voortplanting met oefenvragen

• newEditor
• Biologie
• Middelbare school
• mavo
• Leerjaar 4

Voortplanting 

• 2.1 Geslachtsorganen

• 2.2 Veranderingen in de puberteit

• 2.3 Vruchtbaar worden

• 2.4 Zwanger worden

• 2.5 Geboorte 

• 2.6 SOA's

• 2.7 genderdiversiteit

Primaire geslachtskenmerken

• Zijn al aanwezig vanaf de geboorte

Secundaire geslachtskenmerken

Welke ken je bij man & vrouw

Geslachtsorganen van een man

De zaadballen produceren vanaf de puberteit zaadcellen.

Opgeslagen in de bijballen.

50-70 miljoen zaadcellen per dag

Wat is een natte droom?

Benoem functies

onderdelen bespreken, wat is het/ hoe werkt het

Voortplantingsstelsel van de man (1)

1. Zwellichaam: kan vol stromen met bloed  

2. Urinebuis: afvoeren van urine.

3. Eikel : bevat veel zenuwuiteinden en is daardoor erg gevoelig.

4. Voorhuid : bedekt de eikel en beschermt deze tegen frictie en vuil.

5. Urineblaas: opslag van urine

Voortplantingsstelsel van de man (2)

6. Zaadblaasjes: geeft vocht af aan de zaadcellen.
7. Prostaat: voegt vocht en voedingsstoffen toe aan zaadcellen. (vocht + zaadcellen is sperma 
8. Zaadleiders: vervoeren zaadcellen.
9. Bijbal: opslag van zaadcellen.
10. Teelbal (testes): produceert zaadcellen.
11. Balzak: de temperatuur ligt lager dan in de buikholte.

12 Klier van Cowper:produceert voorvocht

Text

Benoem functies

Externe vrouwelijke geslachtsorganen

• De clitoris (gevoelig) ligt vooraan, tussen de kleine schaamlippen.

• Hymen = maagdenvlies is een randje weefsel en bevindt zich in de vaginaschede.

Elk onderdeel van het mannelijk voortplantingsstelsel heeft zijn eigen taak. Kies bij elke taak het juiste orgaan.

prostaat

bijbal

eikel

teelbal

zwellichaam

zaadleider

Hieronder zie je een schematische tekening van het voortplantingsstelsel van de vrouw. 

Sleep de naam van het onderdeel naar de juiste plek.

Vagina

Urineblaas

Urinebuis

Eileider

Baarmoeder

Eierstok

Elk orgaan van het vrouwelijke voortplantingsstelsel heeft zijn eigen taak.

Kies bij elke taak het juiste orgaan.

eierstokken

binnenste schaamlippen

baarmoeder

clitoris

eileiders

vagina

voortplanting 

• 2.1 Geslachtsorganen

• 2.2 Veranderingen in de puberteit

• 2.3 Vruchtbaar worden

• 2.4 Zwanger worden

• 2.5 geboorte 

Wat zijn geslachtskenmerken?

• Primaire geslachtskenmerken heb je vanaf je geboorte

• Secundaire geslachtskenmerken ontwikkel je vanaf de puberteit

Je wordt vruchtbaar in de puberteit 

jongen - start productie zaadcellen

meisje - ongesteld  (eicel rijpen)

Wanneer ben je puber?

Hormonen

Geslachtshormonen:

Testosteron (geproduceerd door teelballen)

Oestrogeen (geproduceerd door eierstokken)

Thema 2 voortplanting 

• 2.1 Geslachtsorganen

• 2.2 Veranderingen in de puberteit 

• 2.3 Vruchtbaar worden

• 2.4 Zwanger worden

• 2.5 geboorte 

Sperma

Bestaat uit:

• zaadcellen 

• voedingsstoffen

• vocht uit zaadblaasjes en prostaat

Zaadcellen

1. productie in de teelballen
2. Opslag in de bijballen

Eileiders

Eicellen

Meisjes worden geboren met 400.000 onrijpe eicellen in hun twee eierstokken

Vanaf de puberteit rijpt er iedere 28 dagen één eicel (= vruchtbaar)

onderdelen bespreken - wat is het, wat doet het

Rijpende eicel

1. Onrijpe eicellen zitten in eierstok in blaasjes = follikels
   

2. De eicel groeit/neemt voedingsstoffen op en het follikel neemt vocht op

3. Na (±) 14 dagen is follikel zo groot dat het knapt (= ovulatie/ eisprong), de eicel komt nu in de eileider terecht.

Menstruatiecyclus: oestrogeen-dikker worden van baarmoederslijmvlies. Kan deze vrouw zwanger zijn?

