9.4 Voortplanting

9.4 Voortplanting

1 / 27
volgende
Slide 1: Tekstslide
Nieuwe lesbewerkerBiologieMiddelbare schoolmavoLeerjaar 4

In deze les zitten 27 slides, met tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

9.4 Voortplanting

Deze slide heeft geen instructies

Start van de les

  • Pak je boek Biologie voor jou erbij.

  • Sla hoofdstuk 9.4 Voortplanting open.

  • Leg je schrift klaar.

  • Zorg dat je pen of potlood bij de hand is.

  • Schrijf de datum en de titel van de les op.

5

m

00

s

De gebruiker vroeg om een duidelijke startopdracht aan het begin. Houd deze slide praktisch en kort zodat de les rustig kan starten.

Leerdoelen

Je kunt beschrijven hoe ongeslachtelijke en geslachtelijke voortplanting plaatsvinden en je kunt hiervan voorbeelden bij planten geven.


Je kunt de delen van een bloem noemen met hun kenmerken en functies.

De gebruiker vroeg om de leerdoelen volledig uit te schrijven zoals in de schermafbeelding. Daarom staan ze hier letterlijk en volledig uitgeschreven.

Twee vormen van voortplanting

Planten kunnen zich op twee manieren voortplanten.


  • Ongeslachtelijke voortplanting: een deel van één plant groeit uit tot een nieuwe plant

  • Geslachtelijke voortplanting: geslachtscellen versmelten en vormen een bevruchte eicel

  • Bij veel zaadplanten komen beide vormen voor

  • Het verschil zit vooral in hoe een nieuwe plant ontstaat en in het genotype van de nakomelingen

Open met het onderscheid tussen één ouderplant en versmelting van geslachtscellen. Dit geeft het kapstokje voor de rest van de les.

Ongeslachtelijke voortplanting

Bij ongeslachtelijke voortplanting groeit een deel van een organisme uit tot een nieuw organisme.


  • gebeurt door mitose

  • dochtercellen krijgen dezelfde erfelijke informatie

  • nakomelingen hebben hetzelfde genotype als de ouderplant

Benadruk dat hier geen versmelting van geslachtscellen plaatsvindt. Koppel mitose direct aan identieke erfelijke informatie.

Knollen

Een knol is een verdikte stengel of wortel met veel reservevoedsel.


  • uit een knol ontstaat een plant

  • die plant vormt weer nieuwe knollen

  • elke nieuwe knol kan opnieuw uitlopen tot een plant

Laat leerlingen zien dat reservevoedsel belangrijk is voor de start van de nieuwe plant.

Stekken

Bij stekken snijd je een stuk van een stengel of blad af.


  • op het snijvlak vormen zich wortels

  • daarna groeit dit deel uit tot een nieuwe plant

  • voorbeeld: vingerplant

Gebruik de afbeelding als concreet voorbeeld van een plantendeel dat zelfstandig verder groeit.

Bollen

Een bol bestaat uit een bolschijf met rokken.


  • rokken zijn verdikte bladeren met reservevoedsel

  • uit de eindknop ontstaat een nieuwe plant

  • andere knoppen kunnen uitgroeien tot nieuwe bollen

Noem dat de rokken verschrompelen doordat reservevoedsel wordt verbruikt tijdens het uitlopen.

Enten

Bij enten wordt een deel van een plant, de ent, geplaatst op een andere plant, de onderstam.


  • de vaatbundels groeien weer aan elkaar vast

  • zo groeit het geplaatste deel verder op de andere plant

  • voorbeeld: druivenplant

Leg kort uit dat vaatbundels nodig zijn voor transport van water en voedingsstoffen.

Uitlopers en wortelstokken

Sommige planten vormen horizontaal groeiende stengels.


  • uitlopers liggen boven de grond

  • wortelstokken liggen onder de grond

  • op bepaalde plaatsen ontstaan jonge planten

  • na scheiding van de ouderplant groeien deze zelfstandig verder

Gebruik aardbei voor uitlopers en lelietje-van-dalen voor wortelstokken, zoals in het bronmateriaal.

