TL 4 9.4 bloed en orgaandonatie

9.4 Bloed- en orgaandonatie


1 / 56
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBiologieMiddelbare schoolvmbo tLeerjaar 4

In deze les zitten 56 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 60 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

9.4 Bloed- en orgaandonatie


leerdoelen


Wanneer heb je bloed nodig? 


Bloedtransfusie: bloed krijgen van een donor. 
(bv ongeluk/operatie)

Bloeddonor: staat bloed af. (+- 3xper jaar)


Bloedtransfusie

Bloed wordt gescheiden in 3 delen:


- rode bloedcellen


- bloedplasma (met daarin o.a. antistoffen)


- bloedplaatjes

Bloedgroepen

Bloedgroep: wordt bepaald door de rode bloedcellen

  • De antigenen op de bloedcel bepalen de bloedgroep


Er zijn twee indelingen:

  • AB0-systeem

  • Rhesus-bloedgroepensysteem


Bloedgroepen

Er zijn 4 bloedgroepen:

  • Bloedgroep A

  • Bloedgroep B

  • Bloedgroep AB

  • Bloedgroep O

Bloedgroepen

AB = universele ontvanger

O = universele donor



antigenen op rode bloedcel

geen

Bloedgroepen in Nederland

Bloedgroep O komt 47% voor, 

Bloedgroep A komt 42% voor,

Bloedgroep B komt 8% voor,

Bloedgroep AB komt 3% voor.

Bloed krijgen en geven


Universele donor

  • Bloedgroep 0 


Universele acceptor

  • Bloedgroep AB 

Overzicht van de bloedgroepen?


Rhesusfactor

Rh+ kan bloed krijgen van Rh- en Rh+

Rh- kan alleen bloed krijgen van Rh-



Als iemand met Rh- bloed ontvangt van een persoon met Rh+, zal het bloed klonteren




De rhesusfactor

Rhesuspositief: als je het rhesusantigeen op je bloedcellen hebt (Rh+)

Rhesusnegatief: als je het rhesusantigeen niet hebt (Rh-)


Rhesusnegatief maakt antistoffen tegen rhesuspositief -> klontering!

Rhesusfactor en zwangerschap

Pas na besmetting met Rh+ bloed, maakt iemand die Rh- is antistoffen. 


Bij een tweede zwangerschap kan er een rhesuskindje geboren worden als moeder Rh- is en bij de eerste zwangerschap antistoffen heeft aangemaakt omdat de baby Rh+ is. 



Overzicht bloedgroepen en donatie

groen is goed                             rood is klontering

Rhesusfactor en zwangerschap

Andere orgaandonaties

De antigenen van de donor op een donororgaan worden door de afweercellen van de ontvanger  herkend als lichaamsvreemd. -->

Afweerreactie en daardoor orgaanafstoting

Voorkomen door afstotingsremmers te slikken.


hoe verloopt een orgaantransplantatie?

chronisch ziek: altijd met de ziekte leven

orgaantransplantatie:  ontvanger orgaan

orgaandonor: geven orgaan

orgaanafstoting: niet geaccepteerd door witte bloedlichaam

afweerremmers: geen of minder aanmaak witte bloedlichaam

donor register: of je wel of niet donor wil zijn.


Orgaantransplantatie


Orgaanafstoting

Orgaanafstoting wordt veroorzaakt door antigenen van de donor.


De ontvanger van het orgaan, herkent de antigenen als lichaamsvreemd. Daarna begint de afstotingsreactie (antistoffen maken).


Medicijnen kunnen de afstotingsreactie tegengaan, waardoor het donororgaan blijft leven. 

Juist of onjuist? Iemand met antigeen A en B maakt geen antistoffen.

A

juist

B

onjuist

C


D


Juist of onjuist? Iemand met bloedgroep A kan bloedgroep O krijgen.

A

juist

B

onjuist

C


D


Juist of onjuist? Iemand met bloedgroep B kan bloedgroep AB ontvangen.

