PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE
PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE
Deze slide heeft geen instructies
Hoofdstuk 1:
TEMPERAMENT, KARAKTER EN IDENTITEIT
Deze slide heeft geen instructies
Deze leerkracht vind ik leuk.
De leerkracht vind ik minder leuk.
Deze slide heeft geen instructies
Leuke leerkracht
Deze slide heeft geen instructies
Minder leuke leerkracht
Deze slide heeft geen instructies
Definitie persoonlijkheid
De persoonlijkheid van iemand wordt zichtbaar door de typerende manier waarop iemand met uiteenlopende situaties omgaat. Het is het typerende gedragspatroon van een individu.
Persoonlijkheid is een verzameling van stabiele en unieke psychische (innerlijke) en gedragsmatige (uiterlijke) kenmerken, waardoor een individu zich in de loop van zijn of haar leven op een consistente manier gedraagt.
Deze slide heeft geen instructies
Persoonskenmerken...
Feitjes over jezelf
zijn algemene beschrijvingen van eigenschappen van wie je bent
omvatten zowel uiterlijke als innerlijke eigenschappen (kunnen veranderen)
Voorbeelden: lengte, leeftijd, geslacht, huidskleur, schoolniveau, gezondheidstoestand…
Persoonlijkheidskenmerken...
“Hoe je je gedraagt, denkt en voelt”
diepgewortelde, stabiele eigenschappen
vrij stabiel over langere tijd
Voorbeelden: extravert, vriendelijk, perfectionistisch, optimistisch, introvert…
Persoonlijkheidskenmerken zijn dus een onderdeel van persoonskenmerken.
Deze slide heeft geen instructies
OPDRACHT
Spiegeltje spiegeltje aan de wand... wie ben ik
(cursus pagina 8)
Deze slide heeft geen instructies
Persoonlijkheid
Persoonlijkheid is opgebouwd uit diverse componenten, namelijk temperament, karakter en identiteit.
Deze slide heeft geen instructies
Persoonlijkheid 'temperament'
Deze slide heeft geen instructies
Temperament
Het gaat over aspecten van ons gedrag die onder meer te maken hebben met de felheid van reageren, het activiteitsniveau, de bereidheid tot interactie. Om temperament te herkennen ligt de focus dus op ‘Hoe wordt er gereageerd?’, eerder dan ‘waarom’ iemand reageert en ‘wat’ iemand doet.
Temperament is het natuurlijke onderdeel van je persoonlijkheid dat uit je genen voortkomt. Temperament is het gedeelte van onze persoonlijkheid dat zich als eerste zal ontwikkelen en tot uiting zal komen.
Deze slide heeft geen instructies
OPDRACHT
Hoe reageer jij? (cursus pagina 9 - 12)
Deze slide heeft geen instructies
Persoonlijkheid 'karakter'
Het temperament is het biologische gewortelde fundament van de persoonlijkheid. Karakter duidt eerder op het sociale component. Hoe ervaren anderen ons? Wat is hun ervaring van jouw gedrag?
Karakter is het deel van jou dat uit je omgeving voortkomt.
Het is ook een resultaat van de ervaringen en sociale interacties in je leven, waar je het een en ander van geleerd zult hebben. Daardoor oefenen deze gewoontes invloed uit op je temperament en je biologische aanleg.
Deze slide heeft geen instructies
OPDRACHT
Welke van je zelfomschrijvingen (ik ben...) behoren tot de categorie karakter?
(cursus 14)
Deze slide heeft geen instructies
Wie ben ik? - Persoonlijkheidstesten
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
IDENTITEIT
Identiteit is het geheel aan kenmerken waarvan we vinden dat ze bij onszelf horen als we ons vergelijken met anderen. Sommigen van die kenmerken delen we met anderen, andere kenmerken zijn typisch voor ons als individu.
