1. Ongevallen en trauma

• newEditor
• Verpleging en verzorging
• MBO
• Studiejaar 3

Ongevallen en Trauma

Lesdoelen:

De student kan:

• Uitleggen wat de verschillende trauma's inhouden en waaruit het onderzoek en de behandeling bestaat van wervelletsel en neurotrauma, thoraxtrauma, buik- en bekkentrauma en extremiteitentrauma.

• uitleggen wat een Whiplash, wervelfractuur en dwarslaesie zijn en wat de symptomen zijn

• uitleggen wat een contusie in het thoraxgebied is en wat rib-, long-, borstbeen- en hartkneuzing is en wat de meest voorkomende symptomen zijn.

• Verschillende vormen van buik- en bekkentrauma benoemen en uitleggen; maag-, darm-, lever-, milt-, nierletsel en bekkenfractuur.

• onderscheid maken tussen fracturen, luxatie en wekedelen trauma m.b.t. trauma aan de extremiteiten 

 Traumatologie

• Ervaringen?

• Keten van zorg

• Triage

melding  meldkamer

triage

inzet hulpdiensten

bij ernstige ongevallen MMT (lifeliner)

SEH traumakamer

OK/IC/verpleegafdeling

Casus Bob

Op een mooie avond in de meivakantie is Bob weer gaan fietsen. 

Op een kruising waar hij voorrang moet geven is hij verblind door de zon (horen ze later van omstanders) en geeft hij geen voorrang. 

Hij wordt geschept door een auto, vliegt door de lucht en belandt op het asfalt. Eerst zijn hoofd en dan de rest van het lichaam. 

Bob is bewusteloos en wordt per ambulance naar het ziekenhuis gebracht.

Welke interventies worden op de SEH ondernomen?

Indeling trauma's 

1. wervelletsel en neurotrauma

2. thoraxtrauma

3. buik- en bekkentrauma

4. extremiteitentrauma

1. Wervelletsel en neurotrauma

Voorbeelden wervelletsel:

• Whiplash

• Dwarsleasie

• Wervelfractuur 

Whiplash

Door dusdanige kracht op de nek kan er een beschadiging optreden van de banden, spieren of botten in de nek

Niet zichtbaar op een foto of scan

Symptomen: nekpijn, hoofdpijn, pijn in de rug en een verminderde beweeglijkheid van de bovenrug en nek

Door een ongeval (met name bij auto-ongelukken waarbij een auto van achter op een andere auto botst) kan er een dusdanige kracht op de nek komen dat er een beschadiging op kan treden van de banden, spieren of botten in de nek. De beschadiging is vaak niet zichtbaar op een foto of scan, maar de zorgvrager kan wel klachten ervaren. Deze klachten uitten zich vaak in nekpijn, hoofdpijn, pijn in de rug en een verminderde beweeglijkheid van de bovenrug en nek. Maar ook duizeligheid, misselijkheid, braken en concentratiestoornissen kunnen voorkomen. Bij een ernstigere whiplash kunnen er door beschadigingen aan de zenuwen, tintelingen of krachtsverlies ontstaan.

Aandachtspunten bij een whiplash:

Pijnklachten in de nek

Duizeligheid; let op bij mobiliseren

In overleg fysiotherapie

PRF methode (Pulsed Radio Frequency)

 PRF-methode: Hierbij wordt de aangedane zenuw behandeld met warmte. De pijn verdwijnt, terwijl de functie van de zenuw intact blijft. De PRF-behandeling wordt toegepast bij mensen met hoofdpijn in het algemeen, maar ook mensen met een whiplash blijken baat te hebben bij deze behandeling

Wervelfractuur 

Breuk in een wervel:

• Stabiel; paar dgn platte bedrust, fysio, korset, pijnstilling

• Instabiel; operatie of 4-6 wkn bedrust

Dwarslaesie

Gedeeltelijke of incomplete dwarslaesie: ruggenmerg is gedeeltelijk doorgesneden, delen van de functies werken nog

• Complete of gehele dwarslaesie:  ruggenmerg is volledig doorgesneden, volledig functie verlies

Symptomen: Afhankelijk van de hoogte van doorgesneden ruggenmerg

De symptomen van een dwarslaesie zijn afhankelijk van de hoogte waarop het ruggenmerg is beschadigd. 

