Erasmus VO


Erasmus

± 1469 - 1536

Een wereldberoemde denker

1 / 41
volgende
Slide 1: Slide
newEditorGeschiedenisMiddelbare schoolvmbo, mavo, havo, vwoLeerjaar 1,2

In deze les zitten 41 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Introductie

Lesdoelen Na afloop van de les kennen de leerlingen: A Erasmus en zijn ideeën over de wereld: - Ze kennen Desiderius Erasmus van Rotterdam (± 1469-1536 - Ze kennen de belangrijkste ideeën van Erasmus (als humanist) B Enkele sleutelstukken, belangrijke boeken en brieven van Erasmus: - Een boek uit de bibliotheek van Erasmus - Een brief van Erasmus - Een nieuwe bijbel, geschreven/geredigeerd door Erasmus - Erasmus' boek 'Querela Pacis: De klacht van Vrede' (1517)

Instructies

Inleiding (5 minuten) - slide 1 t/m 7
Deze les gaat over Desiderius Erasmus van Rotterdam. Hij leefde rond 1500. Vier sleutelstukken bij het venster Erasmus uit de Canon van Nederland vertellen zijn verhaal. De sleutelstukken worden bewaard in Bibliotheek Rotterdam. Hier bevindt zich de grootste Erasmuscollectie ter wereld.
Het Canonvenster Erasmus hoort bij Tijdvak 5, Ontdekkers en Hervormers.

Sleutelstuk 1: een boek uit de bibliotheek van Erasmus (10 minuten) - slide 8-16
Erasmus las heel veel boeken. Hij schreef achterin het boek, in het Latijn: ‘Ik ben van Erasmus’. Veel van zijn boeken zijn daaraan nog steeds te herkennen.
Dit sleutelstuk bevat een tekst uit de klassieke oudheid: de wereld van de Grieken en Romeinen. Vooral teksten die lang geleden door de Grieken en Romeinen waren geschreven vond Erasmus interessant.
Erasmus was een humanist: een geleerde die bronteksten uit de klassieke oudheid onderzocht. Hij vond dat hierin allerlei voorbeelden stonden over hoe je een goede burger kunt zijn.
Voer een kort klassengesprek: Wanneer is iemand volgens jou een goede burger?
Erasmus gebruikte dit sleutelstuk als bron om de wereld van de Grieken en Romeinen beter te leren kennen. Tijdens het lezen maakte hij allerlei aantekeningen. Als hij zich verveelde maakte hij tekeningetjes in de kantlijn.

Sleutelstuk 2: Een nieuwe Bijbel (10 minuten) - slide 17-21
Erasmus geloofde in het bestaan van God, zoals bijna iedereen in zijn omgeving. Erasmus vond het belangrijk dat iedereen toegang had tot de brontekst voor het christendom: de Bijbel. Hij ontdekte dat de Bijbeltekst zoals die in zijn tijd werd gebruikt, niet helemaal klopte. Na het vergelijken van veel oude versies van de Bijbeltekst maakte hij verbeteringen.
Erasmus kreeg veel kritiek: heilige teksten kon je niet aanpassen. Maar humanisten zagen juist wel dat Erasmus’ Bijbel een veel betere bron voor het christendom was. Deze onenigheid zorgde ervoor dat Erasmus wereldberoemd werd.
Erasmus kon zo beroemd worden doordat net voor zijn geboorte een belangrijke uitvinding was gedaan: de boekdrukkunst. Door de boekdrukkunst hoefden boeken niet meer per stuk met de hand te worden overgeschreven, zoals in de Middeleeuwen. Door boeken te drukken met drukpersen, konden veel meer boeken worden geproduceerd. Erasmus’ ideeën konden zo via die boeken veel sneller door Europa worden verspreid.

Sleutelstuk 3: Een brief van Erasmus (10 minuten) - slide 22-29
Brieven schrijven was voor Erasmus belangrijk. Een brief was een van de weinig manieren om met mensen buiten je eigen woonplaats contact te houden. In deze brief heeft Erasmus het over Maarten Luther, een tijdgenoot van hem. Erasmus en Luther hadden allebei kritiek op de katholieke kerk.
Erasmus en Luther hadden verschillende ideeën over een oplossing voor de problemen. Erasmus zag de oplossing in overleg en debat en vervolgens interne verandering van de kerkorganisatie, Luther zocht de oplossing in protest, het oprichten van een nieuwe geloofsrichting.
Deze brief bewijst dat Erasmus het met Luthers werkwijze oneens was. Hij schrijft dat Luther te veel haatgevoelens opwekt, waardoor het moeilijk is om tot een gezamenlijke oplossing te komen.