Geslachtelijke voortplanting

Bij geslachtelijke voortplanting versmelten de kernen van twee geslachtscellen.


  • hierdoor ontstaat een bevruchte eicel

  • geslachtscellen ontstaan door meiose

  • na meiose bevat elke dochtercel de helft van het aantal chromosomen

  • nakomelingen krijgen nieuwe combinaties van erfelijke eigenschappen

Leg het verschil met ongeslachtelijke voortplanting expliciet: hier ontstaan juist nieuwe genotypen.

Mitose of meiose?

Ongeslachtelijke voortplanting

  • mitose

  • één ouderplant

  • nakomelingen met hetzelfde genotype


Geslachtelijke voortplanting

  • meiose en bevruchting

  • versmelting van geslachtscellen

  • nakomelingen met nieuwe genotypen

Deze vergelijking helpt leerlingen het kernverschil te onthouden.

Bloemen en voortplanting

Bloemen zijn nodig voor de geslachtelijke voortplanting van zaadplanten.


  • bloemen kunnen er heel verschillend uitzien

  • toch hebben ze een vergelijkbare bouw

  • die bouw maakt bestuiving en bevruchting mogelijk

Maak de overgang van voortplantingsvormen naar bloembouw: de bloem is het voortplantingsorgaan.

De hoofdonderdelen van een bloem

Een bloem bestaat uit verschillende delen met een eigen functie.


  • bloemkroon met kroonbladeren

  • bloemkelk met kelkbladeren

  • meeldraden als mannelijke voortplantingsorganen

  • stampers als vrouwelijke voortplantingsorganen

  • daarnaast onder andere bloemsteel en vruchtbeginsel

Bereid hier de detailslides voor zonder al te veel nieuwe uitleg in één keer te geven.

Kroonbladeren

De bloemkroon bestaat uit kroonbladeren.


  • vaak groot en opvallend gekleurd

  • dienen vaak voor het aanlokken van insecten

  • bij sommige planten zijn ze klein en groen, zoals bij grassen

  • kroonbladeren kunnen vergroeid zijn of los van elkaar zitten

Leg uit dat opvallende kroonbladeren niet bij alle planten nodig zijn; bij grassen zijn bloemen vaak onopvallend.

Kelkbladeren

De bloemkelk bestaat uit kelkbladeren.


  • meestal groen

  • beschermen de bloem in de knop tegen uitdroging en kou

  • bij sommige bloemen vallen ze af als de bloem opengaat

  • kelkbladeren kunnen ook vergroeid of los zijn

Benadruk de beschermende functie vóór het opengaan van de bloem.

Meeldraden

Meeldraden zijn de mannelijke voortplantingsorganen.


  • bestaan uit helmdraad en helmknop

  • in de helmknop ontstaat stuifmeel

  • stuifmeel bestaat uit stuifmeelkorrels

  • stuifmeelkorrels zijn mannelijke geslachtscellen

Noem dat de stuifmeelkorrels door meiose ontstaan, aansluitend op de eerdere slide over geslachtelijke voortplanting.

Stuifmeel vrijlaten

Als stuifmeel rijp is, springt de helmknop open.


  • de stuifmeelkorrels komen vrij

  • rijpe stuifmeelkorrels hebben een stevige wand

  • die wand beschermt onder andere tegen uitdroging

  • zo kunnen de mannelijke geslachtscellen beter overleven tot bestuiving

Deze slide verdiept de functie van de helmknop en de bescherming van stuifmeel.

Stampers

Stampers zijn de vrouwelijke voortplantingsorganen.


  • bestaan uit stempel, stijl en vruchtbeginsel

  • op de stempel komt stuifmeel terecht

  • door de stijl groeit een stuifmeelbuis

  • in het vruchtbeginsel liggen één of meer zaadbeginsels

Koppel elk onderdeel direct aan zijn functie: ontvangen, doorgang, bevatten.