Opdracht:

Zoek in tweetallen op:

1. Verpleegkundige zorg bij een wervel# (stabiel en instabiel)

2. Verpleegkundige zorg bij een dwarslaesie

Duur: 15 min.

Tip: Maak gebruik van zorgpad

I.p. geen nabespreking, alleen navragen of hier nog vragen over zijn.

Neurotrauma

• Hersenschudding of hersenkneuzing

• Epiduraal of subduraal bloeding
  

• Schedelfractuur of schedelbasisfractuur

Hersenschudding (commotio cerebri)

<15min. bewustzijnsverlies

<60 min. niets herinneren

Hoofdpijn, misselijk, duizelig

Hersenkneuzing 

(contusio cerebri)

>15min. bewustzijnsverlies

> 60 min. niets herinneren

Grotere kans op bloedingen

Hoofdpijn, misselijk, duizelig

Gaat vaak binnen paar mnd over, wel last hebben van hoofdpijn, duizeligheid, vermoeidheid, overgevoeligheid voor licht en geluid en concentratiestoornissen.

Schedelfractuur

• Breuk in buitenste gedeelte schedelbot

• Gevaar: nihil (botsplinter bloedvat/slagader)

• Opname ter observatie 

Schedelbasisfractuur

• Breuk in binnenste gedeelte hersenschedel (schedelbasis)

• Gevaar: verhoogde kans op bloeding, liquorlekkage --> hersenvliesontsteking

Epiduraal hematoom (bloeduitstorting tussen het harde hersenvlies en het schedelbot). Links. Subarachnoïdale bloeding (hersenbloeding in de hersenvliezen tussen de hersenen en de schedel).Subduraal hematoom (bloeduitstorting tussen het harde hersenvlies en het hersenweefsel).

Epidurale bloeding: eerst alleen over hoofdpijn. Binnen enkele uren kan hij echter suf worden en later bewusteloos. Dit komt doordat de bloeding op de hersenen drukt (inklemming). Alleen een spoedoperatie kan de druk op de hersenen wegnemen.

Supdurale bloeding: Door de druk op de hersenen kunnen uitvalsverschijnselen ontstaan. Hoe snel deze uitvalsverschijnselen zichtbaar worden, hangt af van de grootte van het hematoom. Kleine hematomen zullen door het lichaam zelf worden opgelost. Is er sprake van een groot hematoom, dan zal een operatie noodzakelijk zijn.

epidurale bloeding is sprake van een bloeding tussen het hersenvlies (dura) en het schedeldak. De bloeding ontstaat vaak doordat de slagader (arterie) is beschadigd door een schedelfractuur.

subdurale bloeding  een bloeding ontstaan tussen het hersenvlies en het hersenweefsel. Deze kan ontstaan door een scheur in een ader. Hierdoor ontstaat een hematoom die op de hersenen drukt. 

Onderzoek en behandeling neurotrauma

• Uitgebreid lichamelijk onderzoek 

• Aandacht voor neurologische onderzoeken zoals een pupil-controle, bewustzijnsscore en reflexen. 

• Problemen ontstaan met de bloeddruk, de hartfrequentie, saturatie en ademhalingsfrequentie. 

• Cave wervelletsel

• CT-scan: om de schedel in beeld te kunnen brengen. Aan de hand hiervan kan men een diagnose stellen en behandeling starten;operatie om de bloeding te stelpen en eventuele stolsels te verwijderen. Vaak wordt er een drain ingebracht om het nog aanwezige bloed te kunnen laten aflopen

• ICP-meting 

ICP: Om de druk in de hersenen te kunnen meten, kan er een drukmeetsysteem ingebracht worden om de intracraniële druk te meten (ICP-meting). Wanneer de druk in de hersenen door bijvoorbeeld een bloeding toeneemt, zal de ICP-meter dit kunnen waarnemen.

EMV

De drie getalscores (E+M+V) worden opgeteld tot een somscore

 <8 = Coma

9 tot 12 = Ongevallen met matig/ernstig letsel

13 tot 15 = licht hersenletsel

EMV Eye movement verbal

Verpleegkundige zorg bij neurotrauma

• Observatie bewustzijn; wekadvies, GCS, EMV

• Ademhaling; regulatie in de hersenstam

• Bloeddruk en hartfrequentie: bloeding

• Misselijkheid en braken

• Hoofdpijn: pijnmedicatie

Glasgow Coma Scale (GCS)

Casus Bob

In het ziekenhuis wordt de diagnose schedelbasisfractuur gesteld. Verder heeft hij nog wat

schaafwonden en een gebroken been. Dit laatste kan gelukkig zonder operatie gezet

worden, wel moet het been in het gips.