Deze slide heeft geen instructies
Identiteit...
is het complete, deels door sociale omgeving gevormde, beeld van jezelf is
Identiteit beantwoordt de vraag 'wie je bent'
Persoonlijkheid...
is hoe je van binnen bent (aangeboren/aangeleerd gedrag)
Persoonlijkheid bepaalt 'hoe je reageert'
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deelidentiteiten
pagina 20
5 grote groepen:
Sociale identiteit
Culturele identiteit
Persoonlijke identiteit
Geslachtsidentiteit
Nationale identiteit
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Hoofdstuk 2:
Invloed van nature en nurture op persoonlijkheid
Deze slide heeft geen instructies
'Wie je bent', dit wordt bepaald door...
genen, je wordt zo geboren
je omgeving, je opvoeding, ervaringen
Deze slide heeft geen instructies
NATURE - AANGEBOREN
(begin 1990)
"Wie we zijn, wordt meer bepaald door onze genen."
Nature staat voor alles wat via ons genetisch materiaal, ons DNA, hebben meegekregen van onze ouders. Het wordt ook wel onze aanleg genoemd.
NURTURE - AANGELEERD
(1960 - 1970)
"Wie we zijn, wordt meer bepaald door onze omgeving."
Nurture verwijst naar alles wat van buitenaf een invloed op ons uitoefent, omstandigheden en ervaringen, opvoeding, levensstijl en milieufactoren.
Deze slide heeft geen instructies
Een baby wordt geboren met blauwe ogen.
Nature
Nurture
Deze slide heeft geen instructies
Een leerling wordt goed in piano spelen door veel te oefenen.
Nature
Nurture
Deze slide heeft geen instructies
Een persoon heeft van nature krullend haar.
Nature
Nurture
Deze slide heeft geen instructies
Een kind leert beleefd zijn doordat ouders dit aanleren.
Nature
Nurture
Deze slide heeft geen instructies
Iemand spreekt vloeiend Frans omdat hij in Frankrijk is opgegroeid.
Nature
Nurture
Deze slide heeft geen instructies
Eline is hoogbegaafd.
Nature
Nurture
Deze slide heeft geen instructies
Niet zo simpel...
Het is belangrijk om te begrijpen dat het niet zo simpel is als 'nature versus nurture', want meestal werken ze samen.
Genen kunnen onze gevoeligheid voor bepaalde omgevingsinvloeden beïnvloeden, en onze omgeving kan op zijn beurt onze genen beïnvloeden door middel van epigenetica - het aan- en uitzetten van bepaalde genen op basis van onze ervaringen.
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld 1
Hoewel er geen eenvoudig antwoord is, is het duidelijk dat beide factoren een belangrijke rol spelen in onze ontwikkeling en persoonlijkheid.
Een voorbeeld van het samenspel tussen nature en nurture is intelligentie. Sommige mensen kunnen van nature een hogere aanleg hebben voor leren en redeneren (genetica), maar zonder een stimulerende omgeving om hun vaardigheden te ontwikkelen, kunnen ze hun volledige potentieel misschien niet bereiken (nurture).
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld 2
"Psychosociale ontwikkeling"
Nature: aangeboren mentale stoornissen (bv. ziekte Gilles de la tourette is erfelijk)
Nurture: mentale stoornis door trauma’s en levenservaringen (stotteren door zware pestproblematiek)
Deze slide heeft geen instructies
Geef een voorbeeld van nature/nurture omtrent fysieke ontwikkeling.
Deze slide heeft geen instructies
Zelfbepaling 'Vrije wil'
Beide standpunten in het nature-nurture debat zijn deterministisch , maar het ontkennen van het bestaan van de vrije wil kan tot problemen leiden.
Als er geen vrije wil bestond, zou een moordenaar tegen een rechter kunnen zeggen dat hij er niets aan kan doen, want zijn daad zou bv. het gevolg zijn van chemische hersenacties die hij niet kan bedwingen.
Ze laten geen ruimte voor de vrije wil. Alles wordt ofwel bepaald door erfelijkheid, ofwel door het milieu.
Zelfbepaling
Zelfbepaling is het concept dat individuen controle hebben over hun eigen gedrag en acties.
M.a.w. we kunnen zelf ook richting geven aan onze persoonlijkheid en ontwikkeling, door de keuzes die we doorheen ons leven maken.
