De Wondere Wereld van
Het Hormoonstelsel
De Wondere Wereld van
Het Hormoonstelsel
Lesdoelen
Aan het einde van de les kunnen alle studenten uitleggen:
Waaruit het hormoonstelsel bestaat
Hoe het functioneert
Welke stoornissen en ziekten het kan hebben.
Wat weet je al over het hormoonstelsel van het menselijk lichaam?
Inleiding
Wat zijn hormonen? Hoe beïnvloeden ze ons lichaam? Laten we samen de wondere wereld van het hormoonstelsel verkennen.
Wat zijn hormonen?
Hormonen zijn chemische boodschappers die door klieren in de bloedbaan worden afgegeven en doelcellen of -organen beïnvloeden.
Het hormonale of endocriene systeem regelt dingen als groei, stofwisseling en geslachtsontwikkeling. Het hormonale systeem bestaat uit allerlei klieren die bepaalde stoffen uitscheiden in het bloed.
De stoffen die de klieren van het hormonale systeem uitscheiden, worden hormonen genoemd. Elke klier scheidt een ander hormoon uit. De bekendste hormonen zijn de geslachtshormonen. Andere belangrijke hormonen zijn insuline, adrenaline, thyroxine, corticosteroïden en de verschillende hypofysehormonen.
Wat zijn endocriene klieren?
Hormonen worden geproduceerd in de zogenaamde endocriene klieren.
Endocrien wil zeggen dat er iets aan de bloedbaan wordt afgegeven, in dit geval hormonen.
Het bloed vervoert de hormonen naar de organen of cellen waarvoor ze bedoeld zijn. Deze organen of cellen hebben receptoren die gevoelig zijn voor dit hormoon.
Wanneer de receptoren de hormonen signaleren, passen de cellen hun activiteiten daarop aan. Eigenlijk zijn hormonen boodschappers die hun boodschap naar de cellen en organen zenden die daarvoor gevoelig zijn.
Het lichaam stemt de productie van hormonen af op de behoefte van de lichaamsfuncties. Daarbij speelt de in de hersenen gelegen hypofyse een belangrijke rol.
De hypofyse is een kleine klier, ongeveer zo groot als een flinke erwt. Tussen de hypofyse en de andere hormoonproducerende klieren bestaat een wisselwerking. Als de hypofyse te weinig hormoon van een bepaalde klier in het bloed aantreft, scheidt zij zelf een hormoon uit om die klier te prikkelen. Zodra de hypofyse meet dat er genoeg van het gewenste hormoon in het bloed zit, stopt zij weer met het aanmaken van het stimulerend hormoon.
Zo ontstaat een evenwicht.
Diabetes insipidus
Diabetes insipidus is een ziekte waarbij de nieren meer urine produceren dan normaal. Dit komt door een tekort aan een bepaald hormoon, het antidiuretisch hormoon of ADH. Soms ligt de oorzaak in de hersenen, soms in de nieren. De ziekte kan op elke leeftijd ontstaan.
Diabetes Insipidus kan pas worden gediagnosticeerd als de verschijnselen van dorst, veel drinken en overmatig plassen optreden. Op dat moment is er echter al sprake van een verlies van minstens 80% van de functie van de hypofyseachterkwab en is de aandoening meestal niet meer te genezen.
Bij AVP-deficiëntie ontbreekt in de hypofyse het hormoon vasopressine (AVP), dat het water- en zoutgehalte in ons lichaam regelt.
Acromegalie
Acromegalie is een hoogst zeldzame aandoening.
In Nederland wordt deze diagnose jaarlijks bij vijftig tot honderd mensen gesteld.
Bij acromegalie worden te veel groeihormoon producerende cellen aangemaakt. Dit veroorzaakt klachten. Het komt vooral voor bij volwassenen en een enkele keer ook bij kinderen. Dan wordt het gigantisme of reuzengroei genoemd.
Groeihormoon is onmisbaar voor het menselijk lichaam. Het houdt het lichaamsgewicht, de energiebalans en de hartfunctie op peil. Groeihormoon speelt een rol in de suikerstofwisseling, de handhaving van de balans tussen spier- en vetmassa en de vetstofwisseling. Het beïnvloedt ook de botstructuur en eventuele bloedvatverkalking. Groeihormoon regelt mogelijk ook de verouderingsprocessen, het denktempo en het geestelijk welbevinden.
Wat is Acromegalie? Symptomen uitgelegd | Hypofyse.nl
Welke hormoonklieren heeft het menselijk lichaam?
De belangrijkste klieren die hormonen produceren zijn de hypofyse, de schildklier, de alvleesklier, de bijnieren en de geslachtsorganen.
Diabetes type 1 & 2
De functie van de schildklierwat is dat?
De schildklier is de bekendste endocriene klier die we kennen.