Bob wordt opgenomen op de afdeling Traumatologie waar jij op dat moment dienst hebt. Wat zijn je aandachtspunten?

2. Thoraxtrauma

• Rib-, long-, borstbeen- of hartkneuzing (contusie)

• Rib- en borstbeenbreuk (fractuur)

• Middenrif- of bloedvat (bijvoorbeeld aorta) scheur (ruptuur) 

• Pneumothorax (klaplong) of hematothorax (bloed in de pleuraruimte)

thoraxtrauma is er sprake van een trauma aan de thorax of aan de organen die zich in de thorax bevinden. De zorgvrager kan een thoraxtrauma oplopen door een ongeluk (bijvoorbeeld een val over een fietsstuur) of door een penetrerend voorwerp (bijvoorbeeld een messteek).

Contusie in thoraxgebied

Rib- en  borstbeen, longen, hart: 

• pijn bij in- en uitademen

• verminderde ventilatie

• hartritmestoornissen 

Mogelijke complicatie: pneumonie

ontstaan als met hoge kracht de thorax wordt ingedeukt.

pijn bij in- en uitademen; zorg voor effectieve ademhaling --> pijnstilling

Fractuur in thoraxgebied

Ribfractuur: geen ernstige klachten;

• Risico op pneumothorax of ernstige bloeding in thorax 

• CT-scan, spontaan herstel na 6 weken, pijnstilling toedienen 

Sternumfractuur: geen behandeling, alleen pijnstilling

pijnstilling toedienen ter voorkoming oppervlakkige ademhaling

Ruptuur in thoraxgebied

Thorax en luchtpijp:

klein ruptuur: behandeling operatief of conservatief

groot ruptuur: direct overlijden

Diafragma:

door trauma ontstaat een hoge druk in het bekken of de buikholte --> een scheur in het diafragma waardoor de buikinhoud naar boven verschuift --> longen kunnen zich niet optimaal ontplooien tijdens de inademing

Oorzaak door trauma, ruptuur in bloedvat in de thorax, het diafragma of de luchtpijp

Ditzelfde geldt voor een ruptuur in de luchtpijp (trachea of bronchus). Een kleine ruptuur kan behandeld worden, bij een grote ruptuur ontsnapt alle lucht uit de long waardoor er geen ventilatie plaatsvindt in de long. Dit is een levensbedreigende situatie.

Pneumothorax en hematothorax

Hematothorax:

Bloed in de thoraxholte 

Verslechterde ventilatie in longen 

• Kleine hoeveelheid bloed hoeft niet behandeld te worden.
  

• Grotere hoeveelheid --> thoraxdrain of operatie

- Door een ribfractuur die een bloedvat doorboort of door het directe trauma. 

Verpleegkundige zorg thoraxtrauma

• Ademhaling: saturatie, frequentie, ademritme en diepte, thoraxexcursies

• Circulatie: bloeddruk en hartfrequentie, huidkleur

• Pijnbestrijding en rechtop zitten; Pijn - oppervlakkige AH- pneumonie

• Bewustzijnsniveau

• Angst

3. Buik- en bekkentrauma

Stomp of scherpletsel:

maag-, darm-, lever-, milt-, nierletsel

bekkenfractuur

Hierdoor kunnen de organen in de buik beschadigd raken of kan er een bloeding in de buik ontstaan.

Stomp trauma 

Scherp trauma 

Stomp trauma : is een trauma waarbij door een stoot of schop een letsel ontstaat zonder uiterlijk beschadiging bijvoorbeeld een blauw plek

Scherp trauma : dit is een letsel wat door de huid heen is gegaan bijvoorbeeld een snee door een messteek.

Maag-, darm-, lever-, milt-, nierletsel

• Alert zijn op bloedingen

• Maag of darminhoud in buikholte

• Bloed in de urine

Organen worden beschermd door de onderste ribben

 Door een stomp of scherp trauma kunnen de organen in de buikholte beschadigd raken. Hierdoor kan er een bloeding in de buikholte ontstaan. Deze kan ernstige gevolgen hebben, afhankelijk van de plaats en de grootte van de bloeding. 

De milt en de lever zijn bijvoorbeeld zeer goed doorbloede organen. Een bloeding aan de lever of milt kan dan ook een ernstige bloeding veroorzaken. 

