Maatschappijleer: wat is dat?

• newEditor
• Maatschappijleer
• Middelbare school
• vmbo t
• Leerjaar 4

Planning vandaag

Terugblik H1: wat is maatschappijleer?

Welke begrippen zijn echt belangrijk?

Trial by media - wat is de invloed van de media op rechtszaken?

H2 Media

H1 Wat is maatschappijleer? Samenleven in Nederland.

Deze les bundelt drie inhoudelijke delen tot één doorlopende les over hoe mensen samenleven, botsen in belangen en informatie beoordelen.

Leerdoel (recap leerdoel)

Ik kan uitleggen wat waarden en normen zijn, de basiswaarden van de Nederlandse maatschappij benoemen, en de begrippen belang, belangentegenstelling, macht, machtsmiddelen en sociale ongelijkheid uitleggen.

De gebruiker gaf meerdere doelen. Voor deze les is dit gekozen als centraal leerdoel, omdat de subonderdelen samen een sterke basis vormen voor maatschappijleer.

Welke woorden passen volgens jou bij goed samenleven?

Gebruik de opbrengst als voorkennis. Verwachte woorden: respect, vrijheid, regels, gelijkheid, helpen, luisteren, veiligheid.

Waarden en normen

• Waarden: ideeën over wat belangrijk en goed is

• Normen: regels over hoe je je hoort te gedragen

• Waarden zitten meer in wat je vindt

• Normen zie je vaker terug in gedrag

Benadruk dat waarden vaak algemener zijn dan normen. Een waarde kan bijvoorbeeld respect zijn; een norm die daarbij past is dat je elkaar laat uitpraten.

Voorbeelden van waarden

• Respect: rekening houden met anderen

• Vrijheid: zelf keuzes kunnen maken

• Gelijkheid: mensen gelijk behandelen

• Veiligheid: zonder angst kunnen leven

• Verantwoordelijkheid: je gedrag serieus nemen

Voorbeelden van normen

• Je steelt niet

• Je discrimineert anderen niet

• Je bent op tijd op school

• Je helpt iemand die in nood is

• Je laat iemand uitpraten in een gesprek

Laat zien dat normen kunnen verschillen per groep, gezin of school, maar dat sommige normen breed worden gedeeld in de samenleving.

Basiswaarden in Nederland

In de Nederlandse maatschappij zijn een paar waarden extra belangrijk. Ze vormen de basis van hoe we met elkaar samenleven en hoe de rechtsstaat werkt.

Gebruik dit als overgang van persoonlijke waarden en normen naar waarden die in de hele samenleving belangrijk zijn.

Belangrijke basiswaarden

• Vrijheid

• Gelijkheid

• Solidariteit

• Respect

• Verdraagzaamheid

Je kunt kort uitleggen dat deze waarden niet alleen ideeën zijn, maar ook terugkomen in regels, wetten en publieke discussies.

Kernbegrippen bij maatschappijleer

Komen in elk hoofdstuk en op elke toets terug.

Je kunt kort uitleggen dat deze waarden niet alleen ideeën zijn, maar ook terugkomen in regels, wetten en publieke discussies.

Wat is een belang?

Een belang is iets dat iemand of een groep belangrijk vindt en wil bereiken of beschermen.

Voorbeelden:

• een leerling wil goede cijfers

• een winkel wil winst maken

• bewoners willen rust in de buurt

Maak duidelijk dat belangen niet per se egoïstisch zijn. Een belang kan ook gaan over veiligheid, gezondheid of rechtvaardigheid.

Belangentegenstelling

Van een belangentegenstelling is sprake als belangen botsen.

Bijvoorbeeld:

• jongeren willen langer buiten zijn

• omwonenden willen minder geluid

Beide belangen zijn begrijpelijk, maar passen niet goed samen.

Leg uit dat veel maatschappelijke discussies ontstaan doordat verschillende groepen verschillende belangen hebben.

Macht en machtsmiddelen

• Macht: de mogelijkheid om invloed uit te oefenen

• Machtsmiddelen: middelen waarmee je die invloed gebruikt

• Voorbeelden: geld, kennis, media, positie, regels

Noem dat niet iedereen evenveel macht heeft. Dat is een brug naar sociale ongelijkheid.

Sociale ongelijkheid

Sociale ongelijkheid betekent dat mensen niet dezelfde kansen, macht of middelen hebben.

Dat zie je bijvoorbeeld bij verschillen in:

• inkomen

• opleiding

• woonomgeving

• invloed

Benadruk dat sociale ongelijkheid gevolgen kan hebben voor wie gehoord wordt en wie minder kansen krijgt.

Wat is een norm?

