Stikstof:
wat is het probleem?
Een les over stikstof in de lucht en op het land: om welke stoffen en reacties gaat het nu eigenlijk?
Stikstof:
wat is het probleem?
Een les over stikstof in de lucht en op het land: om welke stoffen en reacties gaat het nu eigenlijk?
Deze slide heeft geen instructies
In de media
Tekst
Deze dia laat zien hoe stikstof in het nieuws komt. Maar weet iedereen wat er met 'stikstof' bedoeld wordt? Hebben we het allemaal over hetzelfde? En waarom is 'stikstof' een probleem?
(Het is niet nodig alle koppen te bespreken, het gaat om een indruk)
Poll
Ik begrijp wat er met het stikstof-probleem in Nederland bedoeld wordt.
Toelichting
Door middel van deze poll wordt snel duidelijk hoe het met het kennisniveau omtrent stikstof bij leerlingen gesteld is. Niet iets om lang bij stil te staan, wel informatief.
Vraag
De formule van de 'stikstof' in de krantenkoppen is volgens mij:
Typ hier je antwoord:
Toelichting
De bedoeling van deze vraag is dat misconcepten boven water komen. Te verwachten antwoorden zijn NH3, NO2 enz. maar ook N2. En veel leerlingen zullen geen idee hebben. Direct kan duidelijk gemaakt worden dat 'het' stikstofprobleem niet bestaat.
Wat zegt de wetenschap
In de video op de volgende dia legt Jan Willem Erisman uit waarom Nederland een stikstofprobleem heeft.
Jullie bekijken eerst het begin (stop het filmpje na 58 seconden) van de video en aan het eind van het project volgt het tweede deel van de video.
Wat zegt de wetenschap?
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Wat is 'stikstof' in 'het stikstofprobleem'?
De lucht om ons heen bestaat voor bijna 80% uit moleculen N2.
N2 is 'niet-reactief' stikstof en dit gas is niet het stikstofprobleem.
Welke stoffen worden dan wel bedoeld als er gesproken wordt over 'het stikstofprobleem'?
Deze slide heeft geen instructies
Het stikstofprobleem
De volgende stoffen met het element N geven wél problemen:
NOx
NH3
kunstmest
Jullie gaan je in groepjes verdiepen in één van deze drie stoffen. Daarna ben je de expert die de verzamelde informatie kan uitleggen aan andere leerlingen in de klas.
Toelichting
NOx staat voor NO, NO2, NO3, ...
In kunstmest zit (o.a.) NH4NO3
Expertgroepen
Vorm groepjes van drie personen. Elk groepje vormt een expertgroep op één van de volgende drie gebieden:
E1. stikstofoxiden - NOx
E2. ammoniak uit de lucht
E3. kunstmest uit ammoniak
Deze slide heeft geen instructies
Expertopdrachten
Klik op de tekst van jouw expertgroep
minute
second
Deze slide heeft geen instructies
Kijk je antwoorden na
De volgende les moet je de informatie van vandaag delen met andere leerlingen.
Kijk je antwoorden daarom goed na.
Neem je antwoorden de volgende les mee!
Deze slide heeft geen instructies
Vorm nieuwe (project-)groepen
Vorm nieuwe projectgroepjes van drie personen. In elk groepje zit een expert uit één van de drie gebieden:
E1. stikstofoxiden - NOx
E2. ammoniak uit de lucht
E3. kunstmest uit ammoniak
In elke projectgroep dus 3 verschillende experts!
Toelichting
In deze tweede les gaan de leerlingen aan de slag met de informatie die ze in les 1 hebben opgezocht. Het maken van nieuwe groepjes kan even lastig zijn.
Een manier om dit te doen is:
- Laat de leerlingen in drie groepen gaan staan op basis van hun expertise uit de vorige les (dus groep E1, E2, E3).
- Nummer (als docent) binnen elke groep de leerlingen (bijv. 1 t/m 10)
- De nummers 1 vormen nu een projectgroep, de nummers 2 ook, enz.
Opdracht voor de projectgroepen
Jullie ontvangen een stikstofkringloop op papier.
Maak de stikstofkringloop completer
met alle informatie
(reactievergelijkingen + infographics)
die jullie uit de drie verschillende
expertgroepen hebben meegenomen.
minute
second
Toelichting
Elke projectgroep ontvangt een geprint exemplaar van de stikstofkringloop, bij voorkeur in kleur (is kleur niet mogelijk, laat dan de dia met de kringloop tijdens het invullen op het digibord staan, zodat de leerlingen de kleuren daar kunnen zien).
Leg uit dat in elke projectgroep expertise aanwezig is om 1 vakje in te vullen, dus samen moet het lukken om de 3 vakjes te vullen! Aantekeningen uit de vorige les erbij!
