6 Aeneas’ verhaal
Aeneas’ droom
268 Tempus erat quo
6 Aeneas’ verhaal
Aeneas’ droom
268 Tempus erat quo
Tempus erat quo ...
Vertaling?
6 Aeneas’ verhaal
Aeneas’ droom
268 Tempus erat quo prima quies mortalibus aegris
269 incipit
Tempus erat quo prima quies mortalibus aegris incipit
Vertaling?
6 Aeneas’ verhaal
Aeneas’ droom
268 Tempus erat quo prima quies mortalibus aegris
269 incipit et dono divum gratissima serpit.
Het was de tijd waarop de eerste slaap voor de vermoeide stervelingen
begint en [hen] door het geschenk van de goden zeer welkom besluipt.
6 Aeneas’ verhaal
Aeneas’ droom
270 In somnis, ecce,
In somnis, ecce,
Vertaling?
In somnis, ecce, ante oculos
Vertaling?
6 Aeneas’ verhaal
Aeneas’ droom
270 In somnis, ecce, ante oculos maestissimus Hector
271 visus adesse mihi
maestissimus Hector visus (est) adesse mihi
Vertaling?
6 Aeneas’ verhaal
Aeneas’ droom
270 In somnis, ecce, ante oculos maestissimus Hector
271 visus adesse mihi largosque effundere fletus,
272 raptatus bigis ut quondam, aterque cruento
273 pulvere perque pedes traiectus lora tumentes.
maestissimus Hector visus (est) adesse mihi
largosque effundere fletus
Vertaling?
6 Aeneas’ verhaal
Aeneas’ droom
270 In somnis, ecce, ante oculos maestissimus Hector
271 visus adesse mihi largosque effundere fletus,
In mijn slaap, kijk!, scheen mij de zeer bedroefde Hector
voor mijn ogen aanwezig te zijn en rijkelijke tranen te gieten,
6 Aeneas’ verhaal
Aeneas’ droom
272 raptatus bigis ut quondam, aterque cruento
273 pulvere perque pedes traiectus lora tumentes.
raptatus? rapto, raptare = meesleuren
6 Aeneas’ verhaal
Aeneas’ droom
272 raptatus bigis ut quondam, aterque cruento
273 pulvere perque pedes traiectus lora tumentes.
raptatus bigis
Vertaling?
raptatus bigis ut quondam
Vertaling?
raptatus bigis ut quondam aterque
Vertaling?
6 Aeneas’ verhaal
Aeneas’ droom
272 raptatus bigis ut quondam, aterque cruento
273 pulvere perque pedes traiectus lora tumentes.
cruento
Congrueert met pulvere
Congrueert met perque
Congrueert met pedes
Congrueert met traiectus
6 Aeneas’ verhaal
Aeneas’ droom
272 raptatus bigis ut quondam, aterque cruento
273 pulvere perque pedes traiectus lora tumentes.
meegesleurd zoals eens,door het tweespan, en zwart door het bebloede
stof en door zijn gezwollen voeten doorboord met leren riemen.
6 Aeneas’ verhaal
Aeneas’ droom
274 Ei mihi, qualis erat, quantum mutatus ab illo
275 Hectore qui redit exuvias indutus Achilli
276 vel Danaum Phrygios iaculatus puppibus ignes!
277 Squalentem barbam et concretos sanguine crines
278 vulneraque illa gerens, quae circum plurima muros
279 accepit patrios. Ultro flens ipse videbar
280 compellare virum et maestas expromere voces:
Ach, hoe zag hij eruit, hoe anders dan die 275 Hector die terugkeert gekleed in de wapenrusting van Achilles of nadat hij Phrygisch vuur heeft geslingerd naar de schepen van de Grieken! Hij droeg een vuile baard en haren aan elkaar klevend door bloed en die wonden, die hij in grote aantallen opliep rond de muren van zijn vaderstad. Ik droomde dat ik huilend als eerste zelf 280 de man toesprak en de bedroefde woorden uitsprak:
6 Aeneas’ verhaal
Aeneas’ droom
281 ‘O lux Dardaniae, spes o fidissima Teucrum,
282 quae tantae tenuere morae? Quibus Hector ab oris
283 exspectate venis? Ut te post multa tuorum
284 funera, post varios hominumque urbisque labores
285 defessi aspicimus! Quae causa indigna serenos
286 foedavit vultus? Aut cur haec vulnera cerno?’
‘O licht van Troje, o betrouwbaarste hoop van de Trojanen, welk zo groot oponthoud hield u vast? Van welke kusten, Hector, op wie wij zo lang hebben gewacht, komt u? Hoe zien wij u [terug], wij, afgemat na zoveel (lett. vele) sterfgevallen van de uwen, na allerlei leed van de mensen en van de stad! 285 Welke onwaardige oorzaak schond uw edele gelaat? En (lett. of) waarom aanschouw ik deze wonden?’