A

Een afspraak over gedrag

B

Een persoonlijk gevoel

C

Een soort machtsmiddel

D

Een maatschappelijk probleem

Toetst het verschil tussen waarden en normen. Leerlingen verwarren normen vaak met waarden.

Begrippen toepassen

Een waarde is iets dat je belangrijk vindt, zoals vrijheid. Een norm laat zien hoe je je hoort te gedragen. Met macht kun je invloed uitoefenen. Door sociale ongelijkheid heeft niet iedereen dezelfde kansen.

waarde

norm

macht

sociale ongelijkheid

belang

mening

machtsmiddelen

dilemma

Alle woorden komen letterlijk of bijna letterlijk uit het eerste lesblok.

Noem een voorbeeld van een belangentegenstelling.

Bespreek dat een goed antwoord twee botsende belangen noemt, bijvoorbeeld jongeren willen buiten zijn en omwonenden willen rust. Ook andere herkenbare voorbeelden zijn goed.

Maatschappelijke problemen

Open het tweede deel van de les: hoe problemen in de samenleving herkenbaar worden.

Wat is een maatschappelijk probleem?

Een maatschappelijk probleem is een probleem dat veel mensen raakt en waar veel meningen over zijn. Ook bemoeit de politiek zich ermee en is er veel aandacht voor in de media.

Het gaat dus niet alleen om een persoonlijk probleem, maar om iets dat groter is.

Vergelijk kort met een individueel probleem, zoals te laat komen, versus een groter probleem zoals woningnood.

Kenmerken van een maatschappelijk probleem

• Het raakt veel mensen

• Er zijn verschillende meningen over

• De overheid bemoeit zich ermee

• Het krijgt aandacht in de media

• Het speelt in de samenleving als geheel

Voorbeeld: woningnood

Woningnood is een maatschappelijk probleem omdat:

• veel mensen moeilijk een huis vinden

• huizen vaak duur zijn

• jongeren en starters extra last hebben

Kies een herkenbaar voorbeeld voor VMBO-leerlingen. Je kunt ook een lokaal voorbeeld noemen als dat beter aansluit.

Een maatschappelijk probleem onderzoeken

Bij onderzoek kijk je naar:

• oorzaken van het probleem

• gevolgen voor mensen

• betrokken groepen

• mogelijke oplossingen

• verschillende belangen

Laat zien dat maatschappijleer vaak draait om perspectieven en afwegingen, niet alleen om één juist antwoord.

Wat is een dilemma?

Een dilemma is een moeilijke keuze tussen twee mogelijkheden.

Welke keuze je ook maakt, er zit altijd een nadeel aan. Daarom is een dilemma vaak lastig.

Verbind dit met maatschappelijke problemen: daar zitten vaak dilemma’s in, omdat belangen botsen.

Voorbeeld van een dilemma

Bij woningnood kan een gemeente meer huizen bouwen.

Maar:

• meer huizen helpt woningzoekenden

• bouwen kan ten koste gaan van groen en rust

Dat maakt het een dilemma.

Benadruk dat een dilemma niet betekent dat één kant fout is. Juist twee begrijpelijke keuzes botsen.

Wanneer is iets een maatschappelijk probleem?

A

Als één persoon last heeft

B

Als het alleen thuis speelt

C

Als veel mensen erdoor geraakt worden

D

Als er maar één mening over is

De juiste optie sluit aan bij slide 12 en 13. De afleiders zijn typische verwarringen met persoonlijke problemen.

Onderzoek en dilemma

Bij een maatschappelijk probleem kijk je naar oorzaken en gevolgen. Je onderzoekt ook betrokken groepen en mogelijke oplossingen. Een dilemma is lastig, omdat elke keuze een nadeel heeft.

oorzaken

groepen

dilemma

nadeel

meningen

macht

voordeel

regels

Controleert de kernwoorden uit het tweede lesblok.

Welk voorbeeld vind jij het duidelijkst als maatschappelijk probleem?

1

Woningnood

2

Verkeersdrukte

3

Armoede

4

Klimaat

Kritisch denken

Start het derde deel van de les: hoe leerlingen informatie en standpunten kunnen beoordelen.

Wat is kritisch denken?

Kritisch denken betekent dat je niet alles meteen gelooft.

Je kijkt goed naar informatie, stelt vragen en probeert te beoordelen of iets betrouwbaar en logisch is.

Leg uit dat kritisch denken iets anders is dan overal tegen zijn. Het gaat om zorgvuldig nadenken.

Feit of mening

• Een feit is controleerbaar

• Een mening is wat iemand vindt

• Over feiten kun je bewijs zoeken

• Meningen kunnen verschillen per persoon

Geef eventueel mondeling voorbeelden: 'Amsterdam is de hoofdstad' is een feit; 'Amsterdam is de leukste stad' is een mening.