Deze slide heeft geen instructies
Minnesota Twin Project
Lees het artikel.
Deze slide heeft geen instructies
Hoofdstuk 3:
De invloed van het zelfconcept op gedrag
Deze slide heeft geen instructies
Zelfbeeld...
kan omschreven worden als het geheel van gedachten, ideeën en oordelen die je over jezelf hebt. Het is de manier waarop we onszelf percipiëren.
Deze slide heeft geen instructies
Zelfbeeld of zelfconcept
Je wordt niet geboren met een zelfbeeld.
Door te bewegen en zich uit te drukken onderscheiden baby's zich geleidelijk aan van hun verzorgers (rond 6 maanden)
Deze slide heeft geen instructies
3 stappen in het zelfconcept, onderzoek van Lewis en Brooks - Gunn
1. Zelfherkenning: 'spiegel - en rouge - test'
2. Zelfbeschrijving: herkennen foto's en zichzelf beschrijven 'fysiek'
3. Empathie ontwikkelen: rijker sociaal leven - theory of mind
Deze slide heeft geen instructies
Het ideale zelfbeeld
Het beeld van hoe je graag zou willen zijn. Je persoonlijke ‘beste versie’ van jezelf.
Het reële zelfbeeld
Hoe je jezelf op dit moment ziet — jouw huidige inschatting van je eigenschappen, vaardigheden, uiterlijk, enz.
Deze slide heeft geen instructies
OPDRACHT p33
Zelftest
'Hoe tevreden ben je met jezelf?'
Deze slide heeft geen instructies
Wat is zelfbeeld?
Deze slide heeft geen instructies
5 facetten in het zelfbeeld p 37 -38
Sociale zelfbeeld
emotionele zelfbeeld
cognitieve zelfbeeld
fysieke zelfbeeld
materiële zelfbeeld
Deze slide heeft geen instructies
OPDRACHT 'casussen'
Deze slide heeft geen instructies
Emma (16) zit in een nieuwe klas. Ze heeft het gevoel dat haar klasgenoten haar saai vinden en durft daarom weinig te zeggen tijdens groepsopdrachten. Wanneer anderen lachen, denkt ze vaak dat het over haar gaat. Daardoor trekt ze zich steeds meer terug, terwijl haar klasgenoten haar eigenlijk gewoon nog niet goed kennen.
Sociale zelfbeeld
Emotionele zelfbeeld
Cognitieve zelfbeeld
Materiële zelfbeeld
Deze slide heeft geen instructies
Yassin (18) vindt zichzelf “te gevoelig”. Wanneer hij kritiek krijgt, voelt hij zich snel gekwetst en schaamt hij zich voor zijn emoties. Hij probeert zijn gevoelens te verbergen, omdat hij denkt dat anderen hem zwak zullen vinden als hij laat zien dat hij verdrietig of onzeker is.
Sociale zelfbeeld
Emotionele zelfbeeld
Cognitieve zelfbeeld
Materiële zelfbeeld
Deze slide heeft geen instructies
Lotte (17) denkt dat ze “dom” is, omdat ze moeite heeft met wiskunde. Ondanks dat ze goede punten haalt voor talen en geschiedenis, focust ze alleen op haar slechte resultaten. Hierdoor heeft ze weinig vertrouwen in haar leervermogen en durft ze geen uitdagende studierichting te kiezen.
Sociale zelfbeeld
Emotionele zelfbeeld
Cognitieve zelfbeeld
Materiële zelfbeeld
Deze slide heeft geen instructies
Sofie (16) hecht veel waarde aan merkkleding en de nieuwste smartphone. Ze voelt zich minderwaardig wanneer ze niet dezelfde spullen heeft als haar vrienden. Als ze iets nieuws kan kopen, voelt ze zich even beter over zichzelf, maar dat gevoel verdwijnt snel.
Fysieke zelfbeeld
Emotionele zelfbeeld
Cognitieve zelfbeeld
Materiële zelfbeeld
Deze slide heeft geen instructies
Sofie (16) hecht veel waarde aan merkkleding en de nieuwste smartphone. Ze voelt zich minderwaardig wanneer ze niet dezelfde spullen heeft als haar vrienden. Als ze iets nieuws kan kopen, voelt ze zich even beter over zichzelf, maar dat gevoel verdwijnt snel.
