Vochtbalans en ziekten van de urinewegen
Vochtbalans
Lesduur is: 60 minOnderdelen in deze les
Vochtbalans
Leerdoelen deel 1
Afwijkende vochtbalans
Je kunt uitleggen welke functies water heeft in het lichaam.
Je kunt beschrijven hoe water in het lichaam is verdeeld is wordt verplaatst.
Je kunt uitleggen hoe het lichaam de vochtbalans reguleert.
Je kunt verklaren welke zorg zinvol is bij (dreigende) afwijkingen in de vochtbalans.
Je kunt uitleggen hoe de vochtbalans van een zorgvrager gecontroleerd kan worden.
Functies van water in het lichaam
- Ongeveer 60% van het lichaamsgewicht bestaat uit water. - Water is oplos- en transportmiddel. - Noodzakelijk voor stofwisseling en als warmtebuffer. - Beschermt organen door schokdemping.
Verdeling van lichaamsvocht
- Intracellulair: ± 2/3 van het water. - Extracellulair: interstitieel en bloedplasma. - Transcellulair: bijv. liquor, gewrichtsvocht.
Waterverplaatsing in het lichaam
- Het hart pompt bloed rond. - De nieren zuiveren bloed; 1,5 liter urine per dag.
- Maag-darmkanaal veel water --> weinig verlies.
- Lichaam probeert onnodig waterverlies te beperken
Osmose en membranen
- Water beweegt naar plekken met hogere concentraties opgeloste stoffen.
- Celmembraan laat sommige stoffen door.
- Evenwicht intra- en extracellulair is belangrijk voor celwerking.
Vochtbalans en homeostase
- Homeostase is balans in het lichaam. - Opname via drinken/voeding, verlies door urine, zweet, adem, ontlasting. - Positieve vochtbalans: meer opname; negatieve: meer verlies.
Rol van de nieren
- Nieren passen urinevolume aan
- Bij uitdroging: weinig, donkere urine.
- Bij overvulling: veel, lichte urine.
- Bloeddruk beïnvloedt urineproductie.
Hormonen bij vochtbalans
- Aldosteron (bijnier) en ADH (hypofyse). - Beide werken via negatieve terugkoppeling. - Samen regelen ze zout- en waterbalans.
Aldosteron in actie
- Komt vrij bij natriumtekort.
- Stimuleert de nieren om natrium terug te nemen.
- Water volgt natrium terug het lichaam in.
ADH en dorst
- ADH komt uit de hypofyse.
- ADH neemt toe bij uitdroging, bij verdikt bloed
- Nieren resorberen meer water.
- Ouderen voelen vaak minder dorst.
Oorzaken van dehydratie
- Te weinig drinken - Braken, diarree, koorts, zweten
- Verlies door diuretica, laxantia, bloedingen
- Meer urine bij suikerziekte
Verschijnselen van dehydratie
- Droge huid en mond
- Slechte huidturgor, diepliggende ogen
- Weinig, donkere urine, obstipatie, gewichtsverlies
- Snelle pols, lage bloeddruk, verwardheid
Hypovolemische shock
- Ernstig tekort aan circulerend bloed- en vochtvolume
- Snelle bloeddrukdaling
- Risico op zuurstoftekort vitale organen
- Behandeling: infuusvocht en zuurstof
Overhydratie en oedeem
- Te veel vocht in het lichaam - Gewichtstoename - Oedeem in enkels, benen, buik - Oorzaken: hart, nierziekten, obstructie.
Oedeem herkennen
- Pitting oedeem: putje blijft even staan - Vocht zakt mee met houding - Ascites, vocht in de borstkas - Longoedeem: kortademigheid
Behandeling van oedeem
- Diuretica bij hartfalen - Minder vocht en zout bij nierproblemen - Steunkousen of zwachtels - Dialyse als laatste optie
Controle van vochtbalans: vochtlijst
- Noteer opname en uitscheiding - In ml of per eenheid (kopje, glas) - Weeg incontinentiemateriaal - 65% van vochtverlies via urine
Controle van vochtbalans: wegen
- Dagelijks onder dezelfde omstandigheden - Gewicht geeft inzicht in vochtstatus - <5% gewichtsverlies = lichte dehydratie - 10% = ernstige dehydratie
Laboratoriumonderzoek bij vochtbalans
- Hematocriet stijgt bij indikken
- Hematocriet daalt bij overvulling
- Soortelijk gewicht urine: hoog bij uitdroging - Volg trends in de tijd
Samenvatting
Je hebt geleerd over de verdeling van water, de rol van nieren, hormonen, dehydratie, oedeem en hoe je vochtbalans controleert.
Urine
Maak de opdrachten in het boek.
Module 9, les 2.