A

juist

B

onjuist

C


D


Iemand met bloedgroep A heeft cellen met antigeen:

A

A

B

B

C

AB

D

geen

Hoe noemen wij antistoffen ook wel?

A

Witte bloedcellen

B

Bloedplaatjes

C

Afweerstoffen

D

Geheugencellen

Juist of onjuist? Iemand met antigeen A maakt anti-A.

A

juist

B

onjuist

C


D


Juist of onjuist? Iemand met bloedgroep AB kan aan iedereen bloed geven.

A

juist

B

onjuist

C


D


Juist of onjuist? Iemand met bloedgroep AB kan bloedgroep O ontvangen.

A

juist

B

onjuist

C


D


en nu....


- poster maken met reclame donor registratie


- alvast leren hoofdstuk 9.

9.4(Huis)werk


kijkopdracht

Bekijk de volgende video.

Probeer de volgende vraag te beantwoorden:


Van wie kan je met jouw bloedgroep bloed krijgen (ontvanger) of bloed geven (donor) ?

herhaling donor/ontvanger

kijkopdracht


Bekijk de volgende video wanneer je het nog moeilijk vindt wie van wie bloed kan krijgen.

Bloedtransfusie


Bloedtransfusie

Bloedgroepen

kijkopdracht

Bekijk de volgende video.

Probeer de volgende vraag te beantwoorden:


Hoe verschillen bloedgroepen van elkaar?

Bloedtransfusie

Wat wordt gebruikt van donorbloed?


  • Rode bloedcellen (na ongeluk) 

  • Bloedplasma (bij brandwonden, ernstige infecties) 

  • Bloedplaatjes (bij leukemie) 


Wat is de beste omschrijving voor "Immuun"

A

je wordt niet (meer) ziek van een ziekteverwekker dankzij de geheugencellen

B

behoorlijk ziek worden van een ziekte die is binnengedrongen (besmet)

C

een lichaamsvreemde stof die je lichaam binnen komt

D

een spuit krijgen met zwakke ziekteverwekkers waar je antstoffen tegen gaat maken

9.4 Bloed- en orgaandonatie


Begrippen

Bloedtransfusie - bloeddonor - rode bloedcellen - bloedplasma - bloedplaatjes


bloedgroep - Antigeen A - Antigeen B - Antistoffen -Bloedgroepbepaling - Erfelijke eigenschap - Bloedverwantschap


Resusfactor - resusantigeen - resuspositief (Rh+) -  Resusnegatief (Rh-) 


Orgaantransplantatie - orgaandonor - orgaanafstoting - afstotingsremmers

Bloedgroep 0 = universele donor

Bloedgroep AB = universele ontvanger

Bloedgroep O is een universele donor, die kan aan iedereen gegeven worden.


Bloedgroep AB is universeel ontvanger en kan dus van  iedereen bloed ontvangen

Infectieziekten, wat zijn dat?

A

antistoffen die ontstaan als je ziek bent

B

stoffen die je ingespoten krijgt bij een vaccinatie

C

ziekten die erfelijk zijn

D

ziekten waarmee je anderen kunt besmetten

1

2

3

4

5

6

7

Een virus of bacterie komt je lichaam binnen

Je wordt ziek

Witte bloedcellen scannen de ziekteverwekker

Je maakt antistoffen tegen de ziekverwekker

Ziekteverwekker deelt zich in het lichaam

Geheugencellen onthouden antigenen ziekteverwekker

Vreetcellen eten de groepjes ziekteverwekkers

Andere orgaandonaties

De  antigenen van de donor op een donororgaan worden door de afweercellen van de ontvanger herkend als lichaamsvreemd.

-->

Afweerreactie en daardoor orgaanafstoting


Beschrijf wat antigenen zijn

Welke factoren zijn belangrijk voor het ontstaan van bloedgroepen?

Hoe bepaal je je bloedgroep?

klontering na toevoegen antistof A , dan is er een antigen A aanwezig, dus bloedgroep A (of AB)

klontering na toevoegen antistof B , dan is er een antigen B aanwezig, dus bloedgroep B (of AB)