3.1 Bevolkingssamenstelling en bevolkingsgroei

Bevolking in verandering

1 / 25
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 25 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Bevolking in verandering

Deze slide heeft geen instructies

Leerdoel

Ik kan uitleggen hoe bevolkingssamenstelling en bevolkingsgroei veranderen en hoe ik een bevolkingsgrafiek en demografisch transitiemodel lees.

Er staan drie leerdoelen in de brontekst. Deze slide combineert ze in één leerlingvriendelijke 'Ik kan'-zin, met nadruk op verklaren en lezen van grafieken/modellen.

Welke woorden passen volgens jou bij een bevolking in verandering?

Gebruik de woordwolk als voorkennis-activatie. Verwachte woorden: groei, krimp, oud, jong, geboorte, sterfte, migratie, vergrijzing.

Nederland: verandering in leeftijdsopbouw

  • In de jaren 1950 werden in Nederland veel kinderen geboren

  • Gezinnen waren toen meestal groter dan nu

  • Die grote groep van na de oorlog heet de geboortegolf

  • De mensen uit die geboortegolf zijn nu oud

  • Daardoor verandert de opbouw van de bevolking

Deze slide heeft geen instructies

Vergrijzing in Nederland

  • Mensen worden gemiddeld ouder

  • De levensverwachting is gestegen

  • Het aandeel ouderen neemt toe

  • Dat noem je vergrijzing

Benadruk dat vergrijzing gaat over het aandeel ouderen in de bevolking, niet alleen over het absolute aantal ouderen.

Ontgroening in Nederland

  • Tegenwoordig worden minder kinderen geboren

  • Gezinnen zijn meestal kleiner

  • Het aandeel jongeren in de bevolking daalt

  • Dat noem je ontgroening

  • Vergrijzing en ontgroening gebeuren tegelijk

Deze slide heeft geen instructies

Nederland 1950 en 2023

  • In 1950 was de basis van de grafiek breed

  • In 2023 is de basis smaller

  • De top is juist breder geworden

  • Dus: minder jongeren, meer ouderen

Leg uit hoe leerlingen een bevolkingsgrafiek lezen: onderaan zie je de jongste groepen, bovenaan de oudste. Een brede basis betekent veel jongeren.

Wat betekent vergrijzing?

A

Meer ouderen

B

Meer baby's

C

Meer migratie

D

Meer sterfte

Controleert of leerlingen vergrijzing niet verwarren met ontgroening of sterfte.

Nederland in 1950 en 2023

In Nederland was er na de oorlog een grote geboortegolf. Daardoor was de basis van de bevolkingsgrafiek in 1950 breed. In 2023 is er meer vergrijzing en ook ontgroening. De basis wordt smaller en de top breder.

geboortegolf
vergrijzing
ontgroening
migratie
levensverwachting
sterftecijfer

De drie kernbegrippen van het blok komen terug in een bekende context.

Duitsland: groei met een ander tempo

  • Duitsland heeft ruim 83 miljoen inwoners

  • In 1950 waren dat ongeveer 71 miljoen

  • De bevolking groeide dus wel

  • Maar het tempo van de groei is flink afgenomen

  • De groei komt nu vooral door migratie

Deze slide heeft geen instructies

Waarom kwam de geboortepiek later?

  • Nederland had al in de jaren 1950 een geboortegolf

  • Duitsland kreeg die pas in de jaren 1960

  • Na de oorlog was Duitsland zwaar beschadigd

  • Veel jonge mannen hadden de oorlog niet overleefd

  • Daarom bleef het geboortecijfer eerst lager

Koppel dit verschil aan de historische situatie na de Tweede Wereldoorlog, maar houd de focus op bevolkingsontwikkeling binnen aardrijkskunde.

Meer ontgroening en vergrijzing

  • In Duitsland werden al lang minder kinderen geboren

  • Daardoor is het aandeel kinderen kleiner

  • Er is dus meer ontgroening

  • Ook is het aandeel ouderen groter

  • Daarom is er meer vergrijzing

Deze slide heeft geen instructies

Nederland en Duitsland vergelijken

  • In beide landen zijn geboorte en sterfte laag

  • In Duitsland begon de geboortepiek later

  • Duitsland heeft meer ontgroening dan Nederland

  • Duitsland heeft ook meer vergrijzing

  • Daarom groeit Duitsland anders dan Nederland

Laat duidelijk worden dat 'anders groeien' niet alleen over inwonertal gaat, maar ook over de opbouw van de bevolking.