Sleutelstuk 4: Vrede! - slide 30-35
Erasmus schreef veel over oorlog en vrede. In zijn tijd was er vaak oorlog. Erasmus vond dat zinloos. Hij had hiervoor drie belangrijke argumenten.
Argument 1: Oorlog is tegennatuurlijk. Volgens Erasmus komt oorlog in de natuur niet voor. Alleen mensen voeren oorlog, dieren niet. (Dit klopt niet: oorlog komt ook bij dieren voor. Onderzoekers hebben bijvoorbeeld gezien dat groepen chimpansees geweld gebruiken tegen elkaar om voedselrijke gebieden te veroveren en verdedigen.)
Argument 2: Oorlog brengt vooral ellende voor gewone mensen die er niets mee te maken hebben.
Argument 3: Mensen moeten geen oorlog voeren, maar samenleven, want iedereen is christen. Erasmus was vooral gericht op de situatie binnen Europa, waar de meeste mensen christen waren. Ons wereldbeeld is nu veel groter. We weten daardoor dat er zowel binnen als buiten Europa oorlog wordt gevoerd. En in de wereld bestaan er veel verschillende vormen van geloof. Ook zijn er veel mensen die niet gelovig zijn. Misschien kunnen de leerlingen Erasmus’ argument aanpassen zodat het toepasbaar is op onze wereld: 'Mensen moeten geen oorlog voeren, maar samenleven, want ...'

Afsluiting - slide 36-38
De sleutelstukken uit deze les vind je in de openbare bibliotheek van Rotterdam. Daar zijn ze een onderdeel van de grootste Erasmuscollectie ter wereld. Vind de leerlingen het logisch dat die Erasmuscollectie in Rotterdam is? (poll)
Ja: Erasmus is geboren in Rotterdam en noemde zich ‘Roterodamus’. Hij is dus verbonden met Rotterdam.
Nee: Erasmus was alleen als peuter in Rotterdam en is er daarna nooit meer teruggekeerd. Hij heeft bijvoorbeeld veel langer in Bazel in Zwitserland gewoond. Erasmus heeft daarom niet zo veel te maken met Rotterdam.
Erasmus gebruikte Rotterdam als een soort merknaam om zich te kunnen profileren en onderscheiden. Omgekeerd gebruikt nu Rotterdam de naam Erasmus als uithangbord voor de stad (denk aan de Erasmusbrug)

Thuisopdracht (slide 39)

Een moderne brief van Erasmus
Je weet nu veel over Erasmus. Hij dacht na over veel onderwerpen en problemen in de maatschappij. En brieven schrijven was voor hem een belangrijke activiteit. Wat zou Erasmus vandaag in een brief schrijven?
Bedenk een maatschappelijk probleem of een thema dat jij belangrijk vindt. Stel je voor dat Erasmus nu leefde. Schrijf namens Erasmus een brief over je onderwerp. Adresseer je brief aan iemand die invloed heeft op het probleem, bijvoorbeeld een staatshoofd of directeur van een groot bedrijf.

Extra informatie 

Behalve Erasmus is er nog veel meer erfgoed in de bibliotheek, zie: 
www.bibliotheek.rotterdam.nl/erfgoed

Voor vragen over schoolbezoek kunt u contact opnemen via: erfgoededucatie@bibliotheek.rotterdam.nl

Voor vragen over de erfgoedcollecties:
erfgoed@bibliotheek.rotterdam.nl

Onderdelen in deze les


Erasmus

± 1469 - 1536

Een wereldberoemde denker

Fragment duurt 3:19 min.



Leerdoelen

Lees/leerstof

Zelf meedoen

Terugblik

Afbeelding vergroten

Zelf lezen en denken

Navigeren door de les

Symbolen die we tijdens deze les gebruiken:

Hotspot: klik en lees meer

± 1469 - 1536

Deze slide heeft geen instructies


Leerdoelen

Na deze les:

- weet je wie Desiderius Erasmus was

- ken je de belangrijkste ideeën van Erasmus 

- heb je kennisgemaakt met enkele SLEUTELSTUKKEN, belangrijke 

  boeken en brieven van Erasmus, uit de collectie van Bibliotheek 

  Rotterdam. 

