Hoofdstuk 8
Verhoudingsvraagstuk: maatschappelijke verschillen
Hoofdstuk 8
Verhoudingsvraagstuk: maatschappelijke verschillen
Deze slide heeft geen instructies
Noem een voorbeeld van sociale ongelijkheid.
Noem een voorbeeld van sociale ongelijkheid.
Deze slide heeft geen instructies
Sociale ongelijkheid gaat niet alleen over ongelijke verdeling van middelen, maar ook om lichamelijke ongelijkheid of ongelijkheid vanwege discriminatie.
Wat leer ik dit hoofdstuk?
Vorig hoofdstuk leerde ik ...
wat de kernconcepten institutionalisering, democratisering, individualisering en rationalisering zijn.
hoe deze ontwikkelingen de afgelopen 100 jaar tot stand zijn gekomen.
Deze slide heeft geen instructies
Wat leer ik dit hoofdstuk?
wat verhouding en sociale ongelijkheid inhoudt.
hoe sociale ongelijkheid ontstaat.
de gevolgen van sociale ongelijkheid.
hoe sociale ongelijkheid wordt bestreden.
Ik leer ...
Deze slide heeft geen instructies
§8.1 Sociale ongelijkheid bestuderen
Pagina 141
Deze slide heeft geen instructies
Verhouding
Verhouding verwijst naar de wijze waarop mensen zich van elkaar onderscheiden en tot elkaar verhouden en de manier waarop samenlevingen in sociale zin vormgeven aan deze verschillen. Het verwijst ook naar onderlinge betrekkingen tussen staten.
Deze slide heeft geen instructies
Welke beroepen worden meer en welke beroepen worden minder gewaardeerd?
Bespreek met de leerlingen welke beroepen meer en welke minder gewaardeerd worden. Heeft dit te maken met inkomen of status?
Deze slide heeft geen instructies
Sociale ongelijkheid
Een situatie waarin verschillen tussen mensen, in al dan niet aangeboren kenmerken, consequenties hebben voor hun maatschappelijke positie en leiden tot een ongelijke verdeling van schaarse en hooggewaardeerde zaken, van waardering en behandeling.
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld van sociale ongelijkheid op basis van etniciteit. Als docent zou je naar aanleiding van deze video kunnen bespreken hoe leerlingen te maken hebben gehad met discriminatie of dat ze zich bewust zijn van hun 'white privilege'.
De volgende video zou gebruikt kunnen worden om aan te tonen wat 'white privilege' inhoudt
Deze slide heeft geen instructies
Van welke soort ongelijke verdeling is er sprake in de video?
Van welke soort ongelijke verdeling is er sprake in de video?
Economische hulpbronnen
Sociale hulpbronnen
Symbolische hulpbronnen
Politieke hulpbronnen
Deze slide heeft geen instructies
Hoe noemen we de indeling van sociale lagen, waartussen sociale ongelijkheid bestaat?
Hoe noemen we de indeling van sociale lagen, waartussen sociale ongelijkheid bestaat?
Maatschappelijke ladder
Klassensamenleving
Gesloten samenleving
Sociale stratificatie
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Sociale stratificatie
In Nederland wordt sociale stratificatie vaak beschreven op basis van bezit en de inkomenssituatie. Macht, status en opleiding hebben daar ook mee te maken.
Benadruk hier dat vooroordelen en stereotypen ook een effect kunnen hebben.
Beroepen- en functiesegregatie
Sommige beroepen worden gezien als typisch vrouwelijk en andere als typisch mannelijk. Ook bij functies zien we traditionele opvattingen.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Glazen plafond
Een onzichtbare barrière waardoor vrouwen maar beperkt kunnen klimmen op de maatschappelijke ladder. Hierdoor is het voor vrouwen lastiger om hogere posities te bereiken.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Stelling: 'Ik ben voor het invoeren van een vrouwenquotum.'
Eens
Oneens
Stelling: 'Ik ben voor het invoeren van een vrouwenquotum.'
Deze slide heeft geen instructies
Open- en gesloten samenlevingen
Sociale mobiliteit is de mogelijkheid om te stijgen of te dalen op de maatschappelijke ladder:
Weinig mogelijkheden hiervoor noemen we een gesloten samenleving, veel mogelijkheden hiervoor noemen we een open samenleving.
De overheid probeert een open samenleving te bevorderen.
Deze slide heeft geen instructies
Hoe kan de overheid een open samenleving bevorderen?
Hoe kan de overheid een open samenleving bevorderen?
Voorbeelden zijn: goed en betaalbaar onderwijs, toegankelijke zorg en voldoende werkgelegenheid. Maar ook de invoering van een vrouwenquotum is een voorbeeld.