Bestudeer de tekst (volgende dia). In deze tekst worden verschillende processen beschreven.
a. Noteer bij elk proces het reactieschema.
b. Maak vervolgens bij het reactieschema een kloppende reactievergelijking.
c. Ontwerp een eenvoudige infographic
(voorbeeld hiernaast) bij het beschreven proces zodat je dit kunt uitleggen.
Voorbeeld van een infographic over
koe - mest - ammoniak
Opdracht voor expertgroepen
Toelichting
Onderdeel c, het maken van de infographic, is bedoeld om leerlingen op een andere, beeldende, manier met de gegevens aan de slag te gaan.
Als er te weinig tijd is, kan dit onderdeel achterwege blijven. Het is namelijk niet strikt noodzakelijk voor het vervolg van de les.
Is er wél tijd, dan is het een verrijking om de gemaakte infographics op te hangen in het lokaal, of op een andere manier te bespreken!
Werkblad
Toelichting
Elke projectgroep ontvangt een geprint exemplaar van de stikstofkringloop, bij voorkeur in kleur (is kleur niet mogelijk, laat dan de dia met de kringloop tijdens het invullen op het digibord staan, zodat de leerlingen de kleuren daar kunnen zien).
Leg uit dat in elke projectgroep expertise aanwezig is om 1 vakje in te vullen, dus samen moet het lukken om de 3 vakjes te vullen! Aantekeningen uit de vorige les erbij!
Uitwerking
Toelichting
Elke projectgroep ontvangt een geprint exemplaar van de stikstofkringloop, bij voorkeur in kleur (is kleur niet mogelijk, laat dan de dia met de kringloop tijdens het invullen op het digibord staan, zodat de leerlingen de kleuren daar kunnen zien).
Leg uit dat in elke projectgroep expertise aanwezig is om 1 vakje in te vullen, dus samen moet het lukken om de 3 vakjes te vullen! Aantekeningen uit de vorige les erbij!
Wat zegt de wetenschap: vervolg
In het filmpje op de volgende dia legt Jan Willem Erisman (verder) uit waarom Nederland een stikstofprobleem heeft.
Deel 2 van het filmpje (volgende dia....)
Opdracht
Na het filmpje krijgen jullie een aantal meerkeuzevragen over het stikstofverhaal.
Luister dus goed en maak eventueel aantekeningen.
Toelichting
Het filmpje start nét iets voor het moment waar het de vorige keer eindigde.
Deze slide heeft geen instructies
Vraag 1
N2 (g) wordt ook wel:
niet-reactief stikstof genoemd
reactief stikstof genoemd
Deze slide heeft geen instructies
Reactieve stikstofverbindingen zijn
Vraag 2
N2 NOx NH3
N2 NOx
N2 NH3
NOx NH3
Deze slide heeft geen instructies
Vraag 3
Bij de verbranding van fossiele brandstoffen ontstaan stikstofoxiden, doordat:
zuurstof uit de lucht reageert met stikstof uit de fossiele brandstoffen
zuurstof en stikstof uit de lucht met elkaar reageren bij de hoge temperaturen van de motoren
Stikstofmonoxide wordt rechtstreeks uit de fossiele brandstoffen vrijgegeven tijdens verbranding.
Stikstofoxiden worden gevormd doordat koolstof uit de brandstof reageert met zuurstof.
Deze slide heeft geen instructies
Vraag 4
Veel ammoniak is afkomstig uit:
koemest
dierlijke mest
kunstmest
Deze slide heeft geen instructies
Vraag 5
Het aantal verschillende planten dat in de natuur voorkomt is groot, als er:
veel stikstof in de grond beschikbaar is
veel stikstof in de lucht beschikbaar is
weinig stikstof in de grond beschikbaar is
weinig stikstof in de lucht beschikbaar is
Deze slide heeft geen instructies
Vraag 6
Een weelderige groei van veel dezelfde planten zorgt voor:
veel verschillende insecten
het uitsterven van veel soorten insecten
grotere variatie in vogelsoorten
betere overlevingskansen voor amfibieën
Deze slide heeft geen instructies
Vraag 7
Welke stelling is juist?
Reactief stikstof is van invloed op hoeveelheid fijnstof
Reactief stikstof is geen broeikasgas
Reactief stikstof draagt bij aan een goede ozonlaag
Reactief stikstof is niet oplosbaar in water
Deze slide heeft geen instructies
Vraag
Ik begrijp (beter) wat er met het stikstof-probleem in Nederland bedoeld wordt.
Toelichting
Door middel van deze poll wordt snel duidelijk hoe het met het kennisniveau omtrent stikstof bij leerlingen gesteld is. Niet iets om lang bij stil te staan, wel informatief.