Een letsel aan de maag of de darmen heeft als bijkomend risico dat de maag of darminhoud in de buikholte kan lopen. Hierdoor kunnen ernstige ontstekingen aan het buikvlies ontstaan (peritonitis). 

Een trauma aan de nieren kan hematurie (bloed bij de urine) veroorzaken. Wanneer de beschadiging ernstiger is, kan er urine lekken uit de hogere urinewegen in de buikholte.

Bekkenfractuur

• Teken van zeer ernstige trauma

•  Grote bloedvaten in bekkenring beschadigd raken > groot risico ernstige bloeding

• Beschadiging of scheuren urinebuis (vnm mannen)

Behandeling buiktrauma

Bloeding - infuus

Ruptuur of bloeding - laparatomie

Ernstig trauma: eerst nood OK later uitgebreidere OK

Bekken#> conservatief (bedrust) of OK (z.n. fixateur externe voor stabilisatie)

Onderzoek buiktrauma

Uitgebreid lichamelijk onderzoek

 Buikoverzichtfoto en/of echo

Lab

Bij ernstig trauma een CT-scan

Verpleegkundige zorg buiktrauma

Vroegtijdig signaleren complicaties:

• Ademhaling: freq. en sat., kleur en hulp AHspieren                                                 > pijn bij AH, Pneumonie

• Circulatie: Tensie, hartfrequentie                                                                                     > bloeding

• Bloedverlies: HB, vochtbalans

• Kleur huid

• Diurese: urineproductie, vochtbalans

• Bewustzijn

opname seh/ic OF ok/ic

AH:  grotere kans op het ontwikkelen van een pneumonie door een verminderde weerstand, bedlegerigheid, aspiratie tijdens het ongeval of pijn bij het ademen.

Circ: risico bloeding

bloedverlies: hb vervoert O2

Diurese: verm. up bij bloeding om vocht vast te houden. vochtbalans met Urimeter. min 0,5 ml/kg/u (norm= 1ml)

Bewustzijn: Door een verminderde doorbloeding van de hersenen, ernstig zuurstoftekort of ophoping van koolzuur kan het bewustzijn veranderen. Een zorgvrager kan onrustig, verward, bozig of verminderd aanspreekbaar zijn.

4. Extremiteitentrauma 

Bovenste extremiteit: 

schouder, bovenarm, elleboog, onderarm, pols, hand;

Onderste extremiteit: 

heup, bovenbeen, knie, onderbeen, enkel, voet;

luxatie;

wekedelenletsel.

 Veelvoorkomende luxaties worden gezien aan de schouder, knie, heup en vingers. Daarnaast kan er sprake zijn van ‘wekedelenletsel’. Huid en/of weefsel zijn dan dusdanig beschadigd dat er problemen op kunnen treden.

Luxatie

= ontwrichting gewricht

vaak in combinatie met fractuur

Wekedelentrauma

• Crushletsel Door een beknelling kunnen het weefsel, spier of zenuwen dusdanig beschadigd raken dat het weefsel in de problemen komt > mogelijk bloedingen of  weefselbeschadiging > z.n. amputatie 

• Crushsyndroom : Wanneer weefsel na tijdelijk afknelling weer doorbloed wordt komen veel afvalstoffen vrij in weefsel > giftig / ernstige nierproblemen

Onderzoek van extremiteitsletsels

Rontgenfoto > diagnose

Aanvullend CT-scan/MRI

Luxatie: Lichamelijk onderzoek/rontgenfoto

Behandeling van extremiteitsletsels

Afhankelijk van de plaats, ernst, situatie en leeftijd van de zorgvrager

#>Operatief of  conservatief

Repositie

Luxatie: Repositioneren gewricht z.n. op OK

Verpleegkundige zorg

• Botinfectie> Let op ontstekingsreacties; o.a. koorts, koude rilling of een rood gelaat. Ontstekingswaarden afnemen

• Fysiotherapie bij rust ivm vermindering spierkracht en stijfheid

• z.n. ondersteunen ADL: CAVE schaamte/angst

• CAVE compartimentsyndroom: vermindering cappulaire circulatie / pijn/ zwelling

• Pijn

• Decubitus

Doorbloeding en functies van de weefsels (spieren weefsels) binnen een beperkte ruimte bedreigd door verhoogde druk

ernstige drukverhoging lijdt tot oedeem wat zorgt voor verminderde veneuze en lymfatische afvoer / blokkade wat de druk nog verder verhoogd >

Zijn de lesdoelen behaald?