Voorbeelden van feit en mening

• Feit: in Nederland geldt leerplicht

• Mening: schooldagen zijn te lang

• Feit: huizen zijn duurder geworden

• Mening: de overheid doet te weinig aan woningnood

Laat leerlingen zien dat maatschappelijke discussies vaak feiten en meningen door elkaar gebruiken.

Wat is een goed argument?

Een goed argument past bij het onderwerp en helpt om een mening te onderbouwen. Het is duidelijk, logisch en zo mogelijk gebaseerd op feiten.

Maak onderscheid tussen een losse uitspraak en een echt argument met onderbouwing.

Goede en zwakke argumenten

Een goed argument is vaak:

• duidelijk

• logisch

• passend bij het onderwerp

• ondersteund met feiten of voorbeelden

Een zwak argument is vaak vaag of niet onderbouwd.

Je kunt hier kort wijzen op veelvoorkomende zwakke argumenten zoals 'iedereen vindt dat'.

Kritisch kijken naar informatie

Let op:

• Wie zegt dit?

• Is er bewijs?

• Is het een feit of een mening?

• Welk belang kan iemand hebben?

• Is het argument sterk genoeg?

Verbind deze slide met eerdere begrippen: belangen en macht kunnen invloed hebben op informatie en standpunten.

Welke uitspraak is een feit?

A

Schooldagen zijn te lang

B

Woningnood is heel oneerlijk

C

In Nederland geldt leerplicht

D

Deze regel is slecht

De juiste optie is controleerbaar; de andere opties zijn meningen.

Kritisch denken

Bij kritisch denken geloof je niet alles meteen. Een feit is controleerbaar. Een goed argument is duidelijk en logisch. Je kijkt ook welk belang iemand kan hebben.

kritisch denken

feit

argument

belang

mening

dilemma

norm

gevoel

Sluit aan op de laatste slides over kritisch kijken naar informatie.

Waar let jij op bij informatie online?

Bespreek dat leerlingen iets kunnen noemen als: bewijs, bron, feit of mening, logisch argument, belang van de spreker. Alles wat aansluit op slide 24 is goed.

Wat heb jij deze les het best begrepen?

Laat leerlingen kort terugkijken op hun leerproces. Er zijn geen foute antwoorden.

Welk onderdeel vond jij het lastigst?

Gebruik dit om zicht te krijgen op lastige begrippen of onderdelen voor herhaling.

Noem één begrip dat jij waarschijnlijk onthoudt.

Verwachte begrippen: waarde, norm, belang, macht, dilemma, feit, mening, argument.

Begrippenlijst

waarden - ideeën over wat mensen belangrijk en goed vinden

normen - regels over hoe mensen zich horen te gedragen

basiswaarden - belangrijke waarden van een samenleving

belang - iets dat iemand of een groep belangrijk vindt

belangentegenstelling - een situatie waarin belangen botsen

macht - de mogelijkheid om invloed uit te oefenen

machtsmiddelen - middelen waarmee macht wordt gebruikt

Begrippenlijst

sociale ongelijkheid - verschillen tussen mensen in kansen, macht en middelen

maatschappelijk probleem - een probleem dat veel mensen raakt en aandacht krijgt in de samenleving

dilemma - moeilijke keuze waarbij elke mogelijkheid nadelen heeft

kritisch denken - informatie zorgvuldig beoordelen en niet alles meteen geloven

feit - informatie die controleerbaar is

mening - wat iemand vindt

argument - reden waarmee je een mening ondersteunt

H2 Media

Leerdoel

• Ik kan uitleggen wat de invloed van de media op de rechtspraak is.

Vragen over de invloed van media rond de zaak Sanda Dia

Neem alleen de nummers over en geef antwoord op de vragen in je schrift door de vraag deels mee te nemen in je antwoord.

1. Hoe heeft de aandacht van traditionele media en sociale media invloed gehad op de manier waarop mensen naar de zaak rond Sanda Dia keken?

2. Vind jij dat rechters rekening mogen houden met negatieve berichtgeving in de media wanneer zij een straf bepalen? Waarom wel of niet?

3. Welke voor- en nadelen heeft sociale media als het gaat om het onder de aandacht brengen van rechtszaken?

4. Wat wordt bedoeld met 'trial by media' en welke gevolgen kan dit hebben voor verdachten, slachtoffers en de rechtspraak?

5. Denk je dat media vooral bijdragen aan meer transparantie in rechtszaken, of zorgen ze juist voor extra druk op rechters en het publiek? Licht je antwoord toe.