De schildklier (thyroid) ligt aan de voorzijde van de hals. De schildklier is een ingewikkeld orgaan dat vele functies heeft. De schildklier produceert onder andere het hormoon thyroxine.
Thyroxine is een hormoon dat een belangrijke functie heeft in het stofwisselingsproces.
De bijschildklieren liggen tegen de schildklier aan en produceren het hormoon parathyroxine, wat van invloed is op de calciumhuishouding.
Alvleesklier welke functie?
De alvleesklier (pancreas) is verbonden met de twaalfvingerige darm.
De pancreas is een bijzondere klier. De klier heeft zowel interne als externe secretie (uitscheiding):
Interne secretie vindt plaats door de eilandjes van Langerhans. Ieder eilandje is voor te stellen als een celgroepje. De eilandjes liggen vooral in de pancreasstaart. Zij produceren het hormoon insuline, dat zorgt voor de opname van suiker of glucose uit het bloed in de cel die het nodig heeft.
Daarnaast produceert de alvleesklier enkele hormonen die mechanismen bij de spijsvertering aanzetten tot actie.
Bijnieren
Iedere bijnier ligt als een driehoekig kapje op de nieren.
De bijnieren bestaan uit bijnierschors en bijniermerg. De bijnierschors produceert corticosteroïden en geslachtshormonen. Een deel van de corticosteroïden zorgt ervoor dat er glucose in de bloedbaan komt.
Een ander deel van de corticosteroïden regelt de mineraalhuishouding. Het bijniermerg produceert de hormonen adrenaline en noradrenaline.
Syndroom van Cushing
Cortisol is een hormoon dat in de bijnieren wordt gemaakt. Het oefent invloed uit op alle lichaamscellen, het is belangrijk voor de stofwisseling en voor situaties waarin stress optreedt. Dit gaat om zowel lichamelijke stress (koorts of andere ziekten) als om emotionele stress. In de volksmond noemt men cortisol daarom ook wel het stresshormoon. Verder speelt cortisol een rol bij:
vertering van voedsel;
slaap-waakritme;
het afweersysteem;
het op peil houden van de bloeddruk, de spierkracht en de hoeveelheid suiker in het bloed;
de balans tussen vocht en zout.
het zenuwstelsel;
de hersenen;
spieren;
en gewrichten.
Wat zijn ziekten van het hormoonstelsel?
ziekten van het hormoonstelsel
Ziekten van de:
Groep1. alvleesklier
Groep 2. schildklier,
Groep 3. bijnieren
Groep 4. hypofyse
Maak een factsheet verwerk daarin in ieder geval de volgende punten:
Wat is de functie en de werking van het orgaan.
Wat kan er ontstaan bij een verstoorde werking
Welke symptomen kan je daarbij observeren, welke interventies kan je daarvoor inzetten
Welke preventieve zorg kan je inzetten?
Met welke overige disciplines kan je samenwerken om de zorg te coördineren?
- gebruik Learnbeat -
Hoe functioneert het hormoonstelsel?
Hormonen reguleren verschillende lichaamsfuncties zoals groei, stofwisseling, voortplanting en stressrespons.
Stoornissen van het Hormoonstelsel
Te veel of te weinig hormonen kunnen leiden tot stoornissen zoals diabetes, schildklierproblemen en groeistoornissen.
Ziekten van het Hormoonstelsel
Ziekten zoals diabetes type 1 en 2, hyperthyreoïdie en hypothyreoïdie zijn enkele voorbeelden van hormonale aandoeningen.
Hormoonstelsel in Balans
Een evenwichtige levensstijl, gezonde voeding en voldoende slaap zijn essentieel voor een gezond hormoonstelsel.
Interactieve Discussie
Bespreking van casestudy's over hormonale stoornissen en ziekten om begrip te versterken.
Quiz
Korte quiz om de kennis over het hormoonstelsel te testen.
Praktijktoepassingen
Bespreking van praktijkvoorbeelden van hormonale stoornissen en hun impact op het dagelijks leven.
Eindopdracht
Schrijf een kort essay over de impact van hormonale stoornissen op de gezondheid en het welzijn van individuen.
Samenvatting
Herhaling van de belangrijkste concepten en inzichten over het hormoonstelsel.
Vragenronde
Gelegenheid voor studenten om vragen te stellen en eventuele onduidelijkheden te verduidelijken.
Reflectie
Reflectie op wat er is geleerd en hoe dit van toepassing kan zijn in het dagelijks leven.
Huiswerk
Leesmateriaal over specifieke hormonale aandoeningen ter voorbereiding op de volgende les.
Evaluatie
Geef feedback over de les en verzamel eventuele suggesties voor verbetering.
Afsluiting
Bedank de studenten voor hun deelname en benadruk het belang van begrip van het hormoonstelsel voor een gezonde levensstijl.
Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.
Schrijf 2 dingen op waarover je meer wilt weten.
Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.