Klassensamenleving
Met de opkomst van industrialisatie veranderde de standensamenleving naar een klassensamenleving.
Dit is een samenleving die gebaseerd is op economische middelen: arbeiders en kapitaalbezitters.
Hier was weinig mogelijkheid tot sociale mobiliteit.
Deze slide heeft geen instructies
§8.2 Hoe sociale ongelijkheid ontstaat
Pagina 146
Deze slide heeft geen instructies
Positietoewijzing
Maatschappelijke oorzaken van buitenaf zijn van invloed op iemands positie in de maatschappij.
Het verkrijgen van maatschappelijke positie door de eigen bijdrage van een persoon of een groep waartoe hij behoort.
Bijvoorbeeld: kwaliteit van onderwijs
Positieverwerving
Bijvoorbeeld: inzet op school
Deze slide heeft geen instructies
Wil je als docent dieper ingaan op kansengelijkheid in het onderwijs? Bekijk hier het lesmateriaal dat op basis van de documentaireserie gemaakt is: https://www.human.nl/onderwijs/klassen-in-de-klas-vo.html#62ead3b1-621c-4ed1-a4cc-45bb9a2709d3
Deze slide heeft geen instructies
Gaat het in dit fragment over positietoewijzing of positieverwerving?
Gaat het in dit fragment over positietoewijzing of positieverwerving?
Positieverwerving
Positietoewijzing
Geen van beide
Het antwoord is positietoewijzing, omdat het advies van Yunuscan te maken heeft met zijn taalvaardigheid. Deze is niet genoeg voor havo, omdat hij een basistaalvaardigheid heeft gemist in zijn opvoeding. Het gaat daarbij niet om zijn eigen bijdrage, maar om iets waar hij zelf niets aan heeft kunnen doen: de plek waar zijn wieg staat is van invloed geweest op de manier van (talige) socialisatie.
Zwakkere posities op de arbeidsmarkt
Positietoewijzing
Subjectieve arbeidsmarktkansen: wanneer mensen hun kansen op de arbeidsmarkt zelf negatief inschatten en daardoor minder hard naar een baan zoeken.
Sommige mensen hebben een zwakkere positie op de arbeidsmarkt. Dit kan komen door:
Deze slide heeft geen instructies
Kapitaal en positieverwerving
Kapitaal kan een middel zijn om een betere maatschappelijke positie te verwerven.
Er zijn 3 soorten kapitaal:
1. Economisch: bezit of inkomen
2. Sociaal: connecties, netwerken, mate van respect.
3. Cultureel: culturele competenties zoals kennis, houdingen, opvattingen en smaak die kenmerkend zijn voor hoge posities.
Deze slide heeft geen instructies
Hoe kan sociaal kapitaal bijdragen aan positieverwerving?
Hoe kan sociaal kapitaal bijdragen aan positieverwerving?
Antwoord: Sociaal kapitaal verwijst naar een sociaal netwerk en sociale vaardigheden. Beide kunnen het makkelijker maken om bijvoorbeeld (via je netwerk) een baan of een stage te bemachtigen.
Deze slide heeft geen instructies
Om welk soort kapitaal gaat het in dit fragment voornamelijk?
Om welk soort kapitaal gaat het in dit fragment voornamelijk?
Sociaal kapitaal
Cultureel kapitaal
Economisch kapitaal
Deze slide heeft geen instructies
Omgevingsfactoren
1. Europeanisering en globalisering
2. Informatisering en digitalisering
3. Veranderende man-vrouw veranderingen
4. Stijging van het opleidingsniveau
5. Ontwikkeling van de postindustriële samenleving
Een aantal veranderingen zijn van toepassing op de sociale (on)gelijkheid:
Benadruk dat sommige groepen profiteren van deze ontwikkelingen en anderen er juist nadeel van ondervinden, bijvoorbeeld in het geval van een vrouwenquotum.
Macht en verandering
Het verkrijgen van macht is de sleutel tot het verminderen van sociale ongelijkheid.
Een ongelijke verdeling van macht kan een oorzaak zijn voor het voortbestaan van ongelijkheid.
Er zijn twee theorieën over hoe de macht verdeeld is.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Theorie van het pluralisme
Machtselitetheorie
Spreiding van macht over verschillende groepen, die aandacht kunnen vragen voor hun belangen.
Een kleine elite heeft de macht in handen, die meerdere sleutelposities vervult en zo veel macht heeft.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Welke theorie herken je in het fragment over de Tafelronde?
Theorie van het pluralisme
Machtselitetheorie
Welke theorie herken jij in het fragment over de Tafelronde?
