2.1 Idee en oorsprong van de rechtsstaat
Ollongren: schending grondrechten was een moeilijke afweging
Tijdens de coronacrisis werden met de maatregelen meerdere grondrechten geschonden. De coronacommissie vraagt Kajsa Ollongren, die als minister van Binnenlandse Zaken 'hoeder van de grondwet' was, hoe ze daarmee omging.
Volgens Ollongren was het een moeilijke afweging. "De maatregelen konden een enorme impact hebben op de grondrechten van mensen. Maar als je ze niet nam, had het ook impact op de grondrechten van anderen. Die weging moest continu worden gemaakt."
In het begin van de pandemie werden de coronamaatregelen vooral via noodverordeningen en aanwijzingen geregeld, in plaats van via een wet. Daardoor was er op papier geen afweging van die grondrechten. "Nood breekt wet", zegt Ollongren daarover. "Maar in onze discussies hebben we wel aandacht gehad voor de afweging ervan."
Later is er wel een wet gekomen die een juridische basis legde voor de coronamaatregelen. Daarin werd volgens Ollongen wel telkens een expliciete weging van de grondrechten gemaakt.
Ollongren appte: 'Ze creëren een sfeer alsof je landverrader bent'
In de loop van 2020 legde justitieminister Grapperhaus in meerdere overleggen de avondklok als optie op tafel. Toch was volgens Ollongren niemand binnen het kabinet voor die maatregel, ook Grapperhaus zelf niet.
"We voelden allemaal aan als je het kon vermijden, dat je het wilde vermijden", vertelt ze aan de coronacommissie. "Er moest eigenlijk geen andere optie over zijn." Dat moment kwam op 12 januari 2021, toen premier Rutte bekendmaakte dat het kabinet de optie van een avondklok serieus ging onderzoeken.
Commissielid Songül Mutluer citeert een appbericht van Ollongren dat ze op die dag naar anderen verstuurde. "Ze creëren een sfeer alsof je een landverrader bent als je tegen een avondklok bent", is daarin te lezen. Wat bedoelde Ollongren met dat appje, vraagt Mutluer zich af.
Ollongren zegt dat ze zich dat niet meer kan herinneren, maar vermoedt dat ze dat "in the heat of the moment" heeft gezegd. "Wij hadden hele stevige discussies, deze verzuchting was misschien onderdeel daarvan."
Uiteindelijk stemde Ollongren ook in met de avondklok, omdat zij geen andere opties zag. Zij verzekert de commissie dat ze daarbij niet onder druk is gezet door andere kabinetsleden.
Parlementaire Enquêtecommissie Corona
Lesduur is: 50 minOnderdelen in deze les
Ollongren: schending grondrechten was een moeilijke afweging
Tijdens de coronacrisis werden met de maatregelen meerdere grondrechten geschonden. De coronacommissie vraagt Kajsa Ollongren, die als minister van Binnenlandse Zaken 'hoeder van de grondwet' was, hoe ze daarmee omging.
Volgens Ollongren was het een moeilijke afweging. "De maatregelen konden een enorme impact hebben op de grondrechten van mensen. Maar als je ze niet nam, had het ook impact op de grondrechten van anderen. Die weging moest continu worden gemaakt."
In het begin van de pandemie werden de coronamaatregelen vooral via noodverordeningen en aanwijzingen geregeld, in plaats van via een wet. Daardoor was er op papier geen afweging van die grondrechten. "Nood breekt wet", zegt Ollongren daarover. "Maar in onze discussies hebben we wel aandacht gehad voor de afweging ervan."
Later is er wel een wet gekomen die een juridische basis legde voor de coronamaatregelen. Daarin werd volgens Ollongen wel telkens een expliciete weging van de grondrechten gemaakt.
Ollongren appte: 'Ze creëren een sfeer alsof je landverrader bent'
In de loop van 2020 legde justitieminister Grapperhaus in meerdere overleggen de avondklok als optie op tafel. Toch was volgens Ollongren niemand binnen het kabinet voor die maatregel, ook Grapperhaus zelf niet.
"We voelden allemaal aan als je het kon vermijden, dat je het wilde vermijden", vertelt ze aan de coronacommissie. "Er moest eigenlijk geen andere optie over zijn." Dat moment kwam op 12 januari 2021, toen premier Rutte bekendmaakte dat het kabinet de optie van een avondklok serieus ging onderzoeken.
Commissielid Songül Mutluer citeert een appbericht van Ollongren dat ze op die dag naar anderen verstuurde. "Ze creëren een sfeer alsof je een landverrader bent als je tegen een avondklok bent", is daarin te lezen. Wat bedoelde Ollongren met dat appje, vraagt Mutluer zich af.
Ollongren zegt dat ze zich dat niet meer kan herinneren, maar vermoedt dat ze dat "in the heat of the moment" heeft gezegd. "Wij hadden hele stevige discussies, deze verzuchting was misschien onderdeel daarvan."
Uiteindelijk stemde Ollongren ook in met de avondklok, omdat zij geen andere opties zag. Zij verzekert de commissie dat ze daarbij niet onder druk is gezet door andere kabinetsleden.