 

Het thema 'Erasmus' is onderdeel van de Canon van Nederland: de vijftig belangrijkste gebeurtenissen, personen en onderwerpen uit de geschiedenis van Nederland. http://www.canonvannederland.nl

± 1469 - 1536

Deze slide heeft geen instructies





Bij welk tijdvak hoort Erasmus? 

± 1469 - 1536











Deze slide heeft geen instructies



± 1469 - 1536

Wat zie je op het schilderij?  

Welke informatie geeft dit over Erasmus?  


Antwoorden: het is een man, schilderij lijkt van lang geleden, draagt een muts, draagt een winterjas, is aan het schrijven, hij draagt ringen, hij houdt van boeken, hij kijkt serieus etc. 


± 1469 - 1536


Erasmus

Deze les gaat over Desiderius Erasmus van Rotterdam (± 1469 - 1536 ).

Hij leefde rond 1500.

Vier sleutelstukken vertellen zijn verhaal. 

Ze horen bij het venster Erasmus uit de Canon van Nederland. 

De sleutelstukken worden bewaard 

in Bibliotheek Rotterdam. 

Hier bevindt zich de grootste Erasmuscollectie ter wereld.




Deze slide heeft geen instructies

filmfragment van 3.20 minuten


± 1469 - 1536


Sleutelstuk 1: 

Een boek uit de bibliotheek van 

Erasmus

Deze slide heeft geen instructies


± 1469 - 1536




Erasmus was een kind van zijn tijd, de Renaissance. Dit is de tijd na de Middeleeuwen. In deze tijd ontstond er weer nieuwe belangstelling voor de periode daarvóór, de Griekse en Romeinse oudheid. Dit zie je overal in terug: in de kunst, in de architectuur en in het denken. 

Erasmus is één van die denkers. 


Het sleutelstuk is een boek uit zijn bibliotheek. Het laat zijn belangstelling voor de klassieke oudheid zien. Hij gebruikte dit boek als bron om de wereld van de Grieken en Romeinen beter te leren kennen. Erasmus vond dat hierin allerlei voorbeelden stonden over hoe je een goede burger kunt zijn. 


Kind van zijn tijd

Bij het doorklikken van de volgende pagina's komen steeds meer stukjes van een afbeelding tevoorschijn. Wie hielden zich bezig met de Verlichtingsideeën? Wat gebeurde er? Wat valt op? 
Al kijkend maken de leerlingen een soort woordweb. 

Fragment duurt 2:21 minuten


± 1469 - 1536

Hij schreef achterin het boek in het Latijn:

'Ik ben van Erasmus'. 

Veel van zijn boeken zijn daaraan nog steeds te herkennen. 


Deze slide heeft geen instructies



       Wat stelt dit 

       tekeningetje voor?   


± 1469 - 1536

A

De duivel

B

De Romeinse god Terminus

C

De Griekse god Artemis

D

Erasmus' zelfportret

Vanaf 1674 werden de bevindingen van Van Leeuwenhoek gepubliceerd in de Philosophical Transactions, maar op den duur wekten zijn wonderlijke waarnemingen zoveel ongeloof dat een delegatie werd afgevaardigd om de microscopische wezentjes met eigen ogen te aanschouwen.


1

Een mens of dier

2

Krabbels

3

Versieringen en figuren

4

Ik teken nooit uit verveling

5

Iets anders


Tekst

Tekst

Tekst

Tekst

Wat teken jij als je je verveelt?  

± 1469 - 1536

Deze slide heeft geen instructies


± 1469 - 1536




Erasmus is een beroemde humanist. In het humanisme staat de mens centraal. Als mens moet je zelfbewust, met veel zorg en aandacht, nadenken hoe je omgaat met jezelf en je omgeving. 

De ideeën van Erasmus hebben nog altijd invloed op hoe we in de Nederlandse samenleving met elkaar omgaan. 

Erasmus is een humanist


Bekijk het filmpje

Bij het doorklikken van de volgende pagina's komen steeds meer stukjes van een afbeelding tevoorschijn. Wie hielden zich bezig met de Verlichtingsideeën? Wat gebeurde er? Wat valt op? 
Al kijkend maken de leerlingen een soort woordweb. 

Fragment duurt 1:29 min.



Wat vind jij belangrijk om 

een goede burger te zijn? 

± 1469 - 1536

Woordweb


Les met devices 

De leerlingen beantwoorden deze vraag via hun device. De antwoorden verschijnen in beeld. U maakt de antwoorden zichtbaar door op het spreekwolkje te klikken. Door nogmaals klikken ziet u tevens de naam van de leerling staan. Optioneel: opmerkingen kunnen worden verwijderd door ze naar de prullenbak te slepen.

