Bevolking in verandering
Bevolking in verandering
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoel
Ik kan uitleggen hoe bevolkingssamenstelling en bevolkingsgroei veranderen en hoe ik een bevolkingsgrafiek en demografisch transitiemodel lees.
Er staan drie leerdoelen in de brontekst. Deze slide combineert ze in één leerlingvriendelijke 'Ik kan'-zin, met nadruk op verklaren en lezen van grafieken/modellen.
Welke woorden passen volgens jou bij een bevolking in verandering?
Gebruik de woordwolk als voorkennis-activatie. Verwachte woorden: groei, krimp, oud, jong, geboorte, sterfte, migratie, vergrijzing.
Nederland: verandering in leeftijdsopbouw
In de jaren 1950 werden in Nederland veel kinderen geboren
Gezinnen waren toen meestal groter dan nu
Die grote groep van na de oorlog heet de geboortegolf
De mensen uit die geboortegolf zijn nu oud
Daardoor verandert de opbouw van de bevolking
Deze slide heeft geen instructies
Vergrijzing in Nederland
Mensen worden gemiddeld ouder
De levensverwachting is gestegen
Het aandeel ouderen neemt toe
Dat noem je vergrijzing
Benadruk dat vergrijzing gaat over het aandeel ouderen in de bevolking, niet alleen over het absolute aantal ouderen.
Ontgroening in Nederland
Tegenwoordig worden minder kinderen geboren
Gezinnen zijn meestal kleiner
Het aandeel jongeren in de bevolking daalt
Dat noem je ontgroening
Vergrijzing en ontgroening gebeuren tegelijk
Deze slide heeft geen instructies
Nederland 1950 en 2023
In 1950 was de basis van de grafiek breed
In 2023 is de basis smaller
De top is juist breder geworden
Dus: minder jongeren, meer ouderen
Leg uit hoe leerlingen een bevolkingsgrafiek lezen: onderaan zie je de jongste groepen, bovenaan de oudste. Een brede basis betekent veel jongeren.
Wat betekent vergrijzing?
Meer ouderen
Meer baby's
Meer migratie
Meer sterfte
Controleert of leerlingen vergrijzing niet verwarren met ontgroening of sterfte.
Nederland in 1950 en 2023
In Nederland was er na de oorlog een grote geboortegolf. Daardoor was de basis van de bevolkingsgrafiek in 1950 breed. In 2023 is er meer vergrijzing en ook ontgroening. De basis wordt smaller en de top breder.
De drie kernbegrippen van het blok komen terug in een bekende context.
Duitsland: groei met een ander tempo
Duitsland heeft ruim 83 miljoen inwoners
In 1950 waren dat ongeveer 71 miljoen
De bevolking groeide dus wel
Maar het tempo van de groei is flink afgenomen
De groei komt nu vooral door migratie
Deze slide heeft geen instructies
Waarom kwam de geboortepiek later?
Nederland had al in de jaren 1950 een geboortegolf
Duitsland kreeg die pas in de jaren 1960
Na de oorlog was Duitsland zwaar beschadigd
Veel jonge mannen hadden de oorlog niet overleefd
Daarom bleef het geboortecijfer eerst lager
Koppel dit verschil aan de historische situatie na de Tweede Wereldoorlog, maar houd de focus op bevolkingsontwikkeling binnen aardrijkskunde.
Meer ontgroening en vergrijzing
In Duitsland werden al lang minder kinderen geboren
Daardoor is het aandeel kinderen kleiner
Er is dus meer ontgroening
Ook is het aandeel ouderen groter
Daarom is er meer vergrijzing
Deze slide heeft geen instructies
Nederland en Duitsland vergelijken
In beide landen zijn geboorte en sterfte laag
In Duitsland begon de geboortepiek later
Duitsland heeft meer ontgroening dan Nederland
Duitsland heeft ook meer vergrijzing
Daarom groeit Duitsland anders dan Nederland
Laat duidelijk worden dat 'anders groeien' niet alleen over inwonertal gaat, maar ook over de opbouw van de bevolking.