Fysieke zelfbeeld
Emotionele zelfbeeld
Cognitieve zelfbeeld
Materiële zelfbeeld
Deze slide heeft geen instructies
Milan (15) is onzeker over zijn lichaam, vooral omdat hij kleiner is dan zijn vrienden. Hij vergelijkt zichzelf voortdurend met anderen op sociale media en vindt dat hij niet gespierd genoeg is. Daardoor vermijdt hij situaties zoals zwemmen of sporten in groep.
Fysieke zelfbeeld
Emotionele zelfbeeld
Cognitieve zelfbeeld
Materiële zelfbeeld
Deze slide heeft geen instructies
Daan (18) groeit op in een gezin waar financiële status belangrijk wordt geacht. Hij heeft toegang tot dure kleding, gadgets en een luxe levensstijl. Hij ontwikkelt een zelfbeeld waarin materieel bezit een centrale rol speelt in hoe hij zichzelf en anderen waardeert. Tegelijk voelt hij een innerlijke spanning: hij merkt dat zijn sociale relaties vaak gebaseerd zijn op wat hij heeft in plaats van wie hij is. Wanneer hij in contact komt met leeftijdsgenoten die minder belang hechten aan materiële zaken, voelt hij zich onzeker en weet hij niet goed hoe hij zich moet positioneren. Hij begint zich af te vragen of zijn zelfwaarde afhankelijk is van externe bezittingen.
Sociale zelfbeeld
Materiële zelfbeeld
Cognitieve zelfbeeld
Fysieke zelfbeeld
Deze slide heeft geen instructies
Zelfwaardering en zelfeffectiviteit
Zelfwaardering is de waarde die je hecht aan jezelf. Het is een emotionele evaluatie: vind je jezelf de moeite waard? De zelfwaardering kan zowel positief als negatief zijn.
Zelfeffectiviteit gaat over het geloof dat je, met voldoende inzet en de juiste strategieën, hindernissen kunt overwinnen en je doelen kunt bereiken (theorie Bandura).
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
neerwaartse spiraal
mislukkingen → lage self-efficacy/zelfeffectiviteit → daling in zelfwaardering → minder proberen → nog minder succeservaringen
opwaartse spiraal
succeservaringen → meer self-efficacy/zelfeffectiviteit → hogere zelfwaardering → meer uitdagingen aangaan → weer meer succeservaringen
Deze slide heeft geen instructies
Conclusie
We kunnen hieruit concluderen dat zelfeffectiviteit vaak een bouwsteen van zelfwaardering is. Zelfwaardering kan de mentale basis leggen om zelfeffectiviteit op te bouwen.
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld
Sarah krijgt haar resultaten terug van een moeilijke wiskundetoets en haalt een goed cijfer.
Omdat Sarah dit succes ervaart, denkt ze: “Ik kan dit, ik ben in staat om moeilijke oefeningen op te lossen.”
→ Dit is zelfeffectiviteit: het geloof in haar eigen kunnen binnen een specifieke taak (wiskunde).
Doordat ze vaker zulke ervaringen heeft, groeit ook haar algemene gevoel over zichzelf: “Ik ben een slimme leerling, ik kan uitdagingen aan.”
→ Dit is zelfwaardering: haar bredere gevoel van eigenwaarde.
Deze slide heeft geen instructies
Faalangst
Steeds meer kinderen krijgen te maken met faalangst. Cijfers voor het aantal kinderen met faalangst in Vlaanderen zijn er niet. In Nederland zou naar schatting 1 op 10 kinderen in de lagere school last hebben van faalangst. En recent onderzoek uit Amerika toont aan dat 40% van de kinderen tussen 8 en 12 jaar er last van heeft.
De cijfers zijn hoog en uit het onderzoek weten we dat faalangst samengaat met een aantal fysiologische en gedragsmatige eigenschappen die dan weer een impact hebben op het schoolse functioneren en de schoolse prestaties van kinderen.
