal veins

Hypothalamus

Adenohypophysis

Secondary capillaries

Neurohypophysis

Primary capillaries

Hormones

Portal veins

Neuron cell

bodies

Axons to primary

capillaries

Axons to primary

capillaries

Primary

capillaries



50

Hormones

( + )

( + )

( + )

( – )

( – )


Negative

feedback

Target

cells

Hypothalamus

Releasing hormones

(TRH, CRH, GnRH)

Adenohypophysis

Tropic hormones

(TSH, ACTH, FSH, LH)

Thyroid, adrenal

cortex, gonads

Target Glands

Voorbeeld Negatieve Feedback

adenohypofyse

Negatieve

feedback

inhibitie

Negatieve

feedback

inhibitie

schildklier

Hypothalamus

TSH

(Thyroid-stimulating hormoon)

Thyroxine

TRH

(Thyrotropin-releasing hormoon)

Voorbeeld Negatieve Feedback

Schildklier

  • Onder de adamsappel

  • Secreteert

    • Schildklierhormonen

      • Verhogen basaal metabolisme

      • Essentieel voor ontwikkeling

      • Werken vaak synergetisch met andere hormonen

      • Metamorfose bij amfibieën

      • Thyroxine (T4)

        • Wordt omgezet tot T3 in de doelwitcellen door deiodinases

      • Triiodothyronine (T3)

        • Actievere vorm van T4, maar minder stabiel

    • Calcitonine

      • Peptidehormoon

      • Stimuleert de opname van Ca2+ in beenderen (verlaging Ca2+ in bloed)


52

T4

T3

thyroxine en trijoodthyronine

T4

T3

Kropgezwel (struma) door gebrek aan jodium in dieet

Please note that due to differing operating systems, some animations will not appear until the presentation is viewed in presentation mode (Slide Show view). You may see blank slides in the “Normal” or “Slide Sorter” views.

All animations will appear after viewing in Slide Show mode and playing each animation. Most animations will require the latest version of the Flash Player, which is available at http://get.adobe.com/flashplayer.

55

–35

–30

–25

–20

–15

Days from emergence of forelimb

–10

–5

0

+5

+10

+20

Thyroxine production

Forelimbs emerge.

Rapid growth

Rapid differentiation

Premetamorphosis

Prometamorphosis

Climax

Receptor stimulation

Hypothalamus stimulation

Hypothalamus

stimulates

adenohypophysis to

secrete TSH.

TSH stimulates thyroid to produce

thyroxine.

Reduced growth,

rapid differentiation

Tail is reabsorbed.

56

Axolotl:

Injectie

T3, T4 of TSH

Schildklierhormonen en metabolisme

Bij gebrek aan jodium wordt de schildklier over-gestimuleerd en ontstaat een kropgezwel of goiter

Uitpuilende ogen ten gevolge van hyperthyroïdie

Cretinisme door sterke hypothyroïdie tijdens de ontwikkeling

Bijschildklieren

  • 4 kleine klieren achter de schildklier gelegen

  • Produceren parat(hyreoïd)hormoon (PTH):

    • Verhogen Ca2+-spiegels in het bloed

      • Door stimulatie van osteoclasten om calciumfosfaat op te lossen

      • Door stimulatie van de nieren om Ca2+ op te nemen uit urine

      • Door een enzym te activeren dat vitamine D activeert

Vitamine D stimuleert de absorptie van Ca2+ door de darmen


59

60

Respons

Stimulus

Bijschildklieren

Bijschildklieren

( + )

( + )

( + )

( – )

Effector

Effector

Effector

Lage bloed Ca2+

Secreteert

PTH


Negatieve feedback

Verhoogde

absorptie van Ca2+

door darm (via

activatie van

vitamin D)

Reabsorptie van

Ca2+, excretie

van PO4 3–

Osteoclasten

lossen Ca(PO4)2

kristallen op in been,

Ca2+ wordt vrijgezet

Verhoogde

Ca2+ in bloed

61

Thymus

  • Thymosines:

    • Rol bij immuunsysteem

    • In de thymus rijpen de witte bloedcellen tot T-lymfocyten

(T-helpercellen, cytotoxische T-cellen, natural killer cellen)