 

Les zonder devices 

U beantwoordt de vraag samen met de leerlingen klassikaal.



± 1469 - 1536


Sleutelstuk 2: 

Een nieuwe bijbel, 

geschreven/geredigeerd door Erasmus

Deze slide heeft geen instructies


± 1469 - 1536


Bijbel  uitgegeven door Erasmus. 

Kun je zijn naam ontdekken? 

Erasmus geloofde in God, net als iedereen in zijn tijd. 

Hij vond het belangrijk dat iedereen toegang had tot de Bijbel. Hij ontdekte dat de Bijbeltekst die in zijn tijd werd gebruikt niet helemaal klopte. Hij vergeleek vele oude versies van de Bijbeltekst en maakte verbeteringen. 


Daar kwam veel kritiek op: heilige teksten kun je toch niet zomaar aanpassen?!

Maar humanisten zagen juist wel dat Erasmus' bijbel een betere bron voor het christendom was. Deze onenigheid zorgde ervoor dat Erasmus wereldberoemd werd. 

Deze slide heeft geen instructies

Fragment duurt 1:09 minuten



Waren mensen blij met Erasmus' nieuwe bijbel?  


± 1469 - 1536

A

Ja iedereen was blij, want de Bijbel was nu beter.

B

Nee, want je mag de Bijbel niet zomaar veranderen.

C

De meningen waren verdeeld.

D

Ze waren vooral nieuwsgierig.

Deze slide heeft geen instructies



Waarom was de boekdrukkunst belangrijk voor Erasmus?  


± 1469 - 1536

A

Daardoor konden zijn ideeën overal in Europa verspreid worden.

B

Nu kon hij meer boeken lezen.

C

Hij kon daardoor beroemd worden in heel Europa.

D

De tijd van brieven aan elkaar doorgeven was voorbij.

Deze slide heeft geen instructies


± 1469 - 1536


Sleutelstuk 3: 

Een brief van 

Erasmus

Deze slide heeft geen instructies


± 1469 - 1536

Brieven schrijven was voor Erasmus belangrijk. Een brief was één van de weinige manieren om met mensen buiten je eigen woonplaats contact te houden. Brieven werden ook aan elkaar doorgegeven. 


Bekijk deze brief aandachtig. Zie je de handtekening 

van Erasmus? Kun je zien waar Erasmus zijn ganzenveer

van het papier haalde? Hij stopte de veer op dat 

moment in zijn inktpot, zodat hij met verse inkt 

verder kon schrijven. 




Deze slide heeft geen instructies


± 1469 - 1536

Deze brief is bijzonder. Erasmus geeft kritiek op zijn tijdgenoot Maarten Luther. 

Beiden hebben problemen met de Katholieke kerk. 

Zie jij waar Erasmus de naam Luther voor het eerst noemt in zijn brief? 




Je ziet de naam van Luther in de eerste regel. 

Fragment duurt 1:20 minuten



Wat is de kritiek op de kerk van 

Luther en Erasmus? 


± 1469 - 1536

A

Al die regeltjes die niks met geloof te maken hebben!

B

Priesters geven helemaal niet het goede voorbeeld.

C

Er gaat teveel geld naar pracht en praal.

D

De kerk maakt misbruik van de macht.

Deze slide heeft geen instructies


± 1469 - 1536

Erasmus en Luther hadden verschillende ideeën over een oplossing voor de problemen van de Katholieke kerk. Luther kiest voor het protest en zelfs een nieuwe geloofsvorm, het protestantisme. 


Erasmus schrijft in de brief dat hij het met Luthers werkwijze oneens was. Hij schrijft dat Luther teveel haatgevoelens opwekt, waardoor het moeilijk is om tot een gezamenlijke oplossing te komen. 


In het volgende filmpje zie je dat de hekel aan elkaar van twee kanten komt.  


Deze slide heeft geen instructies

Filmfragment duurt 2:58 min.





Luther versus Erasmus

Wat hoort bij wie (volgens Erasmus)?

± 1469 - 1536

Luther

Erasmus

Debat en overleg

Een nieuwe geloofsrichting

Conflict en afscheiding

Protest

Interne verandering binnen de kerk

tolerantie en redelijkheid

Deze slide heeft geen instructies


± 1469 - 1536


Sleutelstuk 4: 

Vrede!

Deze slide heeft geen instructies

Fragment duurt 1:33 minuten


± 1469 - 1536




Erasmus schreef veel over oorlog en vrede. In zijn tijd was er vaak oorlog.