Deze slide heeft geen instructies
Pas de term zelfeffectiviteit toe op faalangst. Leg uit wat er gebeurt in het hoofd van kinderen met faalangst.
Deze slide heeft geen instructies
Lichaamsbeeld
...is je perceptie en gevoelens over je lichaam.
P42-43-44
Deze slide heeft geen instructies
OPDRACHT
Bepaal of de casus gaat om zelfwaardering, zelfeffectiviteit (self-efficacy) of body image
Deze slide heeft geen instructies
Emma zit in het vierde jaar en haalt meestal goede punten. Toch denkt ze vaak: “Ik ben eigenlijk niet zo slim als anderen, ik heb gewoon geluk gehad.”
Zelfwaardering
Zelfeffectiviteit
Body-image
Deze slide heeft geen instructies
Oplossing
Zelfwaardering:
Emma twijfelt aan haar eigen waarde en capaciteiten als persoon (“ik ben niet slim”). Dit gaat over hoe ze zichzelf beoordeelt.
Deze slide heeft geen instructies
Lina kijkt vaak in de spiegel en voelt zich onzeker over haar uiterlijk. Ze vergelijkt zichzelf voortdurend met influencers op sociale media en vindt zichzelf “niet mooi genoeg”.
Zelfwaardering
Zelfeffectiviteit
Body-image
Deze slide heeft geen instructies
Oplossing
Body-image:
Lina is bezig met hoe ze haar lichaam en uiterlijk ziet en beoordeelt.
Deze slide heeft geen instructies
Yassin moet binnenkort een presentatie geven. Hij denkt: “Dit ga ik goed doen, ik heb me goed voorbereid en presenteren lukt mij meestal wel.”
Zelfwaardering
Zelfeffectiviteit
Body-image
Deze slide heeft geen instructies
Oplossing
Zelfeffectiviteit:
Yassin gelooft dat hij een specifieke taak (presenteren) goed kan uitvoeren. Dat vertrouwen in eigen kunnen in een concrete situatie.
Deze slide heeft geen instructies
Julie post een foto op sociale media. Ze krijgt weinig likes en denkt:
“Zie je wel, ik ben niet aantrekkelijk genoeg. Mensen vinden mij waarschijnlijk ook gewoon minder leuk.”
Zelfwaardering
Zelfeffectiviteit
Body-image
Deze slide heeft geen instructies
Oplossing
Body image
Julie twijfelt aan haar uiterlijk (“niet aantrekkelijk genoeg”)
Zelfwaardering
Julie trekt de conclusie dat mensen haar “minder leuk vinden” → dit gaat breder dan uiterlijk en raakt aan haar waarde als persoon
Inzicht: Een negatief body image kan invloed hebben op de algemene zelfwaardering.
Deze slide heeft geen instructies
Xander zit in de klas en krijgt zijn toets wiskunde terug: 4/10. Hij denkt:
“Ik ben echt slecht in wiskunde. Ik ga dit nooit kunnen. Misschien ben ik gewoon niet slim genoeg.”
Zelfwaardering
Zelfeffectiviteit
Body-image
Deze slide heeft geen instructies
Oplossing
Zelfeffectiviteit
Xander gelooft dat hij een specifieke taak (wiskunde) niet aankan
Zelfwaardering
Wanneer hij zegt “misschien ben ik niet slim genoeg”, maakt hij een bredere uitspraak over zichzelf als persoon → dit raakt aan zelfwaardering.
Inzicht: Zelfeffectiviteit kan overslaan naar zelfwaardering
Deze slide heeft geen instructies
Sarah moet binnenkort deelnemen aan een sportdag op school. Tijdens de voorbereidingen denkt ze:
“Ik zie er echt niet sportief uit in deze outfit, iedereen gaat mij raar vinden.”
Ze twijfelt ook: “Ik ben niet goed in sporten, ik ga waarschijnlijk slecht presteren.”
Daardoor voelt ze zich steeds slechter en denkt uiteindelijk: “Ik ben eigenlijk gewoon niet goed genoeg.”