Waardoor groeit Duitsland nu vooral?
Door migratie
Door geboortegolf
Door vergrijzing
Door ontgroening
Laat zien dat huidige groei niet vooral uit natuurlijke groei komt.
Waarom is de bevolkingsgroei in Duitsland anders dan in Nederland?
Goede antwoorden noemen dat Duitsland later een geboortepiek kreeg, al langer minder kinderen kreeg, en daardoor meer ontgroening en vergrijzing heeft dan Nederland.
Wat is demografische transitie?
Het demografisch transitiemodel laat zien hoe het geboortecijfer en het sterftecijfer veranderen als de welvaart in een land stijgt. Bij meer welvaart dalen deze cijfers meestal allebei.
Leg kort de woorden uit: demografisch = bevolking, transitie = verandering.
Eerst daalt sterfte, later geboorte
Beter voedsel, schoon drinkwater en meer kennis over gezondheidszorg zorgen eerst voor een lager sterftecijfer. Later daalt ook het geboortecijfer, onder andere doordat mensen aan geboortebeperking gaan doen.
In West-Europa begon de daling van het sterftecijfer al rond 1900. Dat tijdstip hoeft niet centraal te staan, maar helpt bij het plaatsen van het model.
Het model lezen
Het model vergelijkt geboorte en sterfte
In latere fasen zijn beide cijfers laag
Nederland en Duitsland zitten in fase 3 en 4
Door vergrijzing kan het sterftecijfer weer stijgen
De bron noemt vooral de 3e en 4e fase voor Nederland en Duitsland. Houd het model daarom eenvoudig en focus op wat leerlingen echt moeten kunnen lezen.
Nederland en Duitsland in het model
Beide landen hebben nu lage geboortecijfers
Beide landen hebben ook lage sterftecijfers
Toch stijgt het sterftecijfer weer wat door vergrijzing
Dat past bij een late fase van het model
Deze slide heeft geen instructies
Welk cijfer daalt meestal het eerst in het model?
Geboortecijfer
Migratiecijfer
Sterftecijfer
Inwonertal
Distractors sluiten aan bij termen uit de les, maar alleen sterftecijfer hoort bij de uitleg van het model.
Demografische transitie
Bij stijgende welvaart laat het demografisch transitiemodel zien dat eerst het sterftecijfer daalt. Later daalt ook het geboortecijfer. In late fasen zijn beide cijfers laag.
Controleert of leerlingen de volgorde in het model begrijpen.
Wat is één ding dat jij uit deze les onthoudt?
Reflectie zonder goed of fout. Laat leerlingen één inzicht noemen, bijvoorbeeld over Nederland, Duitsland of het transitiemodel.
Welk deel van deze les vond jij het lastigst?
Reflectie op het leerproces. Mogelijke antwoorden: bevolkingsgrafiek vergelijken, begrippen uit elkaar houden, model lezen.
Begrippen
bevolkingssamenstelling - de opbouw van de bevolking, bijvoorbeeld naar leeftijd
bevolkingsgroei - toename van het aantal inwoners
geboortegolf - periode waarin veel kinderen worden geboren
vergrijzing - toename van het aandeel ouderen in de bevolking
ontgroening - afname van het aandeel jongeren in de bevolking
levensverwachting - het gemiddelde aantal jaren dat mensen naar verwachting leven
migratie - verhuizing van mensen van het ene land of gebied naar het andere
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
geboortecijfer - het aantal geboorten per jaar per 1000 inwoners
sterftecijfer - het aantal sterfgevallen per jaar per 1000 inwoners
natuurlijke bevolkingsgroei - bevolkingsgroei door geboorte en sterfte, zonder migratie
bevolkingsgrafiek - grafiek die laat zien hoe de bevolking is opgebouwd
demografisch - wat te maken heeft met de bevolking
transitie - verandering van de ene situatie naar de andere
demografisch transitiemodel - model dat laat zien hoe geboorte en sterfte veranderen bij stijgende welvaart
Deze slide heeft geen instructies