De apostrof, het koppelteken, het trema en accenttekens
De apostrof, het koppelteken, het trema en accenttekens
Bekijk het volgende filmpje
Jezelf verstaanbaar maken is nog niet altijd even makkelijk.
Deze les gaat over vier spellingtekens die ervoor moeten zorgen dat we woorden beter kunnen lezen en uitspreken. Ze worden dan ook gebuikt om lees- en uitspraakproblemen te voorkomen.
Ieder spellingteken wordt op een andere manier ingezet, dus let goed op!
Waarom dus?
Om uitspraakproblemen te voorkomen gebruik je
trema’s, apostrofs, accenttekens en koppeltekens.
Oefenen
2 De apostrof
op pagina 391-392
Apostrof
Als weglatingsteken en bezitsvormen: ’s avonds, ’t sneeuwt, Andrea's vriendje, Betty's broer;
Uitspraakproblemen: kiwi’s, baby’s, Hanna’s fiets;
Niet bij: cadeaus, cowboys, ...
Afleidingen en meervouden van afkortingen: A4'tje, sms'en, pc’s;
Verkleinwoorden op -y voorafgegaan door een medeklinker: baby’tje (maar: displaytje).
Oefenen
3 Het koppelteken
op pagina 392-393
Het koppelteken
Samenstellingen met gelijkwaardige delen: leerling-kok, paarse-groene regering;
Samengestelde aardrijkskundige namen: Oost-Vlaams, West-Vlaanderen;
Uitgebreide samenstellingen: nek-aan-nekrace, doe-het-zelfzaak;
Weggelaten woorddelen: in- en uitvoer, op- en afrit;
Eerste deel niet, non, bijna, oud, sint, ex: oud-leerlingen, ex-vrouw, niet-roker, non-verbaal;
Oefenen
4 Het trema
op pagina 394-395
Trema
Om leesverwarring te voorkomen:
Wel: kopiëren, beëindigen, Azië, ideeën, poëzie
Niet: chaos, video, neon, koala
Meervouden woorden op -ie:
Klemtoon op -ie --> -ieën: knieën
Zonder klemtoon -ie --> -iën: poriën, provinciën
Let op: in samenstellingen gebruik je geen trema, maar een koppelteken: radio-interview, mee-eten, opera-achtig, cd-speler.
Oefenen
6 Accenttekens
op pagina 396-398
Accenten
1. Accent aigu: comité, decolleté, soirée (geeft klemtoon aan)
– Dat is volgens mij dé manier om de zaak aan te pakken.
– Jort heeft twéé auto’s en geen drie.
2. Accent grave: barrière, crèche, clientèle, première
3. Accent circonflexe: crêpe, moment suprême, tête-à-tête
Quizje
Bij de volgende quizvragen kunnen meerdere antwoorden juist zijn.
Wat is juist gespeld?
Mirjam's broer
wc-bril
wcbril
Mirjams broer
Wat is juist gespeld?
Trix' fiets is gestolen.
Trix haar fiets is gestolen.
Patricks tas is leeg.
Patrick's tas is leeg.
Wat is juist gespeld?
De cadeau's voor Lucas' verjaardag liggen op tafel.
De cadeaus voor Lucas's verjaardag liggen op tafel.
De cadeaus voor Lucas' verjaardag liggen op tafel.
De kado's voor Lucas' verjaardag liggen op tafel.
Wat is juist gespeld?
cafes
cafe's
cafés
café's
Wat is juist gespeld?
Mijn tante's wonen in West Vlaanderen
Mijn tantes wonen in West-Vlaanderen.
Mijn tantes wonen in Sint-Niklaas
Mijn tante's wonen in Sint-Niklaas.
Wat is juist gespeld?
's Morgen's neemt niemand z'n telefoon op.
'S morgens neemt niemand z'n telefoon op.
's Morgens neemt niemand zen telefoon op.
's Morgens neemt niemand z'n telefoon op.
Behoefte aan meer uitleg?
Bekijk dan volgende dia's.
1. Trema
Het trema gebruik je bij uitspraakproblemen in woorden die NIET samengesteld zijn: patiënt, cliënt, melodieën, geniën, egoïsme.
Let op: je gebruikt alleen een trema als je ook daadwerkelijk problemen hebt met het op de juiste manier uitspreken van het woord. Heel veel klinkers kunnen namelijk gewoon zonder trema naast elkaar staan: geometrie, deodorant, beargumenteren, linoleum, ontplooiing (bij te i's naast elkaar nooit een trema).
Met trema
Zonder trema
efficient
coordinatie
elektricien
geijsbeerd
genitalien
geinfiltreerd
petroleum
gelinieerd
heroine
uitzaaiingen
naief
industrieel
Italie
industriele
reunie
financien
2 Apostrof
1. Op de plaats van weggelaten letters - 's morgens, d'r broer, 't Is al gebeurd, Beatrix' horloge
2. Om uitspraakproblemen in meervouden en bezitsaanduidingen te voorkomen - lama's, bikini's, dixi's - Tara's schooltas, Joeri's fiets, Timo's zus.
Let op: als de 's' er gewoon aan vastgeschreven kan worden zonder uitspraakprobleem dan doe je dat ook: groentes, bureaus, toffees - Simons boterham, Simones broer, Sebastiaans laptop
3. Bij verkleinwoorden van woorden met een 'y' aan het einde waar een medeklinker voor staat: baby'tje, jury'tje, hobby'tje (dus niet bij deejaytje, trolleytje, jockeytje, want daar staat een klinker voor de 'y').
Verder: in meervouds- en verkleinvormen en afleidingen van letter- en initiaalwoorden: cd'tje, sms'je
3 Accentteken
1. Accent aigu: naar rechts - wijst naar de 1 op de klok, dus klinkt als de 'e' van één).
Deze gebruik je ook om bepaalde klemtonen nadruk te geven.
Bijv: café, Hé joh, niet doen!, protegé, Gátver, dat lust ik écht niet!';
2. Accent grave: naar links - wijst naar de 11 op de klok, dus klinkt als de 'e' van elf)
Bijv. Genève, Blèren, carrière, etagère;
3. Accent circonflexe (uitspraak: sierkonfleks): ook wel 'het dakje' genoemd. Dit
gebruiken we maar zelden. Het geeft een korte klank, harde klank aan.
Bijv: maître, enquête, fêteren, crêpe.