  • Atrofiëert bij volwassenen




  • Insulin-like growth factor, angiotensinogeen




  • Atriaal Natriuretisch Peptide


Lever

Hart

Bijnieren

  • Merg (binnenste deel)

    • Wordt gestimuleerd door het sympathisch zenuwstelsel

    • Secreteert catecholamines adrenaline en noradrenaline

  • Cortex (buitenste deel)

    • Wordt gestimuleerd door ACTH

    • Secreteert corticosteroïden

      • Glucocorticoïden (bv. cortisol, cortisone) hebben een invloed op de glucose homeostase

        • Eveneens rol in het immuunsysteem

        • Stresshormonen

      • Mineralocorticoïden reguleren de mineralenbalans

        • Vnl. Aldosterone

          • Stimuleert actieve reabsorptie van Na+ in nieren

          • Stimuleert actieve secretie van H+ en K+ in nieren

    • Secundaire site voor productie van androgenen


62

Cortex

Medulla

Ureter

Aorta

Linker bijnier

Rechter bijnier

nier

Vena

cava

Bijnieren

64

Bijniermerg (ontstaan uit neurale kam)

Bijniercortex (mesodermaal)

Effector

Effector

Catecholamine Hormonen

Glucocorticoïden

• Lange-termijn stressrespons

• Korte-termijn stressrespons

( + )

( – )

• Effecten op cardiovasculair

stelsel, koolhydraten en

lipide metabolisme, en CZS

• Effecten op lipide en koolhydraat-

metabolisme, immuunstelsel

en herstelmechanismen

ACTH gesecreteerd

Door de

adenohypofyse

Sympathische

axonen

Sympathisch zenuw-

stelsel


Negatieve

feedback


Adenohypofyse

Stress

Stimulus

Pancreas

  • Exocriene en endocriene klier

  • Verbonden met de duodenum van de dunne darm via de ductus pancreaticus

  • Eilandjes van Langerhans zijn celclusters verspreid over de pancreas

    • Reguleren de bloedsuikerspiegel door 2 antagonistische hormonen:

      • Insuline

        • Gesecreteerd door de b-cellen van de eilandjes

        • Stimuleert opname van bloedglucose door de lever en spieren en hun omzetting tot glycogeen (en de omzetting van vetzuren tot vetten in vetcellen)

      • Glucagon

        • Gesecreteerd door a-cellen van de eilandjes

        • Stimuleert de hydrolyse van glycogeen in de lever en vetten in vetweefsel


65

67

( – )

( – )

Bloedsuiker stijgt

Stimulus

Bloedsuiker daalt

Stimulus

Na de maaltijd

Tussen maaltijden

Effector

Effector


Negative feedback


Negative feedback

Verhoogde glucagon

productie

door -cellen

Verhoogde insuline

productie

door β-cellen

Respons

Respons

Glucose wordt opgenomen

uit het bloed,

daling bloedsuiker

Glycogeen wordt afgebroken

tot glucose en gesecreteerd in

bloed, stijging bloedsuiker

( + )

( + )

Sensor

Eilandjes van

Langerhans

Diabetes

  • Diabetici kunnen geen glucose opnemen uit het bloed


  • Type I (insuline-afhankelijke diabetes)

    • b-cellen secreteren geen insuline (meer)

    • Behandeling door dagelijkse inspuitingen met insuline


  • Type II (insuline-onafhankelijke diabetes)

    • Meest voorkomend (“ouderdomsdiabetes”)

    • Wel insuline aanwezig, maar te weinig insulinereceptoren

    • Kan behandeld worden via dieet en beweging


68

Gonaden

  • Ovaria en testes

  • Produceren geslachtshormonen die voortplanting reguleren

  • Oestrogenen en progesterone

    • Vrouwelijke hormonen

    • Oestradiol en progesterone

  • Androgenen

    • Mannelijke hormonen

    • Testosteron en derivaten


69

70

Mannelijk voortplantingsstelsel

  • Hormonale regulatie

    • GnRH van de hypothalamus stimuleert de hypofyse ter vrijzetting van FSH en LH

    • FSH stimuleert de cellen van Sertoli waardoor de gameto- en spermatogenese worden gepromoot

