examentraining VSO 2026 BV staatsexamen

• newEditor
• Beeldende vorming
• Middelbare school
• vmbo k, t
• Leerjaar 4

Examentraining

4M BTE

Vormgeving

Aspecten

• Vorm

• Kleur

• Licht

• Ruimte 

• Compositie

Vorm — Een beeldend kunstwerk kan ruimtelijk zijn (beeldhouwwerk, installatie) of plat (schilde- rij, foto). In beide gevallen is het kunstwerk onder meer samengesteld uit vormen. De vormen kunnen figuratief zijn of volledig abstract. Als vormsoorten onderscheiden we geometrisch (wiskundige vormen) organisch (vloeiende vormen die doen denken aan de natuur) en gestileerd (sterk ver- eenvoudigde, geabstraheerde, maar nog steeds herkenbare vormen). 

Kleur — We onderscheiden verschillende soorten

kleuren. De primaire kleuren zijn geel, rood en

blauw. Als je twee primaire kleuren mengt, krijg

je de secundaire kleuren oranje, paars en groen.

Primaire en secundaire kleuren noem je zuivere

kleuren. Als je alle drie primaire kleuren mengt,

krijg je minder zuivere kleuren. Kleurcontrasten

zijn tegenstellingen tussen kleuren. Deze con-

trasten vallen op en werken als blikvanger. Het

contrast van kleuren die in de kleurencirkel recht

tegenover elkaar staan, noem je een complementair

contrast: blauw – oranje, rood – groen en geel –

paars. Kleuren waarin de component blauw overheerst zijn koude kleuren, overheerst rood of geel,

dan spreek je van warme kleuren. Als koude kleuren

tegenover warme kleuren zijn geplaatst, heet dit

een warm-koud contrast. Zwart en wit zijn geen

kleuren, maar kunnen wel een rol spelen bij het

lichter en donkerder maken van kleuren. Het

contrast tussen lichte en donkere kleuren  noem je licht-donker contrast

Licht — Een ruimtelijk werk ziet er anders uit

bij veranderende lichtval. Dat merk je zeker als

het werk buiten staat. In tweedimensionaal werk,

zoals een foto, schilderij of tekening, kan sprake

zijn van het weergeven van licht en schaduw.

Eigenschaduw is schaduw die je ziet op de niet-

belichte kant van een object. Eigenschaduw

verhoogt de plasticiteit. Slagschaduw is de

schaduw van een object op een ondergrond of

ander object. Sterke contrasten tussen licht en

donker in een tweedimensionaal werk noem je clair-obscur

Ruimte — Driedimensionale kunstwerken nemen

letterlijk ruimte in. Je kunt er omheen lopen en

het werk analyseren in relatie tot zijn omgeving.

Een sokkel is vaak bedoeld om wat meer afstand

tussen object en omgeving te bewerkstelligen.

In een tweedimensionaal werk kan hooguit sprake

zijn van ruimtesuggestie. Er zijn verschillende

manieren om in tweedimensionale kunstwerken

ruimtelijkheid te suggereren:

Kleurperspectief — wat dichtbij is heeft fellere,

zuiverder, kleuren dan wat ver weg is.

Lijnperspectief — een wiskundig onderbouwde

techniek om diepte te suggereren door lijnen die

naar een verdwijnpunt toelopen en voorwerpen

die naar de horizon toe verkleind worden.

Groot-klein — de voorwerpen of onderwerpen

op de voorgrond worden groter afgebeeld dan

voorwerpen die verder weg staan.

Overlapping— het ene voorwerp staat voor,

en overlapt, het andere voorwerp.

Eigenschaduw — verhoogt de plasticiteit

van objecten.

Afsnijding — de voorstelling lijkt door te lopen

buiten de rand van de afbeelding. Hierdoor

ontstaat de suggestie dat er meer ruimt is dan afgebeeld

A

B

C

Aspecten van de Voorstelling

De voorstelling is dat wat er op het kunstwerk te zien is en wat het voorstelt. 

.