Parlementaire Enquêtecommissie Corona
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Waarom is het goed dat we een rechtsstaat hebben?
2.1 Idee en oorsprong van de rechtsstaat
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoelen
Je kan uitleggen wat een rechtsstaat is
Je kan uitleggen hoe de rechtsstaat ontstaan is
Deze slide heeft geen instructies
Wat valt je op als verschil tussen de politie uit de volgende twee filmpjes?
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Wat is volgens jou het verschil?
Deze slide heeft geen instructies
Wat is een rechtsstaat?
"Een rechtsstaat is een staat waarin je als burger met grondrechten wordt beschermd tegen de machtsmisbruik en willekeur van de overheid."
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Democratie
Hoe zou je het idee van democratie uitleggen aan een kindje die daar nooit van gehoord heeft?
Deze slide heeft geen instructies
Stellingen (eens, twijfel of oneens)
“Als 60% van de bevolking ergens voor stemt, moet de overheid dit altijd mogen uitvoeren.”
"60% wil dat de politie altijd je telefoon in mag kijken."
"60% wil de doodstraf invoeren."
"60% wil de islam verbieden."
Vraag: een democratische rechtsstaat verschilt van een gewone democratie omdat…
Deze slide heeft geen instructies
Wat is een rechtsstaat?
"Een rechtsstaat is een staat waarin je als burger met grondrechten wordt beschermd tegen de machtsmisbruik en willekeur van de overheid."
Nederland is daarboven ook een democratische en sociale rechtsstaat.
Deze slide heeft geen instructies
Zelfstandig werken
Lees de tekst van 2.1 en maak opdrachten 1 t/m 4
1 a - Grondrechten beschermen burgers tegen de macht en willekeur van de overheid.
- Vrije verkiezingen geven burgers indirect zeggenschap over beleid en wetgeving van de overheid.
b Nee, in een autoritaire staat heeft de bevolking weinig tot geen inspraak en bepalen machthebbers zelf welke regels er gelden en waar ze zich wel en niet aan houden.
c Rechtszekerheid betekent dat je erop kunt rekenen dat de overheid je rechten respecteert omdat ze zichzelf ook aan de wet houdt. Als je daar niet op kunt rekenen heb je geen bescherming tegen machtsmisbruik en willekeur door de overheid en is er dus geen sprake van een rechtsstaat.
d Burgers kunnen naar een onafhankelijke rechter wanneer ze vinden dat de overheid zich niet aan de wet heeft gehouden. Als de rechter oordeelt dat de overheid zich inderdaad niet aan de wet heeft gehouden, dan moet de overheid deze uitspraak volgen. Zo wordt machtsmisbruik verhinderd.
e In zowel een rechtsstaat als in een autoritaire staat is rechtshandhaving een kerntaak van de overheid. Maar rechtsbescherming is geen kerntaak in een autoritaire staat. Omdat de overheid in een autoritaire staat alleen het recht hoeft te handhaven zonder zich druk te maken om rechtsbescherming, bestaat er dus geen dilemma.
Deze slide heeft geen instructies
Hoe is de rechtsstaat ontstaan?
Begin:
willekeur en uitbuiting
Daarna:
Opkomst burgerij
Gezond verstand
Dit leidde tot:
Sociaal contract
staat moet macht hebben
deze moet begrensd worden
Het filmpje met de aapjes moet illustreren dat ideeen van gelijke en rechtvaardige waarde universeel zijn, zelfs dieren willen ze. Geen wonder dat onze samenleving dat ook wilde.
Sociaal contract
De overheid verhoogt de belasting van 20% naar 30%. Hoe bereid ben je belasting te betalen? Geef een cijfer van 1 tot 10
A. Je weet dat de overheid het geld veel besteedt aan onderwijs, zorg en infrastructuur.
B. Hetzelfde als A, maar je weet vrijwel zeker dat andere burgers massaal belasting ontduiken.
C. Je weet dat de overheid het geld grotendeels aan politici geeft.
D. Hetzelfde als C maar de overheid controleert iedereen streng en geeft zware straffen aan mensen die niet betalen.
"Zolang een overheid voldoende streng is, zal deze goed functioneren." Reageer op deze stelling en geef twee reden op de volgende manier:
Ik ben het eens/oneens met de stelling want... en omdat...
Deze slide heeft geen instructies
Ik leef liever in...
Een land met weinig vrijheid maar veel veiligheid
Een land met veel vrijheid maar weinig veiligheid
Deze slide heeft geen instructies
“In een rechtsstaat lever je een deel van je vrijheid in om uiteindelijk meer vrijheid te krijgen.”
Reageer op deze uitspraak met één voorargument en één tegenargument.
Gebruik vier van de volgende begrippen in je argumenten.
gelijkheid
solidariteit
rechtszekerheid
rechtshandhaving
rechtsbescherming
vertrouwen
wederkerigheid
democratie
autoritaire staat
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoelen
Je kan uitleggen wat een rechtsstaat is
Je kan uitleggen hoe de rechtsstaat ontstaan is
Deze slide heeft geen instructies