Zijn boek 'Querela Pacis: De klacht van Vrede'  schrijft hij in 1517 ter gelegenheid van een internationale vredesconferentie. Het heeft tot ver na zijn dood grote invloed. 

Erasmus vindt oorlog zinloos en heeft daar drie argumenten voor. 

Ben jij het met zijn argumenten eens? Bespreek ze samen. 



Erasmus over oorlog en vrede

Deze slide heeft geen instructies


1

Daar ben ik het mee eens

2

Daar ben ik het niet mee eens


Tekst

Tekst

Tekst

Tekst

Argument 1 van Erasmus: 

Oorlog is onnatuurlijk. 

In de natuur komt oorlog niet voor.

± 1469 - 1536

Deze slide heeft geen instructies


1

Daar ben ik het mee eens

2

Daar ben ik het niet mee eens


Tekst

Tekst

Tekst

Tekst

Argument 2 van Erasmus: 

Oorlog brengt vooral ellende voor mensen die er niets mee te maken hebben. 

± 1469 - 1536

Deze slide heeft geen instructies



Argument 3 van Erasmus: 

Mensen moeten geen oorlog voeren, maar samenleven, want iedereen is christen. 

Hoe zou jij zelf de zin afmaken: 

Mensen moeten geen oorlog voeren, want....

1

minute

00

second

± 1469 - 1536

Deze slide heeft geen instructies


1

Ja, want Erasmus is geboren in Rotterdam en noemde zichzelf 'Roterodamus'

2

Nee, want Erasmus was alleen als peuter in Rotterdam en daarna nooit meer.


Tekst

Tekst

Tekst

Tekst

De sleutelstukken vind je in de Openbare Bibliotheek van Rotterdam. Vind je het logisch dat de Erasmuscollectie in Rotterdam is? 

± 1469 - 1536

De volledige citaten zijn: 


1. Wij beschouwen deze waarheden als vanzelfsprekend: dat alle mensen als gelijken worden geschapen, dat zij door hun schepper met zekere onvervreemdbare rechten zijn begiftigd, dat zich daaronder bevinden het leven, de vrijheid en het nastreven van geluk.


2. Heb de moed je eigen verstand te gebruiken! / Durf (zelf) te denken!


3. Het doel van een Encyclopedie is om kennis te verzamelen die verspreid is over het aardoppervlak; om er het algemene systeem van duidelijk te maken aan de mensen met wie we leven, en het door te geven aan de mensen die na ons komen.



± 1469 - 1536

Erasmus gebruikte de naam Rotterdam om zichzelf te onderscheiden. Omgekeerd gebruikt Rotterdam nu de naam Erasmus als uithangbord voor de stad. Drie keer raden hoe deze brug heet! 


Deze slide heeft geen instructies



Tekst

Tekst

Tekst

Tekst

Je weet nu meer over Erasmus 

en zijn ideeën over de wereld. 

Wat vond je van de les? 

± 1469 - 1536

Deze slide heeft geen instructies


± 1469 - 1536





Een moderne brief van Erasmus


Je weet nu veel over Erasmus. Hij dacht na over veel onderwerpen en problemen in de maatschappij. En brieven schrijven was voor hem een belangrijke activiteit. Wat zou Erasmus vandaag in een brief schrijven?

Bedenk een maatschappelijk probleem of een thema dat jij belangrijk vindt. Stel je voor dat Erasmus nu leefde. Schrijf namens Erasmus een brief over je onderwerp. Adresseer je brief aan iemand die invloed heeft op het probleem, bijvoorbeeld een staatshoofd of directeur van een groot bedrijf.


Thuisopdracht

Deze slide heeft geen instructies


± 1469 - 1536

Deze les is gemaakt door Bibliotheek Rotterdam. 

Bezoek op de 3e etage de Erasmus Experience: www.erasmushoudtjescherp.nl 


Bibliotheek Rotterdam beheert de grootste Erasmuscollectie ter wereld, met onder andere de vier sleutelstukken uit deze les. 

Behalve Erasmus is er nog veel meer erfgoed in de bibliotheek:

 www.bibliotheek.rotterdam.nl/erfgoed


Voor vragen over schoolbezoek kun je contact opnemen via: erfgoededucatie@bibliotheek.rotterdam.nl


Voor vragen over de erfgoedcollecties: 

erfgoed@bibliotheek.rotterdam.nl

Deze slide heeft geen instructies



Colofon

± 1469 - 1536

Deze slide heeft geen instructies