Een zorgvrager heeft in haar hand gesneden. Het is niet diep, maar bloed als een gek. Wat is een goede stap om nu te ondernemen?

A

Ze gaat zelf naar de SEH

B

Er wordt een ambulance gebeld

C

Ze neemt contact op met de huisartsenpost

D

ze plakt er een pleister op en gaat verder met koken

Een zorgvrager is betrokken bij een auto ongeluk. Hij bloedt, zit vast in de auto en is niet aanspreekbaar. Wat is jou eerste actie?

A

Je belt naar de huisartsenpost

B

Je belt 112 met verzoek om MMT te sturen

C

Je belt 112 en legt de situatie snel uit

D

Je rent naar de auto en begint eerste hulp te verlenen

Wat is de normale diagnostiek voor een pneumothorax? (naast anamnese en lich. onderzoek)

A

ausculatatie longen en CT-longen

B

auscultatie longen en X-thorax

C

X-thorax en een bloedgas

D

bloedgas en een CT-longen

Het oplopen van een bekkenfractuur is niet ernstiger of anders dan een beenfractuur. Gips erom en klaar...

A

Waar

B

Niet waar

C

D

Bij een zorgvrager heeft het been ernstig beklemd gezeten. Het duurde wel even voor ze hem bevrijd hadden. En nu ze hem bevrijd hebben zegt de arts dat we alert moeten zijn op nierproblemen. Waarom?

A

Omdat hij die periode niet heeft kunnen plassen

B

De zenuwen hebben bekneld gezeten en die hebben een feedback naar de nieren

C

Vanuit holistische aanpak op zorgverlenen kan de zorgvrager nierproblemen krijgen

D

Er kunnen afvalstoffen vrijkomen door het Crushsyndroom

Wat is geen veel voorkomende complicatie van een dwarslaesie?

A

Decubitus

B

Blaasretentie

C

Pijn in aangedane deel

D

Oedeem in aangedane deel

Een zorgvrager is met zijn buik op een muurtje gevallen. Hij komt bij jou ter controle omdat zijn vrouw daarop staat. Hij vindt het zelf allemaal wel meevallen en dat bloedplassen gaat vast vanzelf weer over, toch? Wat kan hier aan de hand zijn?

A

Een bloeding van de nieren

B

Een bloeding in de darmen

C

Een bloeding van de lever

D

Niets bijzonders, gaat vanzelf weer over

Gips en een spalk worden toegepast om iets te fixeren en pijn te stillen. Bij welke aandoening wordt dit niet gebruikt? (meerdere antwoorden mogelijk)

A

Luxatie gewrichten

B

Fractuur extremiteiten

C

Ribfracturen

D

Wervelfractuur

Wanneer een zorgvrager een ribcontusie of een ribfractuur oploopt, kan pneumonie een complicatie zijn. Leg uit hoe dat komt en hoe we dat kunnen voorkomen.

Bij welk trauma kan een dwarslaesie ontstaan? Het risico wordt groter als de zorgverlener niet goed handelt...

A

Steekwond zijkant rug

B

Stompbuiktrauma

C

Schedelbasisfractuur

D

Wervelletsel

Bij dit hersenletsel is er een beschadiging opgetreden van de weefsels in de nek. Symptomen: nek-/hoofdpijn, pijn in de rug, bewegingsbeperking, duizeligheid, misselijkheid, braken, concentratieproblemen

A

CVA

B

Whiplash

C

Neurotrauma

D

Dwarslaesie

Luxaties komen in sommige gewrichten vaker voor dan in andere. In welk gewricht komt een luxatie het minste voor:

A

Enkelgewricht

B

Kniegewricht

C

Schoudergewicht

D

Vingergewricht

Wat is het risico van een ribfractuur? (meerdere antwoorden mogelijk)

A

Hematothorax

B

Pneumonie

C

Hartritmestoornis

D

Ineffectieve ademhaling

Er is sprake van een trauma (stomp of scherp) van de buik. Afhankelijk van de situatie kan er als complicatie een peritonitis optreden. Leg uit hoe dat kan

Afsluiting

Huiswerk: 

Zorgpad: H9 Ongevallen en trauma

Maak verwerkingsopdrachten 1 en 2

Donderdag: Infectie en infectieziekten