Thema 2 voortplanting 

• 2.1 Geslachtsorganen

• 2.2 Veranderingen in de puberteit 

• 2.3 Vruchtbaar worden

• 2.4 Zwanger worden

• 2.5 geboorte 

Zwanger worden

De eicel moet bevrucht worden door de zaadcel

Kern zaadcel moet samen smelten met kerneicel

De bevruchting

Een kern van een zaadcel versmelt met de kern van een eicel, 

dit vindt plaats in de eileider.

Innestelling: na ongeveer 6 dagen zet het bolletje cellen zich vast in het dikke baarmoederslijmvlies. Dan is de vrouw zwanger.

Voor de vergelijking: baarmoederslijmvlies bij GEEN zwangerschap

Veranderingen NA innesteling

• Na innesteling maakt embryo hormoon HCG (Human choriongonadotrofine).

• HCG houdt gele lichaam in stand en zorgt ervoor dat er geen nieuwe follikels rijpen (dus geen nieuwe eisprong).

• HCG is het hormoon wat aangetoond wordt met zwangerschapstest.

Zwangerschap

0-12 weken: Embryo

Na 3 maanden: Foetus

Voeding: 

- Baarmoederslijmvlies (embryo)

- Placenta of moederkoek (foetus)

--> via de navelstreng

blastula

vlokken

baarmoederwand

Instelling (5 tot 12 dagen na de bevruchting )

Embryonale ontwikkeling 

Morula: Het klompje cellen dat richting de baarmoeder reist. .

Blastula: In de baarmoeder bevat het klompje cellen ook een holte met vocht.

Embryoblast: de cellen die het embryo gaan vormen.

Trofoblast: laag cellen die het embryo beschermen + innesteling in baarmoederwand.

Chorion: het buitenste vruchtvlies, afkomstig uit trofoblast.

Embryonale ontwikkeling 

zygote -> morula-> blastocyst -> embryo

Innesteling en ontwikkeling 1e 3 maanden

Binas 86E

Zygote en klievingsdelingen

zygote = diploide cel die ontstaat bij bevruchting, 0-2 weken na bevruchting.

De eerste 4 dagen ondergaat de zygote klievingsdelingen waarbij er meer cellen ontstaan, maar waarbij het totale volume van de zygote gelijk blijft.

Blastula

Na de klievingsdelingen ontstaat een bolletje met cellen met daarin een holte, de blastula-holte. Het klompje cellen in het midden wordt embryoblast genoemd en specialiseren zich uiteindelijk tot de embryo-cellen, een vruchtvlies en het dooierblaasje. De cellen aan de buitenkant zijn de trofoblastcellen en vormen een ander vruchtvlies. Tevens scheiden zij het hormoon HCG af, wat de productie van progesteron stimuleert.

De kiemschijf wordt uiteindelijk de embryo.

De amnionholte vult zich met vocht (het vruchtwater) en het amnion zelf is een van de vruchtvliezen.

Het chorion vormt het buitenste vruchtvlies

Na 3 maanden zwangerschap is de placenta helemaal gevormd en krijgt de foetus alle voedingsstoffen en zuurstof via de placenta aangevoerd. Afvalstoffen gaan ook via de placenta naar de moeder.

Chorion: 

Het buitenste vruchtvlies, (afkomstig uit trofoblast).

Placenta

Op de plaats waar embryo is ingenesteld groeit de placenta/moederkoek. In de placenta zitten haarvaten (hele dunne bloedvaten waar gaswisseling plaats kan vinden).

Vruchtwater en vruchtvliezen beschermen het ongeboren kind.

De placenta

• Bestaat uit weefsel van de moeder én het embryo.

• Weefsel van het embryo in de placenta maakt HCG.

• Bloed van moeder en embryo komen niet met elkaar in contact met elkaar maar stromen langs elkaar.

• Uitwisseling van stoffen tussen moeder en embryo.

• Moeder geeft zuurstof en voedingsstoffen aan embryo en krijgt koolstofdioxide en afvalstoffen van het embryo.

Navelstreng

3 bloedvaten:

• 2 navelstrengslagaders

• 1 navelstrengader

Voedingstoffen en zuurstof gaan vanuit het bloed van de moeder naar het bloed van het kind via de navelstrengader. 

Navelstreng

Koolstofdioxide en andere afvalstoffen (komen vrij na een verbranding, dus in een baby vindt ook verbranding plaats!) 

gaan door de 2 navelstrengslagaders vanuit het bloed van het kind naar het bloed van de moeder.

Tweelingen

Twee-eiige tweelingen:

• Worden twee eicellen bevrucht

• Beide klompjes cellen nestellen 

     zich in het baarmoederslijmvlies

Eeneiige tweelingen:

• Ontstaat uit één bevruchte eicel

• Losse klompjes cellen nestellen 

     zich in het baarmoederslijmvlies

Placenta of placenta's?