Zelfwaardering
Zelfeffectiviteit
Body-image
Deze slide heeft geen instructies
Oplossing
Body image
“Ik zie er echt niet sportief uit in deze outfit”
Dit gaat over hoe Sarah haar lichaam en uiterlijk beoordeelt.
Zelfeffectiviteit
“Ik ben niet goed in sporten, ik ga waarschijnlijk slecht presteren”
Dit gaat over haar geloof in eigen kunnen bij een specifieke taak (sporten).
Zelfwaardering
“Ik ben eigenlijk gewoon niet goed genoeg”
Dit is een algemeen negatief oordeel over zichzelf als persoon.
Deze slide heeft geen instructies
Hoofdstuk 4:
De invloed van motivatie op gedrag
Deze slide heeft geen instructies
Wat is motivatie?
Deze slide heeft geen instructies
Typen motivatie
1. Amotivatie: Er is geen motivatie
2. Gecontroleerde motivatie: Motivatie omdat het moet
Onderverdeling: externe regulatie- geïntrojecteerde regulatie- geïdentificeerde regulatie - geïntegreerde regulatie
3. Autonome motivatie: Je doet iets, omdat je dat zelf wil, omwille van plezier, de interesse of de uitdaging
Onderverdeling: bij interesse gedreven - bij nut gedreven - bij waarde gedreven
Deze slide heeft geen instructies
OPDRACHT
Papierenversie casussen omtrent type van motivatie.
Deze slide heeft geen instructies
Typen doelgerichtheden:
Motivatie veronderstelt dat we met ons gedrag een bepaald doel willen bereiken!
Vermijdingsgedrag = Dit gedrag is gericht op het voorkomen van negatieve, onlustvolle situaties of het vermijden van falen.
1. Passief vermijdingsgedrag
2. Actief vermijdingsgedrag
Toenaderingsgedrag = Dit gedrag is gericht op het bereiken van positieve, aangename doelen of het behalen van succes.
3. iets nastreven wat men niet heeft
4. Trachten te behouden wat men heeft
Deze slide heeft geen instructies
Emma speelt bij de landelijke jeugd van haar basketbalclub. Haar grote droom is om volgend jaar geselecteerd te worden voor de eerste ploeg. Om dit te bereiken, traint ze elke ochtend vóór schooltijd op haar vrijworpen en volgt ze een strikt voedingsschema. Ze ziet elke training als een kans om een stapje dichter bij haar doel te komen.
passief vermijdingsgedrag
actief vermijdingsgedrag
Toenaderingsgedrag: Iets nastreven wat men niet heeft
toenaderingsgedrag: trachten te behouden wat men heeft
Deze slide heeft geen instructies
Casus Emma
Dit is een voorbeeld van toenaderingsgedrag (iets nastreven wat men niet heeft). Emma is gefocust op het behalen van een positief succes (de selectie) en onderneemt actieve stappen om een nieuwe status te bereiken.
Deze slide heeft geen instructies
Lars heeft een hekel aan Frans. Hij vindt de grammatica vreselijk ingewikkeld en durft in de les nauwelijks iets te zeggen omdat hij bang is om fouten te maken voor de hele klas. Voor de grote toets van volgende week begint hij drie weken op voorhand te studeren. Niet omdat hij de taal wil beheersen, maar omdat hij doodsbang is voor de reactie van zijn ouders als hij een onvoldoende haalt.
passief vermijdingsgedrag
actief vermijdingsgedrag
Toenaderingsgedrag: Iets nastreven wat men niet heeft
Toenaderingsgedrag: trachten te behouden wat men heeft
Deze slide heeft geen instructies
Casus Lars
Dit is actief vermijdingsgedrag. Lars is niet gemotiveerd door het plezier van het leren, maar door de angst voor een negatieve uitkomst (falen en de boze reactie van zijn ouders).
Deze slide heeft geen instructies
Motivationele conflicten
door Neal Miller p51-54
Het toenaderings-toenaderingsconflict
Het toenaderings-vermijdingsconflict
Het vermijdings-vermijdingsconflict
Het dubbel toenaderings- vermijdingsconflict
Deze slide heeft geen instructies