9.4 Bloed- en orgaandonatie
9.4 Bloed- en orgaandonatie
leerdoelen
Wanneer heb je bloed nodig?
Bloedtransfusie: bloed krijgen van een donor.
(bv ongeluk/operatie)
Bloeddonor: staat bloed af. (+- 3xper jaar)
Bloedtransfusie
Bloed wordt gescheiden in 3 delen:
- rode bloedcellen
- bloedplasma (met daarin o.a. antistoffen)
- bloedplaatjes
Bloedgroepen
Bloedgroep: wordt bepaald door de rode bloedcellen
De antigenen op de bloedcel bepalen de bloedgroep
Er zijn twee indelingen:
AB0-systeem
Rhesus-bloedgroepensysteem
Bloedgroepen
Er zijn 4 bloedgroepen:
Bloedgroep A
Bloedgroep B
Bloedgroep AB
Bloedgroep O
Bloedgroepen
AB = universele ontvanger
O = universele donor
antigenen op rode bloedcel
geen
Bloedgroepen in Nederland
Bloedgroep O komt 47% voor,
Bloedgroep A komt 42% voor,
Bloedgroep B komt 8% voor,
Bloedgroep AB komt 3% voor.
Bloed krijgen en geven
Universele donor
Bloedgroep 0
Universele acceptor
Bloedgroep AB
Overzicht van de bloedgroepen?
Rhesusfactor
Rh+ kan bloed krijgen van Rh- en Rh+
Rh- kan alleen bloed krijgen van Rh-
Als iemand met Rh- bloed ontvangt van een persoon met Rh+, zal het bloed klonteren
De rhesusfactor
Rhesuspositief: als je het rhesusantigeen op je bloedcellen hebt (Rh+)
Rhesusnegatief: als je het rhesusantigeen niet hebt (Rh-)
Rhesusnegatief maakt antistoffen tegen rhesuspositief -> klontering!
Rhesusfactor en zwangerschap
Pas na besmetting met Rh+ bloed, maakt iemand die Rh- is antistoffen.
Bij een tweede zwangerschap kan er een rhesuskindje geboren worden als moeder Rh- is en bij de eerste zwangerschap antistoffen heeft aangemaakt omdat de baby Rh+ is.
Overzicht bloedgroepen en donatie
groen is goed rood is klontering
Rhesusfactor en zwangerschap
Andere orgaandonaties
De antigenen van de donor op een donororgaan worden door de afweercellen van de ontvanger herkend als lichaamsvreemd. -->
Afweerreactie en daardoor orgaanafstoting
Voorkomen door afstotingsremmers te slikken.
hoe verloopt een orgaantransplantatie?
chronisch ziek: altijd met de ziekte leven
orgaantransplantatie: ontvanger orgaan
orgaandonor: geven orgaan
orgaanafstoting: niet geaccepteerd door witte bloedlichaam
afweerremmers: geen of minder aanmaak witte bloedlichaam
donor register: of je wel of niet donor wil zijn.
Orgaantransplantatie
Orgaanafstoting
Orgaanafstoting wordt veroorzaakt door antigenen van de donor.
De ontvanger van het orgaan, herkent de antigenen als lichaamsvreemd. Daarna begint de afstotingsreactie (antistoffen maken).
Medicijnen kunnen de afstotingsreactie tegengaan, waardoor het donororgaan blijft leven.
Juist of onjuist? Iemand met antigeen A en B maakt geen antistoffen.
juist
onjuist
Juist of onjuist? Iemand met bloedgroep A kan bloedgroep O krijgen.
juist
onjuist
Juist of onjuist? Iemand met bloedgroep B kan bloedgroep AB ontvangen.
juist
onjuist
Iemand met bloedgroep A heeft cellen met antigeen:
A
B
AB
geen
Hoe noemen wij antistoffen ook wel?
Witte bloedcellen
Bloedplaatjes
Afweerstoffen
Geheugencellen
Juist of onjuist? Iemand met antigeen A maakt anti-A.
juist
onjuist
Juist of onjuist? Iemand met bloedgroep AB kan aan iedereen bloed geven.
juist
onjuist
Juist of onjuist? Iemand met bloedgroep AB kan bloedgroep O ontvangen.
juist
onjuist
en nu....
- poster maken met reclame donor registratie
- alvast leren hoofdstuk 9.
9.4(Huis)werk
kijkopdracht
Bekijk de volgende video.
Probeer de volgende vraag te beantwoorden:
Van wie kan je met jouw bloedgroep bloed krijgen (ontvanger) of bloed geven (donor) ?
herhaling donor/ontvanger
kijkopdracht
Bekijk de volgende video wanneer je het nog moeilijk vindt wie van wie bloed kan krijgen.
Bloedtransfusie
Bloedtransfusie
Bloedgroepen
kijkopdracht
Bekijk de volgende video.
Probeer de volgende vraag te beantwoorden:
Hoe verschillen bloedgroepen van elkaar?
Bloedtransfusie
Wat wordt gebruikt van donorbloed?
Rode bloedcellen (na ongeluk)
Bloedplasma (bij brandwonden, ernstige infecties)
Bloedplaatjes (bij leukemie)
Wat is de beste omschrijving voor "Immuun"
je wordt niet (meer) ziek van een ziekteverwekker dankzij de geheugencellen
behoorlijk ziek worden van een ziekte die is binnengedrongen (besmet)
een lichaamsvreemde stof die je lichaam binnen komt
een spuit krijgen met zwakke ziekteverwekkers waar je antstoffen tegen gaat maken
9.4 Bloed- en orgaandonatie
Begrippen
Bloedtransfusie - bloeddonor - rode bloedcellen - bloedplasma - bloedplaatjes
bloedgroep - Antigeen A - Antigeen B - Antistoffen -Bloedgroepbepaling - Erfelijke eigenschap - Bloedverwantschap
Resusfactor - resusantigeen - resuspositief (Rh+) - Resusnegatief (Rh-)
Orgaantransplantatie - orgaandonor - orgaanafstoting - afstotingsremmers
Bloedgroep 0 = universele donor
Bloedgroep AB = universele ontvanger
Bloedgroep O is een universele donor, die kan aan iedereen gegeven worden.
Bloedgroep AB is universeel ontvanger en kan dus van iedereen bloed ontvangen
Infectieziekten, wat zijn dat?
antistoffen die ontstaan als je ziek bent
stoffen die je ingespoten krijgt bij een vaccinatie
ziekten die erfelijk zijn
ziekten waarmee je anderen kunt besmetten
1
2
3
4
5
6
7
Een virus of bacterie komt je lichaam binnen
Je wordt ziek
Witte bloedcellen scannen de ziekteverwekker
Je maakt antistoffen tegen de ziekverwekker
Ziekteverwekker deelt zich in het lichaam
Geheugencellen onthouden antigenen ziekteverwekker
Vreetcellen eten de groepjes ziekteverwekkers
Andere orgaandonaties
De antigenen van de donor op een donororgaan worden door de afweercellen van de ontvanger herkend als lichaamsvreemd.
-->
Afweerreactie en daardoor orgaanafstoting
Beschrijf wat antigenen zijn
Welke factoren zijn belangrijk voor het ontstaan van bloedgroepen?
Hoe bepaal je je bloedgroep?
klontering na toevoegen antistof A , dan is er een antigen A aanwezig, dus bloedgroep A (of AB)
klontering na toevoegen antistof B , dan is er een antigen B aanwezig, dus bloedgroep B (of AB)