Bij een 2-eiige tweeling; altijd twee placenta's.

Een 1-eiige tweeling kan 1 of of 2 placenta's hebben. Is de splitsing vóór innesteling dan 2 placenta's. Is de splitsing ná innesteling 1 placenta.

Waar bevinden zich tijdens de zwangerschap bloedvaten van zowel de moeder als het ongeboren kind?

A

Alleen in de placenta

B

Alleen in de navelstreng

C

Zowel in de placenta als in de navelstreng

D

Alleen in de wand van de baarmoeder

eisprong

eicel rijping

innesteling

celdeling

bevruchting

Hiernaast is een foto genomen in de baarmoeder. Het bolletje is de bevruchte eicel. Hoe heet het proces dat je ziet?

A

Ovulatie

B

Innesteling

C

Eisprong

D

Bevruchting

Waar groeit na bevruchting het kind?

A

In de eierstok

B

In de baarmoeder

C

In de vagina

D

wat gebeurt er tijdens dag 1 t/m 5

A

ovulatie

B

innesteling

C

menstruatie

D

bevalling

Ovulatie

Bevruchting

Celdeling

Innesteling

Innestelling

Ovulatie

Menstruatie

Twee-eiige tweeling

Eeneiige tweeling

Hetzelfde DNA

tweeling kan een jongetje en een meisje zijn

1 keer bevruchting

2 keer bevruchting

Verschillend DNA

Wanneer wordt het baarmoederslijmvlies NIET afgebroken?

A

Als de eicel bevrucht is

B

Als de eicel niet bevrucht is

C

D

Vruchtwater

Baarmoeder

Navelstreng

Placenta

Wanneer wordt het baarmoederslijmvlies NIET afgebroken?

A

Als de eicel bevrucht is

B

Als de eicel niet bevrucht is

C

D

Wat is bevruchting ?

A

de kern van de zaadcel versmelt met de kern van de eicel

B

als het eicelletje gaat innestelen in de baarmoeder.

C

als de eisprong plaatsvindt

D

als de vrouw ongesteld wordt.

Uit hoeveel eicellen en zaadcellen ontstaat een twee-eiige tweeling?

A

1 eicel en 1 zaadcel

B

1 eicel en 2 zaadcellen

C

2 eicellen en 1 zaadcel

D

2 eicellen en 2 zaadcellen

Twee-eiige tweeling

Eeneiige tweeling

Hetzelfde DNA

tweeling is een jongetje en een meisje 

De bevruchte eicel splitst zich in tweeën

1 keer bevruchting

2 keer bevruchting

Wat is innesteling?

A

samensmelten van de eicel en zaadcel

B

wanneer de eisprong heeft plaats gevonden en de eicel naar de baarmoeder gaat

C

het klompje cellen dat zich vastzet in het baarmoederslijmvlies

D

wanneer het embryo 8 weken oud is

Waardoor wordt het geslacht van de baby bepaald?

A

De zaadcel

B

De eicel

C

Door zowel de zaadcel als de eicel

D

Geen idee

Thema 2 voortplanting 

• 2.1 Geslachtsorganen

• 2.2 Veranderingen in de puberteit 

• 2.3 Vruchtbaar worden

• 2.4 Zwanger worden

• 2.5 Geboorte 

• 2.6

• 2.7

• 2.8 Erfelijkheidsonderzoek

De geboorte

1. Indaling

2. Ontsluiting

3. Uitdrijving

4. Nageboorte

Bevalling

1. Indaling: enkele weken voor de bevalling.

Tijdens de bevalling:

2. Ontsluiting; door weeën gaat de baarmoedermond open (tot 10 cm).

3. Uitdrijving: sterke weeën, persweeen, de baby komt via de vagina naar buiten. 

4. Nageboorte: door 1 of meer weeën komt de placenta met vruchtvliezen en de resten van de navelstreng. 

Tijdens welke fase van de geboorte treden persweeën op?

A

Tijdens de ontsluiting.

B

Tijdens de uitdrijving

C

Tijdens de nageboorte.

D

Hoe ligt een kind meestal vlak voor de geboorte?

A

A

B

B

C

C

D

D

Wat is de volgorde van een zwangerschap en bevalling?

Embryo

Foetus

Ontsluiting

Uitdrijving

Nageboorte

Indaling

Thema 2 voortplanting & 

• 2.1 Geslachtsorganen

• 2.2 Veranderingen in de puberteit 

• 2.3 Vruchtbaar worden

• 2.4 Zwanger worden

• 2.5 Geboorte 

• 2.6

• 2.7

• 2.8 Erfelijkheidsonderzoek

SOA's

Belangrijkste punten op een rij

• De meest voorkomende SOA in NL is chlamydia (bacterie).