Waardoor groeit Duitsland nu vooral?

A

Door migratie

B

Door geboortegolf

C

Door vergrijzing

D

Door ontgroening

Laat zien dat huidige groei niet vooral uit natuurlijke groei komt.

Waarom is de bevolkingsgroei in Duitsland anders dan in Nederland?

Goede antwoorden noemen dat Duitsland later een geboortepiek kreeg, al langer minder kinderen kreeg, en daardoor meer ontgroening en vergrijzing heeft dan Nederland.

Wat is demografische transitie?

Het demografisch transitiemodel laat zien hoe het geboortecijfer en het sterftecijfer veranderen als de welvaart in een land stijgt. Bij meer welvaart dalen deze cijfers meestal allebei.

Leg kort de woorden uit: demografisch = bevolking, transitie = verandering.

Eerst daalt sterfte, later geboorte

Beter voedsel, schoon drinkwater en meer kennis over gezondheidszorg zorgen eerst voor een lager sterftecijfer. Later daalt ook het geboortecijfer, onder andere doordat mensen aan geboortebeperking gaan doen.

In West-Europa begon de daling van het sterftecijfer al rond 1900. Dat tijdstip hoeft niet centraal te staan, maar helpt bij het plaatsen van het model.

Het model lezen

  • Het model vergelijkt geboorte en sterfte

  • In latere fasen zijn beide cijfers laag

  • Nederland en Duitsland zitten in fase 3 en 4

  • Door vergrijzing kan het sterftecijfer weer stijgen

De bron noemt vooral de 3e en 4e fase voor Nederland en Duitsland. Houd het model daarom eenvoudig en focus op wat leerlingen echt moeten kunnen lezen.

Nederland en Duitsland in het model

  • Beide landen hebben nu lage geboortecijfers

  • Beide landen hebben ook lage sterftecijfers

  • Toch stijgt het sterftecijfer weer wat door vergrijzing

  • Dat past bij een late fase van het model

Deze slide heeft geen instructies

Welk cijfer daalt meestal het eerst in het model?

A

Geboortecijfer

B

Migratiecijfer

C

Sterftecijfer

D

Inwonertal

Distractors sluiten aan bij termen uit de les, maar alleen sterftecijfer hoort bij de uitleg van het model.

Demografische transitie

Bij stijgende welvaart laat het demografisch transitiemodel zien dat eerst het sterftecijfer daalt. Later daalt ook het geboortecijfer. In late fasen zijn beide cijfers laag.

transitiemodel
sterftecijfer
geboortecijfer
levensverwachting
migratie
inwonertal

Controleert of leerlingen de volgorde in het model begrijpen.

Wat is één ding dat jij uit deze les onthoudt?

Reflectie zonder goed of fout. Laat leerlingen één inzicht noemen, bijvoorbeeld over Nederland, Duitsland of het transitiemodel.

Welk deel van deze les vond jij het lastigst?

Reflectie op het leerproces. Mogelijke antwoorden: bevolkingsgrafiek vergelijken, begrippen uit elkaar houden, model lezen.

Begrippen

bevolkingssamenstelling - de opbouw van de bevolking, bijvoorbeeld naar leeftijd

bevolkingsgroei - toename van het aantal inwoners

geboortegolf - periode waarin veel kinderen worden geboren

vergrijzing - toename van het aandeel ouderen in de bevolking

ontgroening - afname van het aandeel jongeren in de bevolking

levensverwachting - het gemiddelde aantal jaren dat mensen naar verwachting leven

migratie - verhuizing van mensen van het ene land of gebied naar het andere

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

geboortecijfer - het aantal geboorten per jaar per 1000 inwoners

sterftecijfer - het aantal sterfgevallen per jaar per 1000 inwoners

natuurlijke bevolkingsgroei - bevolkingsgroei door geboorte en sterfte, zonder migratie

bevolkingsgrafiek - grafiek die laat zien hoe de bevolking is opgebouwd

demografisch - wat te maken heeft met de bevolking

transitie - verandering van de ene situatie naar de andere

demografisch transitiemodel - model dat laat zien hoe geboorte en sterfte veranderen bij stijgende welvaart

Deze slide heeft geen instructies