Zaadbeginsel, eicel en zaad

In elk zaadbeginsel ontstaat door meiose één eicel.


  • een eicel is een vrouwelijke geslachtscel

  • elke eicel kan door maar één stuifmeelkorrel worden bevrucht

  • uit elk zaadbeginsel ontstaat na bevruchting een zaad

  • uit het vruchtbeginsel ontstaat een vrucht

Dit is een belangrijke keten: zaadbeginsel → eicel → bevruchting → zaad; vruchtbeginsel → vrucht.

Variatie in bloemen

Niet alle bloemen zijn precies hetzelfde gebouwd.


  • sommige bloemen hebben één stamper, andere meerdere

  • stampers kunnen meerdere stijlen en stempels hebben

  • sommige stampers hebben geen stijl

  • ook kroonbladeren en kelkbladeren kunnen vergroeid of los zijn

Benadruk dat de basisbouw herkenbaar blijft, ook als vormen verschillen.

Oud examenopdracht

De gebruiker vroeg om afsluiting met een oude examenachtige opdracht die past bij de paragraaf. Dit is geformuleerd in examenstijl zonder interactie-instructie.

Begrippenlijst

ongeslachtelijke voortplanting - voortplanting waarbij een deel van één organisme uitgroeit tot een nieuw organisme

geslachtelijke voortplanting - voortplanting waarbij de kernen van twee geslachtscellen versmelten

mitose - gewone celdeling waarbij dochtercellen dezelfde erfelijke informatie krijgen

meiose - reductiedeling waarbij dochtercellen de helft van het aantal chromosomen krijgen

genotype - de erfelijke informatie van een organisme

bevruchte eicel - cel die ontstaat na versmelting van twee geslachtscellen

geslachtscel - cel die betrokken is bij geslachtelijke voortplanting

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

stekken - ongeslachtelijke voortplanting waarbij een stuk stengel of blad uitgroeit tot een nieuwe plant

knol - verdikte stengel of wortel met veel reservevoedsel

bol - opslagorgaan met bolschijf en rokken waaruit een nieuwe plant kan ontstaan

enten - plaatsen van een ent op een onderstam zodat beide delen aan elkaar vastgroeien

uitloper - horizontaal groeiende stengel boven de grond waaraan jonge planten ontstaan

wortelstok - horizontaal groeiende stengel onder de grond waaraan jonge planten ontstaan

reservevoedsel - opgeslagen voedingsstoffen die een plant kan gebruiken voor groei

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

bloemkroon - geheel van kroonbladeren van een bloem

kroonblad - blad van de bloemkroon, vaak opvallend van kleur

bloemkelk - geheel van kelkbladeren van een bloem

kelkblad - blad dat de bloem in de knop beschermt

meeldraad - mannelijk voortplantingsorgaan van een bloem

helmdraad - deel van de meeldraad dat de helmknop draagt

helmknop - deel van de meeldraad waarin stuifmeel ontstaat

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

stuifmeel - verzameling stuifmeelkorrels die in de helmknop ontstaan

stuifmeelkorrel - mannelijke geslachtscel van een plant

stamper - vrouwelijk voortplantingsorgaan van een bloem

stempel - bovenste deel van de stamper waarop stuifmeel terechtkomt

stijl - deel van de stamper waar de stuifmeelbuis doorheen groeit

vruchtbeginsel - onderste deel van de stamper met zaadbeginsels

zaadbeginsel - deel in het vruchtbeginsel waarin een eicel ontstaat

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

eicel - vrouwelijke geslachtscel van een plant

bestuiving - het terechtkomen van stuifmeel op de stempel

stuifmeelbuis - buis waardoor de mannelijke kern naar de eicel groeit

zaad - structuur die na bevruchting uit een zaadbeginsel ontstaat

vrucht - structuur die na bevruchting uit het vruchtbeginsel ontstaat

bloemsteel - steeltje waaraan de bloem vastzit

Deze slide heeft geen instructies