• SOA's geven vaak geen symptomen, maar zijn daarom niet onschadelijk, bv. chlamydia kan leiden tot onvruchtbaarheid

• Een SOA-test doen bij huisarts, GGD of zelftest

• Bacteriële SOA's zijn te behandelen met antibiotica, virale SOA's heb je vaak voor de rest van je leven.

Voorbehoedsmiddelen die dezelfde hormoonwerking hebben als de pil

• Nuva ring

• Mirena spiraaltje

• Prikpil

• Implanon-staafje

• Anticonceptiepleister

Spiraaltje

- Twee typen:

   - Hormoon spiraal (Mirena)

   - Koperspiraal 

- Door arts ingebracht

- Beschermt niet tegen SOA' s

- Vaak verminderde menstruatie

Voortplanting 

• 2.1 Geslachtsorganen

• 2.2 Veranderingen in de puberteit 

• 2.3 Vruchtbaar worden

• 2.4 Zwanger worden

• 2.5 Geboorte 

• 2.6 SOA's

• 2.7 genderdiversiteit

• 2.8 Erfelijkheidsonderzoek

Levensfasen

puberteit: o.i.v. hormonen start secundaire geslachtskenmerken (10-17 jaar).

adolescentie: overgangsfase van puberteit naar volwassenheid => geestelijk volwassen worden (eindigt tussen 20-25 jaar).

volwassenheid: groei stopt, ontwikkeling gaat door.

Geslacht en gender

• Geslacht (man, vrouw of intersekse)

• Gender: optelsom van geslacht,

identiteit, geaardheid en genderexpressie

Gender diversiteit

• Heteroseksueel (82%)

• Homoseksueel

• Biseksueel

• Transseksueel

• Non-binair

Thema 2 voortplanting & 

• 2.1 Geslachtsorganen

• 2.2 Veranderingen in de puberteit 

• 2.3 Vruchtbaar worden

• 2.4 Zwanger worden

• 2.5 Geboorte 

• 2.6

• 2.7

• 2.8 Erfelijkheidsonderzoek

Chromosomen

• Bevinden zich in de celkern

• Ze bestaan o.a uit DNA  = informatie erfelijke eigenschappen

• Ze komen in paren voor (23 paren bij een mens)

Chromosomenkaart

• Alle paren hebben een nummer

• Paar 23: de geslachtschromosomen
  

• XX = meisje

• XY = jongen

Man XY                  vrouw   XX

Erfelijkheidsonderzoek

Bij erfelijke ziekten in de familie --> 

Het DNA (chromosomen) wordt onderzocht op erfelijke ziekte. 

Drager = als iemand met de informatie voor een ziekte op één chromosoom heeft, maar zelf niet ziek is. (Aa)

Genetisch advies = Advies na onderzoek erfelijke afwijkingen.

Prenataal onderzoek

Prenataal = voor de geboorte.

Soorten onderzoeken:

• Echoscopie 

• NIPT (niet-invasieve prenatale test)

• Vlokkentest 

• Vruchtwaterpunctie  

Echoscopie (echo)

De baby wordt zichtbaar doormiddel van geluidsgolven.

• Ontwikkeling controleren

• Controleren op afwijkingen

• Geslacht bepalen 

     (indien mogelijk)

Beeld bij echoscopie

NIPT

NIPT = Niet-invasieve prenatale test

• Bloedtest (van de moeder)

• Bevat DNA van de placenta, deze bevat DNA van de baby

• Onderzoekt chromosomen op afwijkingen

Vanaf week 10 van de zwangerschap (2024) In het boek staat week 11. 

Vlokkentest

• Arts haalt weefsel uit de placenta.

• Cellen worden onderzocht op afwijkingen van chromosomen. 

• Geslacht kan worden vastgesteld.

• Mogelijk vanaf de 8e week v/d zwangerschap.

• Vergroot kans op een miskraam

Een vlokkentest kan 

via de vagina of via 

de buik uitgevoerd

worden.

Vruchtwaterpunctie 

• Vruchtwater wordt opgezogen met een naald. 

• In vruchtwater zitten cellen van de foetus --> onderzocht op afwijkingen van chromosomen.

• Geslacht kan worden vastgesteld.

• Vanaf 15 weken zwangerschap.

• Vergroot kans op een miskraam.

Schooltv

https://schooltv.nl/video-item/knippen-en-plakken-in-het-dna-hoe-kan-je-tijdens-de-zwangerschap-testen-of-een-baby-een-erfelijke

Na ongeveer tien weken van de zwangerschap wordt er met behulp van geluidsgolven een echo gemaakt. Wat wordt er bepaald aan de hand van deze echo?

A

of er hartafwijkingen zijn

B

of het kindje downsyndroom heeft

C

wat het geslacht van het kindje is

D

hoelang de vrouw zwanger is