Wat is materie?
Wat is materie?
Open met herkenbare voorbeelden uit de leefwereld: lucht in een ballon, water in een fles en een steen. Zo zien leerlingen dat materie niet altijd vast en zichtbaar hoeft te zijn.
Materie in drie vormen
Materie komt vaak voor als:
vaste stof
vloeistof
gas
Al deze vormen zijn materie.
Houd dit als eerste kennismaking. Diepere uitleg over deeltjes of faseovergangen is hier nog niet nodig.
Lesdoel
Ik kan uitleggen wat materie is en daarvan voorbeelden geven.
Deze slide heeft geen instructies
Welke dingen om je heen zijn volgens jou materie?
Gebruik de antwoorden om voorkennis op te halen. Pik ook misvattingen op, zoals licht of geluid, zonder die meteen af te keuren.
Materie is overal
een boek op de bank
water in een glas
lucht in een klaslokaal
zand op de grond
melk in een fles
Maak duidelijk dat ook lucht materie is, hoewel je die meestal niet ziet. Dat is vaak een hardnekkige misvatting.
Voorbeelden van materie
Voorbeelden zijn:
hout
water
olie
zuurstof
ijzer
plastic
rook
Bij rook kan je kort zeggen dat die uit kleine deeltjes en gassen bestaat en daarom ook materie is.
Wat bedoelen we met materie?
Materie is alles wat massa heeft en ruimte inneemt.
Dat betekent dat materie niet alleen vaste stoffen zijn, maar ook vloeistoffen en gassen.
Veel dingen om je heen bestaan dus uit materie.
Benadruk de twee kernvoorwaarden: massa en ruimte innemen. Houd het nog eenvoudig en vermijd een te diep model van atomen op dit moment.
Welk kenmerk hoort bij materie?
massa en ruimte
kleur en geur
licht en warmte
geluid en schaduw
De juiste kern is dat materie massa heeft en ruimte inneemt. De andere opties zijn eigenschappen of dingen die je wel waarneemt, maar die niet bepalen of iets materie is.
Vul de juiste woorden in
Materie is alles wat massa heeft en ruimte inneemt. Een ballon met lucht toont dat lucht ook materie is.
Deze invuloefening herneemt de kernzin van de eerste uitleg en het voorbeeld van de ballon met lucht.
Niet alles is materie
Sommige dingen hebben geen massa en nemen geen ruimte in.
Voorbeelden:
licht
geluid
warmte
schaduw
Die noemen we geen materie.
Let op: warmte en licht kunnen leerlingen verwarren omdat je ze wel ervaart. Leg uit dat je ze waarneemt, maar dat ze geen stof zijn.
Twee kenmerken
Je kan materie herkennen aan twee eigenschappen:
massa hebben: je kan het wegen
ruimte innemen: het heeft een plaats of volume
Als iets aan beide voldoet, noemen we het materie.
Gebruik eenvoudige taal bij volume: 'het neemt plaats in'. Eventueel tonen met een lege en opgeblazen ballon.
Ook lucht is materie
Een ballon met lucht wordt groter en zwaarder dan een lege ballon.
Dat toont dat lucht ruimte inneemt en massa heeft.
Dit is het sleutelmoment tegen de intuïtie van leerlingen in. Eventueel verwijzen naar een opgepompte fietsband of voetbal.
Samengevat
Materie is alles wat:
massa heeft
ruimte inneemt
Daarom zijn vaste stoffen, vloeistoffen en gassen allemaal vormen van materie.
Deze slide landt het centrale idee van de les. Koppel terug naar de centrale vraag: wat is materie en hoe herken je voorbeelden?
Wat is geen materie?
rook
zuurstof
warmte
olie
Warmte is een veelvoorkomende verwarring: je voelt het, maar het is geen stof met massa en volume.
Vul de juiste woorden in
Materie komt voor als vaste stof, vloeistof en gas. Water en olie zijn voorbeelden van een vloeistof.
Let erop dat leerlingen de drie vormen correct benoemen en water/olie koppelen aan vloeistof.
Noem 1 voorbeeld van materie en leg kort uit waarom.
Verwachte elementen: een correct voorbeeld zoals lucht, water, hout, zuurstof, ijzer, plastic of rook, plus een korte uitleg dat het massa heeft en ruimte inneemt.
Wat is één ding dat je vandaag hebt geleerd?
Reflectievraag zonder juiste of foute antwoorden. Laat leerlingen één kernidee uit de les benoemen.
Welk voorbeeld hielp jou het best om materie te begrijpen?
Reflectievraag over het leerproces. Mogelijke antwoorden: de ballon, voorbeelden uit de klas, de drie vormen, de samenvatting.
Voorbeelden per vorm
vaste stof: steen, hout, metaal
vloeistof: water, olie, melk
gas: lucht, zuurstof, waterdamp
Zo zie je dat materie in verschillende vormen kan voorkomen.
Gebruik consequent de termen vaste stof, vloeistof en gas.
Begrippen
materie - alles wat massa heeft en ruimte inneemt
massa - de hoeveelheid stof van een voorwerp
ruimte innemen - een plaats of volume hebben
vaste stof - een vorm van materie met een eigen vorm
vloeistof - een vorm van materie zonder eigen vorm, maar met eigen volume
gas - een vorm van materie zonder eigen vorm en zonder eigen volume
volume - de ruimte die een stof of voorwerp inneemt
Deze slide heeft geen instructies