6 Aeneas’ verhaal
Aeneas’ droom
287 Ille nihil,
Ille nihil,
Vertaling?
6 Aeneas’ verhaal
Aeneas’ droom
287 Ille nihil, nec me quaerentem vana moratur,
Nec me ... moratur
Vertaling?
Nec me quaerentem vana moratur
Vertaling?
6 Aeneas’ verhaal
Aeneas’ droom
287 Ille nihil, nec me quaerentem vana moratur,
Hij [antwoordt] niets en let niet op mij die nutteloze dingen vraagt,
6 Aeneas’ verhaal
Aeneas’ droom
287
288 sed graviter gemitus imo de pectore ducens,
imo de pectore
Vertaling?
graviter
Vertaling?
gemitus ... ducens
Vertaling?
6 Aeneas’ verhaal
Aeneas’ droom
287 Ille nihil, nec me quaerentem vana moratur,
288 sed graviter gemitus imo de pectore ducens,
Hij [antwoordt] niets en let niet op mij die nutteloze dingen vraagt,
maar zwaar zuchtend vanuit het diepst van zijn borst,
ait
Vertaling?
6 Aeneas’ verhaal
Aeneas’ droom
289 ‘heu fuge, nate dea, teque his’ ait ‘eripe flammis.
heu fuge, nate dea
Vertaling?
teque his ... eripe flammis
Vertaling?
6 Aeneas’ verhaal
Aeneas’ droom
290 Hostis habet muros; ruit alto a culmine Troia.
Hostis habet muros;
Vertaling?
ruit alto a culmine Troia.
Vertaling?
6 Aeneas’ verhaal
Aeneas’ droom
290 Hostis habet muros; ruit alto a culmine Troia.
De vijand heeft de muren; Troje stort neer vanaf zijn hoge top.
6 Aeneas’ verhaal
Aeneas’ droom
291 Sat patriae Priamoque datum:
Sat patriae Priamoque datum (est)
Vertaling?
6 Aeneas’ verhaal
Aeneas’ droom
291 Sat patriae Priamoque datum:
Genoeg is gegeven aan het vaderland en aan Priamus:
6 Aeneas’ verhaal
Aeneas’ droom
291 si Pergama dextra
292 defendi possent, etiam hac defensa fuissent.
possent / fuissent
defendi?
si Pergama dextra defendi possent
Vertaling?
De coniunctivus geeft hier aan:
een wens
een aansporing
een niet-werkelijkheid
een mogelijkheid
6 Aeneas’ verhaal
Aeneas’ droom
291 si Pergama dextra
292 defendi possent, etiam hac defensa fuissent.
als de burcht van Troje door een rechterhand verdedigd kon worden, dan was hij ook wel door deze verdedigd.
Waarnaar verwijst hac?
6 Aeneas’ verhaal
Aeneas’ droom
287 Ille nihil, nec me quaerentem vana moratur,
288 sed graviter gemitus imo de pectore ducens,
289 ‘heu fuge, nate dea, teque his’ ait ‘eripe flammis.
290 Hostis habet muros; ruit alto a culmine Troia.
291 Sat patriae Priamoque datum: si Pergama dextra
292 defendi possent, etiam hac defensa fuissent.
Hij [antwoordt] niets en let niet op mij die nutteloze dingen vraagt, maar zwaar zuchtend vanuit het diepst van zijn borst, zegt hij: ‘wee, vlucht, zoon van een godin en ontruk jezelf aan deze vlammen. 290 De vijand heeft de muren; Troje stort neer vanaf zijn hoge top. Genoeg is gegeven aan het vaderland en aan Priamus: als de burcht van Troje door een rechterhand verdedigd kon worden, dan was hij ook wel door deze verdedigd.
6 Aeneas’ verhaal
Aeneas’ droom
Troje vertrouwt haar heilige voorwerpen en haar penaten aan jou toe; neem deze als metgezellen van je lot, zoek voor hen een grote stad, 295 die je ten slotte zult stichten nadat je over de zee hebt rondgezworven.’ Zo spreekt hij en met zijn handen haalt hij de machtige Vesta met haar wollen banden en het eeuwige vuur uit het binnenste deel van de tempel.
293 Sacra suosque tibi commendat Troia penates;
294 hos cape fatorum comites, his moenia quaere
295 magna pererrato statues quae denique ponto.’
296 Sic ait et manibus vittas Vestamque potentem
297 aeternumque adytis effert penetralibus ignem.