Inleiding in melkkunde
Melkgift door de koe
Samenstelling koemelk
Eigenschappen van bestanddelen koemelk
(gaat niet om de chemie, maar om de invloeden op het proces)
1
Samenstelling melk
Inleiding in melkkunde
Melkgift door de koe
Samenstelling koemelk
Eigenschappen van bestanddelen koemelk
(gaat niet om de chemie, maar om de invloeden op het proces)
1
Samenstelling melk
Melkgift van een koe
Start lactatieperiode na het kalven
Duur lactatieperiode ongeveer 300 dgn
Gemiddelde melkgift ongeveer 9000 liter/jr
Meestal 2 keer per dag melken (robot 3 keer)
Maximaal 3 dagen gekoeld opslaan
2
Samenstelling melk
Schematische weergave lactatieperiode
3
Samenstelling melk
Uitbetaling melkgeld
Kg vet
Kg eiwit
Kwaliteit, enkele punten
Kiemgetal
Bacteriegroeiremmende stoffen (penicilline)
Reinheid
Zuurtegraad melkvet
Vriespunt
4
Samenstelling melk
Samenstelling melk
4,5 % melkvet
4,6 % lactose (melksuiker)
3,5 % eiwit, waarvan:
2,8% kaaseiwit
0,7 % wei eiwit
0,8 % zouten (= mineralen)
86,6 % water
5
Samenstelling melk
Deeltjesgrootte verhouding
Zout 1 (ware oplossing)
Lactose 4 (ware oplossing)
Serumeiwit 80 (colloïdaal opgelost)
Caseïne 1.200 (colloïdaal opgelost)
Vetbol 36.000 (emulsie)
Bacterie 36.000
6
Samenstelling melk
Functie vet
Voedingswaarde
Smaak
Structuur (smedigheid)
7
Samenstelling melk
Opbouw vet
Vetbol met oppervlaktelaagje (eiwitten)
Glycerol en 3 vetzuren (tri-glyceride)
Eigenschappen vet(zuren) hangt af van
lengte keten
samenstelling van de keten
verzadigd
onverzadigd
smelttraject afhankelijk van de vetzuursamenstelling en ketenlengte
8
Samenstelling melk
Bederf van vetten
Oxydatie (ranzig worden m.b.v. zuurstof)
Hoe voorkomen??
Hydrolyse (splitsing m.b.v. water) geeft vrije vetzuren
Enzym lipase (vetsplitser)
Natuurlijke/micro-biologische
Kan alleen “beschadigde” vetbollen aantasten
Geeft vrije vetzuren (nare smaak, hoog zuurtegraad vet)
9
Samenstelling melk
Controlepunten bij aanvoer vet
FFA op vrije vetzuren
PO = PerOxide voor mate van Oxydatie
Smeltpunt
10
Vetbeschadiging (vrije vetzuren) door
Luchtinslag
lekke koppelingen
Hoge valhoogtes
Vloeistofniveau in roerwerk
Wild verpompen
Blind draaien van een pomp
Haakse bochten
11
Samenstelling melk
Vetbeschadiging door reactie met zuurstof
Geeft een ranzige smaak
12
Onverzadigde vet(zuren)
Bij kamertemperatuur vloeibaar
Sneller oxyderen (ranzig worden = kort houdbaar)
Essentiële vetzuren = noodzakelijke vetzuren, die de mens niet zelf kan maken
13
Samenstelling melk
Gezondheidsaspecten
Verzadigd vet (energiewaarde)
Transvet (ontstaan bij harden van onverzadigd vet)
Meervoudig onverzadigd
Essentiële vetzuren
(worden niet door menselijk lichaam gemaakt en moeten opgenomen worden via voedsel)
14
Samenstelling melk
Eiwitten
Opgebouwd uit aminozuren
15
Samenstelling melk
Eigenschappen eiwitten (proteïnen)
Emulgator (bijv. van vet)
Kunnen lucht vasthouden (schuim)
Kunnen water vasthouden
Plakt
Gaan uitvlokken bij
lagere pH’s,
hogere temperaturen,
hoge zout%
Afbraak door enzymen (proteïnasen) en bacteriën
16
Samenstelling melk
2 hoofd groepen melkeiwitten
Kaas-eiwit
Wei-eiwit
17
Samenstelling melk
Lactose (melksuiker)
Geringe zoetkracht
Slecht oplosbaar in water bij lage temperaturen
Gevolgen: neerslaan op bodem tank of grote kristallen geeft “zanderig” ijs
Lactose intolerantie bij mensen (als enzym lactase ontbreekt)
Wordt door zuursel (melkzuurbacteriën) omgezet in
melkzuur (pH daling),
koolzuurgas en
Smaakstoffen
Structuurformule voor de liefhebbers
18
Samenstelling melk
Gevolgen bij verhitting van lactose
Maillard-reactie = reactie van eiwitten met lactose als er nog vocht aanwezig is.
Gevolg: bruinkleuring en kooksmaak
Caramellisatie = reactie van lactose bij verhitting bij hoge temperaturen als er geen vocht meer aanwezig is
Gevolg: bruinkleuring en kooksmaak
19
Samenstelling melk
Melkzouten
Met name Calcium-fosfaat is belangrijk
Calciumfosfaat slaat neer bij verhitten (vanaf 65°C)
Calciumfosfaat slaat neer bij hoge pH’s (pH bijv. rond de 7)
Neergeslagen zouten verwijderen met zuur
20
Samenstelling melk
Toevoegen van zouten
Babyvoeding
Essentiële vetzuren voor voedingswaarde
Vetrijke producten
Fosfaten (voor pH bufferen calcium vangen)
21
Vitamines + Enzymen
A (caroteen, gele kleur), D, E + K zijn vet-oplosbaar
B2 en C water-oplosbaar
Vitamine C = anti oxydant. (NatriumAscorbaat)
Vitamine C verdwijnt een beetje tijdens opslag door oxydatie
Enzymen, werking afhankelijk van
Temperatuur
pH
aanwezige zouten
22
Samenstelling melk