Ontdek het Planetarium!
Ontdek het Planetarium!
Wat zie je hier?
Je zag net het bijzondere plafond in de woonkamer van Eise Eisinga.
Plafond
Aan het einde van de les:
weet je wie Eise Eisinga was.
weet je wat een planetarium is.
weet je in welke tijd Eise leefde.
ben je goed voorbereid op je bezoek aan het Planetarium.
Lesdoelen
Wie was Eise Eisinga?
Eise werd in 1744 geboren in Dronrijp.
Kaart
Wie was Eise Eisinga?
Zijn geboortehuis staat er nog steeds!
Wie was Eise Eisinga?
De vader van Eise had een beroep dat nu niet meer bestaat. Je ziet het hiernaast. Wat denk je dat hij deed?
Wie was Eise Eisinga?
De vader van Eise was wolkammer. Als je vader wolkammer was kon je tot je 12e naar school. Daarna moest je het vak van je vader leren. Zo ging dat ook bij Eise.
Wie was Eise Eisinga?
Maar Eise was heel slim en zijn ouders wisten dat. Dus mocht hij één keer per week naar Franeker lopen om daar les te krijgen in wiskunde en sterrenkunde.
Wie was Eise Eisinga?
Eise maakte een heleboel aantekeningen tijdens zijn lessen.
Wie was Eise Eisinga?
Omdat de vader van Eise 'maar' wolkammer is, kan Eise niet studeren aan de universiteit.
In 1786 trouwt Eise en samen met zijn vrouw Pietje verhuist hij naar Franeker, waar hij zijn eigen wolkammerij begint.
Het planetarium
Eise kan dan wel geen sterrenkunde studeren, toch is hij er in zijn vrije tijd veel mee bezig.
In 1774 bedenkt Eise dat hij een planetarium gaat bouwen. Gewoon in zijn eigen woonkamer.
Wat is een planetarium?
Een nagebouwd model van de aarde.
Een nagebouwd model van de zon en de planeten.
Een soort klok waarop je de stand van de maan kunt zien.
Een soort kalender waarop je kunt zien welke dag het is.
Het planetarium
Een planetarium is een nagebouwd model van de zon en de planeten en wordt gebruikt om uit te leggen hoe deze ten opzichte van elkaar bewegen.
Het planetarium
Om het Planetarium te bouwen verlaagt Eise zijn plafond in de woonkamer en maakt daarboven een raderwerk. Het raderwerk bestaat uit zo’n 60 houten tandwielen met ijzeren pinnen als tanden.
Hoeveel ijzeren pinnen gebruikt Eise voor zijn planetarium?
Ongeveer 60
Ongeveer 600
Ongeveer 6000
Ongeveer 16.000
Het planetarium
Het duurt zes jaar om het hele planetarium te bedenken en bouwen. En nog eens een jaar om het te schilderen. In 1781 is het planetarium af.
Het planetarium
Het Planetarium is zo bijzonder dat het gelijk beroemd is. Mensen reizen uit verschillende landen om het te komen bekijken. En zelfs de koning (Willem I) brengt een bezoek aan Eises woonkamer.
In welke tijd bouwde Eise zijn planetarium?
(1500-1600) tijd van ontdekkers en hervormers
(1600-1700) tijd van regenten en vorsten
(1700-1800) tijd van pruiken en revoluties
(1800-1900) tijd van burgers en stoommachines
Het planetarium
De planeten in het planetarium draaien net zo snel (of langzaam) om de zon als in het echt. Eén kleine klok zorgt er samen met acht gewichten voor dat alles kan bewegen.
Het planetarium
Dat ziet er ongeveer zo uit:
Het planetarium
Ook al is het planetarium al meer dan 200 jaar geleden gebouwd, het laat nog steeds de goede stand van de planeten zien!
Ook kun je zien welke dag het is, welke datum, welk jaar en hoe laat het is.
Het planetarium
Elk jaar op 31 december verschuift de jaarplank heel langzaam. Als je dat heeeeeel erg versnelt ziet dat er zo uit (en hoor je geen belletjes).
Het planetarium
Het planetarium van Eise Eisinga is het oudste nog werkende planetarium ter wereld! En jullie komen het binnenkort bekijken.
.
Wat zou jij nog over Eise Eisinga of het Planetarium willen weten?
Tot snel!