Deze slide heeft geen instructies
§8.3 De gevolgen van sociale ongelijkheid
Pagina 153
Gevolgen van sociale ongelijkheid
Kloof tussen hoog- en laagopgeleid
Sociale uitsluiting
Conflicten ten gevolg van maatschappelijke verschillen
Gevolgen van sociale ongelijkheid zijn zichtbaar op micro-, meso- en macroniveau:
Deze slide heeft geen instructies
De kloof en het onderwijs
Mate van cultureel kapitaal
Verschillende behandeling en communicatie met leraren
Referentiekader wat betreft onderwijs
Kinderen van hoogopgeleide ouders presteren vaak beter dan kinderen van laagopgeleide ouders door:
Deze slide heeft geen instructies
De kloof in cultuur en vrije tijd
Elitecultuur: museum, theater, klassieke muziek
Massacultuur: actiefilms, volksmuziek
Er zijn verschillen in vrijetijdsbesteding tussen hoog- en laagopgeleiden:
Deze slide heeft geen instructies
Passen de vrijetijdsbestedingen eerder bij de elitecultuur of bij de massacultuur?
Massacultuur
Elitecultuur
Deze slide heeft geen instructies
Stelling: Mensen met een lagere opleiding participeren meer in de politiek dan mensen met een hogere opleiding.
Eens
Oneens
Stelling: Mensen met een lagere opleiding participeren meer in de politiek dan mensen met een hogere opleiding.
Het juiste antwoord is oneens. Mensen met een hogere opleiding participeren meer in de politiek dan mensen met een lagere opleiding of met een lager inkomen.
De kloof in de politiek
Verschillen in maatschappelijke positie leiden tot verschillen in deelname aan de politiek.
Participatie wordt onder andere beïnvloedt door opleiding, religie, sekse en etniciteit.
Ook representativiteit is van groot belang.
Deze slide heeft geen instructies
Op deze afbeelding zie wat de representatie van heel Nederland op basis van opleiding zou moeten zijn.
Als opleidingsniveau leidend zou zijn, zou er een ruime meerderheid zijn voor mensen die alleen middelbare school of een mbo hebben afgerond. Mensen met een universitaire of HBO-opleiding zouden zich moeten neerleggen bij een plek in de oppositie.
Bron: https://www.volkskrant.nl/kijkverder/2017/nieuwekamer/ (2017)
Op deze afbeelding zie je de daadwerkelijke representatie op basis van opleiding in de Tweede Kamer (2017).
De Tweede Kamer is dus niet representatief en dit begrip kan aan de hand van dit voorbeeld worden uitgelegd.
Instrumentele visie
Ontwikkelingsvisie
Politieke participatie is een middel om besluiten te nemen. Betrokkenheid van burgers is belangrijk maar geen doel op zich.
Politieke participatie als doel op zich. Meer participatie is goed voor de democratie.
De wenselijkheid van participatie
Deze slide heeft geen instructies
De kloof en gezondheid
Verschillen in opleidingsniveau leiden tot verschillen in levensverwachting. Dit heeft te maken met:
Kennis
Levensstijl
Gedrag
Communicatievaardigheden
Deze slide heeft geen instructies
Samenvattende video
Mogelijkheid tot reflectie op terminologie door middel van een discussie in de klas.
Welke termen zouden volgens jou hoog- en laagopgeleid kunnen vervangen?
Welke termen zouden volgens jou hoog- en laagopgeleid kunnen vervangen?
Deze slide heeft geen instructies
Sociale uitsluiting
Er is sprake van sociale uitsluiting bij meer dan één van de volgende bestanddelen:
beperkte sociale en politieke participatie
beperkte normatieve integratie
niet goed kunnen voorzien in elementaire levensbehoeften
geringe toegang tot sociale grondrechten.
Deze slide heeft geen instructies
Conflicten
Maatschappelijke verschillen kunnen leiden tot sociale uitsluiting en tot conflicten. Voorbeelden:
Gender
Generaties
Klasse
Etniciteit
Sociaal-culturele verschillen
***
Misschien leerlingen vragen om voorbeelden te bedenken bij deze conflicten? Dingen die ze zelf meegemaakt hebben misschien?
Geef een voorbeeld uit je eigen leven waarbij verschillen tussen gender, generaties, klasse, etniciteit of sociaal-culturele verschillen tot conflict hebben geleid.
Geef een voorbeeld uit je eigen leven waarbij verschillen tussen gender, generaties, klasse, etniciteit of sociaal-culturele verschillen tot conflict hebben geleid.
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld van sociaal-culturele verschillen tussen de beleidsmakers en de boeren die daar de gevolgen van ondervinden.