    • LH stimuleert de Leydigcellen om testosteron te secreteren

    • Negatieve feedback via inhibine en testosteron

71

72

Hormonale interacties tussen de testes en adenohypofyse






( + )

( + )

( + )

( + )

Hypothalamus

GnRH

Anterior pituitary gland

Inhibition

Spermatogenesis

Inhibin

Inhibition


Inhibition


Inhibition

Testosterone

Leydig

cells

Maintains secondary

sex characteristics

Testis

Sertoli

cells


FSH


LH

( + )

( – )

( – )

( – )

( – )

Doelwitorganen van testosterone

Groei van de manen bij een leeuw

Kam, lellen en staart bij de haan vs. hen

Kraaiende haan

Ontwikkeling spiermassa bij bodybuilders


Geslachtshormonen bij vrouwen

  • FSH stimuleert ontwikkeling van Graafse follikels en productie van oestrogenen

  • LH stimuleert eisprong en vorming geel lichaam

  • oestrogenen stimuleren
    - ontwikkeling primaire geslachtskenmerken
    - ontwikkeling secundaire geslachtskenmerken
    - reguleren voortplantingscyclus

Vrouwelijk voortplantingsstelsel

  • Folliculaire fase

  1. Verschillende follikels worden aangezet tot ontwikkeling door FSH

    1. 1 enkele follikel bereikt volle maturiteit als tertiaire of Graafse follikel

    2. Oestradiol veroorzaakt groei van het endometrium

  • Proliferatieve fase van het endometrium

  1. Primaire oöcyt vervolledigt meiose I

  • Geeft ontstaan aan 1 grote secundaire oöcyt en 1 klein polair lichaampje


79

80

  • Folliculaire fase

  1. Secundaire oöcyt begint meiose II

    1. Stopt ontwikkeling in metafase II

  • Hervat ontwikkeling enkel na bevruchting


Secondaire oocyt

Granulosa cellen

Antrum

Vrouwelijk voortplantingsstelsel

  • Ovulatie

  1. Oestradiolpiek stimuleert secretie van LH door de hypofyse

    1. LH piek zorgt dat Graafse follikel barst waardoor de secundaire oöcyt in het oviduct terechtkomt

  • Wanneer de oöcyt niet wordt bevrucht, atrofieert ze

  1. Wanneer ze wordt bevrucht, zal meiose II worden vervolledigd, waardoor een rijp eitje wordt gevormd en een 2de poollichaampje

    1. Fusie van de kern van het ei en de spermacel resulteert in een zygote


81

Vrouwelijk voortplantingsstelsel

  • Luteale fase

  1. LH stimulatie transformeert de Graafse follikel tot corpus luteum (geel lichaam)

    1. Corpus luteum secreteert oestradiol en progesteron

    2. Dit oefent een negatieve feedback uit op FSH en LH

  • Zorgt dat andere follikels stoppen met groeien

  1. Oestradiol en progesteron zorgen dat het endometrium meer doorbloed wordt en groeit

  • Secretorische fase van het endometrium

    • Bereidt uterus voor op embryo-implantatie

82

Vrouwelijk voortplantingsstelsel

  • Luteale fase


  1. Zonder bevruchting atrofieert het corpus luteum door daling in LH

    1. Daardoor dalen oestradiol- en progesteronspiegels drastisch, waardoor het endometrium wordt afgeworpen

  • Menstruele fase van endometrium

83

Vrouwelijk voortplantingsstelsel

  • Luteale fase

    • Als oöcyt wordt bevrucht, zal het corpus luteum worden onderhouden door choriogonadotropine (hCG)

      • Door cellen van het embryo die later de placenta vormen

    • Corpus luteum houdt oestradiol- en progesteronspiegels hoog en voorkomt menstruatie, tot de placenta de productie overneemt





(Omdat hCG afkomstig is van het embryo, wordt dit gebruikt bij zwangerschapstesten)