Harmoniemodel
Conflictmodel
Overeenstemming bereiken door middel van overleg.
Beïnvloeding van de media (media-offensief) of door middel van betogingen en stakingen.
Omgaan met conflicten
Benadruk dat de manier waarop mensen omgaan met conflicten afhankelijk is van de cultuur in een samenleving.
Gevolgen van conflicten
Deze slide heeft geen instructies
Noem een voorbeeld waarbij een politiek conflict tot maatschappelijke verandering heeft geleid.
Noem een voorbeeld waarbij een conflict tot maatschappelijke verandering heeft geleid.
Bijvoorbeeld die invoering van de roetveegpiet.
§8.4 Sociale ongelijkheid bestrijden
Pagina 152
Hoe kan sociale ongelijkheid bestreden worden?
Hoe kan sociale ongelijkheid bestreden worden?
Deze slide heeft geen instructies
Meer rechten voor burgers
Democratisering leidt tot minder sociale ongelijkheid, doordat mensen meer inspraak hebben.
Als je zelf mee mag stemmen dan zullen politieke besluiten ook beter overeenkomen met wat voor jou belangrijk is.
Bijvoorbeeld: vrouwen hadden stemrecht vanaf 1919 en daardoor was het mogelijk dat er in 1956 de wet handelingsonbekwaamheid werd afgeschaft.
Stelling: 'Vanaf 1986 is de ongelijkheid tussen burgers in Nederland toegenomen.'
Eens
Oneens
Stelling: 'Vanaf 1986 is de ongelijkheid tussen burgers in Nederland toegenomen.'
Het juiste antwoord is eens. De ongelijkheid is op basis van vermogen toegenomen. Een oorzaak hiervoor is de toenemende populariteit van het liberalisme. Eigen verantwoordelijkheid werd steeds belangrijker en mensen zijn minder bereid om mee te betalen aan hulp voor mensen die in armoede leven (pagina 161)
Ideologieën en ongelijkheid
Socialisme en sociaaldemocratie
Liberalisme
Confessionalisme
De overheid heeft de taak om sociale ongelijkheid tegen te gaan.
De overheid vertrouwt op de vrije markt en is voor dereguleren, privatisering en denivellering.
Gespreide verantwoordelijk-heid voor de overheid, bedrijven en het maatschappelijk middenveld.
Deze slide heeft geen instructies
Overheidsinstrumenten
De overheid heeft verschillende instrumenten om sociale ongelijkheid te beïnvloeden:
Sociale zekerheidsbeleid
Actief arbeidsmarktbeleid
Inkomensverdelingbeleid
Onderwijsbeleid
Wijkgericht achtertandsbeleid
Deze slide heeft geen instructies
Een voorbeeld van wijkgericht achterstandsbeleid.
Sleep het beleid naar het juiste instrument.
Sociale zekerheidsbeleid
Onderwijsbeleid
Inkomens-
verdelingsbeleid
Actief arbeidsmarktbeleid
Wijkgericht achterstandsbeleid
Werkloosheid-uitkering (WW)
Subsidiëren van taalscholen voor mensen met een taalachterstand
Het Nederlandse belastinglandschap aantrekkelijk maken voor bedrijven.
Deze slide heeft geen instructies
Leg uit dat er voor de overheid sprake is van een dilemma: de belasting voor grote bedrijven verhogen is een manier om de sociale ongelijkheid te bestrijden, maar tegelijkertijd kan het ook zijn dat bedrijven besluiten om naar het buitenland te verhuizen. Dit is slecht voor de werkgelegenheid.
Effecten van overheidsinstrumenten
Minder sociale ongelijkheid
Minder beloningsongelijkheid
Minder kansenongelijkheid tussen groepen
Hoge uitgaven voor de overheid: hoge belastingen kunnen zorgen voor een verslechterde concurrentiepositie en werkgelegenheid
Weinig prikkels om te werken
Minder doelmatige inzet van middelen
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Wat heb je geleerd deze les?
Wat heb je geleerd deze les?
Deze slide heeft geen instructies
Wat vind je nog lastig?
Wat vind je nog lastig?
Deze slide heeft geen instructies
Volgende les: Veiligheid
Ik leerde ...
wat verhouding en sociale ongelijkheid inhoudt.
hoe sociale ongelijkheid ontstaat.
de gevolgen van sociale ongelijkheid.
hoe sociale ongelijkheid wordt bestreden.
Deze slide heeft geen instructies
Einde van hoofdstuk 8
Verhoudingsvraagstuk: maatschappelijke verschillen
Deze slide heeft geen instructies