84

85







Menstruation

Inhibition

Inhibition

Hypothalamus

Inhibition

Estradiol

Progesterone

LH

Ovarian events Hormone levels

Follicular Maturation

Cycle

Cycle

Cycle

Cycle

Cycle

Cycle

Cycle

Cycle

Cycle

Cycle

Follicle recruitment

Primary

follicles

Secondary

follicle

Ovary

Anterior-

pituitary

gland

FSH

Inhibition

GnRH

( – )

( – )

( – )

( – )

( – )

( – )

( + )

( + )

( + )

( – )

( – )

5

7

9

11

13

17

21

25

27

28

Follicular phase

Ovulation

0

Ovarian cycle

Dominant follicle

Graafian follicle

1

3

15

19

Luteal phase

Corpus luteum

Luteal

regression

Tertiary

follicle

Geslachtshormonen bij vrouwen

  • niet-zwanger:
    progesteron (geel lichaam) stimuleert de secretiefase van de uteruswand ter voorbereiding van eventuele innesteling van eicel gedurende een korte periode

  • zwanger:
    - choriogonadotropine (placenta) houdt geel
    lichaam actief tijdens zwangerschap
    - geel lichaam + placenta produceren
    oestrogenen en progesteron

Contraceptie

  • Onthouding

    • Geen seksuele betrekkingen: meest betrouwbaar.

  • Sperma blokkage

    • Verhindert de passage van sperma

    • Condoom, pessarium, diafragma

  • Verhinderen van ovulatie

    • Pil: progesteron- (en oestrogeen) derivaten: voorkomt ontwikkeling van follikel

    • Pil huidimplantaat

  • Verhindering van implantatie embryo

    • Spiraal: intra-uterien (IUD)

      • “Morning-after pill,” of “plan B”


Sterilisatie

  • Vasectomy (m)

  • Ligatie van eileider (v)

Epifyse

  • In de hersenen

  • Secreteert melatonine:

    • Synchroniseert de verschillende lichaamsprocessen in een circadiaans en seizoensgebonden ritme

      • Secretie van melatonine wordt geactiveerd in het donker

      • Gereguleerd door noradrenaline

91

Andere hormonen bij vertebraten

  • Spijsverteringsstelsel:

    • gastrine (maag, secretie maagsap)

    • secretine (duodenum, secretie pancreasenzymen)

    • cholecystokinine (duodenum, vrijgave gal)

    • ghreline (hongerhormoon, in vele weefsels geproduceerd)

  • Vetweefsel:

    • Leptine (verzadigingshormoon)

  • Nieren:

    • renine (vorming angiotensine I uit angiotensinogeen)

    • erythropoietine (aanmaak rode bloedcellen)

  • Huid:

    • Vitamine D (Stimuleert opname van ijzer, calcium, magnesium, zinc, fosfaat,...)


Maxilla

Mandibula

Poot

Aorta

Suboesophageaal

ganglion

Hypocerebraal ganglion

Darm-

kanaal

Corpora allata

Prothoracale klier

Prothoracaal ganglion

Corpora cardiaca

Neurosecretorische cellen

Optische lobben

Protocerebrum

Antennezenuwen

Deuterocerebrum

Tritocerebrum

Circumoesophageale
verbindingen

Hormonen bij invertebraten

Vervelling bij Insecta

  • Klassieke insectenhormonen

    • Juveniel hormoon (JH): door corpora allata

    • Ecdyson (20E): door prothoracale klieren

  • Regulatie van ecdyson-synthese door peptidenhormonen uit de hersenen

95

Pupal molt

Adult molt

Neurosecretory cells

Corpora allata

Prothoracic

gland

Low

amounts

Ecdysone

Juvenile hormone

Larval molt

Eclosion hormone (EH) and ecdyson triggering hormone (ETH)

Corpora cardiaca

PTTH

cecropiamot

Rhodnius

Sierplant:Ageratum sp.


JH-analogen als pesticiden in landbouw: vervelling bij insecten verstoren


Een voortijdig gevormde pop (boven) van de tabaksmot (Manduca sexta) veroorzaakt door synthetisch anti-JH werking