Voorstelling

waar gaat het over/inhoud

• 
  

/verhaal/thema/boodschap of concept

Betekenis

Wat is het idee, doel, inhoud, invloed

Voor de kunstenaar

Voor jou

Voor het publiek toen

Voor het publiek nu

Cultureel

Historisch

Maatschappelijk

Economisch 

Religieus

Compositie — De ordening van alle vormgevings-

aspecten in een kunstwerk heet compositie. In

beperktere zin betekent het woord ook vlak-

verdeling. Er zijn verschillende termen om

deze vlakverdeling te benoemen. De driehoeks-

compositie en symmetrische compositie staan

voor evenwicht, de asymmetrische en diagonaal-

compositie zijn dynamisch. Bij een overall-

compositie is er geen specifiek punt in het beeld-

vlak waar alle aandacht naartoe trekt. In ruimere

zin is compositie de wijze waarop de kunstenaar

aandacht van de kijker stuurt. Niet alleen vlak-

verdeling, maar ook blikrichtingen, gebaren en

perspectief kunnen daaraan een bijdrage leveren.

Voorstelling

• Blikrichting, gebaar, gezichtsuitdrukking, houding, 

• Kleding, mimiek,

• Voorwerpen, mensen, dieren

• Naar de fantasie, naar de waarneming,

• Landschap, portret, stilleven, figuurstuk

• vereenvoudigd/figuratief, abstract, realistisch.

Vormgeving

Aspecten

• Vorm

• Kleur

• Licht

• Ruimte 

• Compositie

Vorm — Een beeldend kunstwerk kan ruimtelijk zijn (beeldhouwwerk, installatie) of plat (schilde- rij, foto). In beide gevallen is het kunstwerk onder meer samengesteld uit vormen. De vormen kunnen figuratief zijn of volledig abstract. Als vormsoorten onderscheiden we geometrisch (wiskundige vormen) organisch (vloeiende vormen die doen denken aan de natuur) en gestileerd (sterk ver- eenvoudigde, geabstraheerde, maar nog steeds herkenbare vormen). 

Kleur — We onderscheiden verschillende soorten

kleuren. De primaire kleuren zijn geel, rood en

blauw. Als je twee primaire kleuren mengt, krijg

je de secundaire kleuren oranje, paars en groen.

Primaire en secundaire kleuren noem je zuivere

kleuren. Als je alle drie primaire kleuren mengt,

krijg je minder zuivere kleuren. Kleurcontrasten

zijn tegenstellingen tussen kleuren. Deze con-

trasten vallen op en werken als blikvanger. Het

contrast van kleuren die in de kleurencirkel recht

tegenover elkaar staan, noem je een complementair

contrast: blauw – oranje, rood – groen en geel –

paars. Kleuren waarin de component blauw overheerst zijn koude kleuren, overheerst rood of geel,

dan spreek je van warme kleuren. Als koude kleuren

tegenover warme kleuren zijn geplaatst, heet dit

een warm-koud contrast. Zwart en wit zijn geen

kleuren, maar kunnen wel een rol spelen bij het

lichter en donkerder maken van kleuren. Het

contrast tussen lichte en donkere kleuren  noem je licht-donker contrast

Licht — Een ruimtelijk werk ziet er anders uit

bij veranderende lichtval. Dat merk je zeker als

het werk buiten staat. In tweedimensionaal werk,

zoals een foto, schilderij of tekening, kan sprake

zijn van het weergeven van licht en schaduw.

Eigenschaduw is schaduw die je ziet op de niet-

belichte kant van een object. Eigenschaduw

verhoogt de plasticiteit. Slagschaduw is de

schaduw van een object op een ondergrond of

ander object. Sterke contrasten tussen licht en

donker in een tweedimensionaal werk noem je clair-obscur

Ruimte — Driedimensionale kunstwerken nemen

letterlijk ruimte in. Je kunt er omheen lopen en

het werk analyseren in relatie tot zijn omgeving.

Een sokkel is vaak bedoeld om wat meer afstand

tussen object en omgeving te bewerkstelligen.

In een tweedimensionaal werk kan hooguit sprake

zijn van ruimtesuggestie. Er zijn verschillende

manieren om in tweedimensionale kunstwerken

ruimtelijkheid te suggereren:

Kleurperspectief — wat dichtbij is heeft fellere,

zuiverder, kleuren dan wat ver weg is.

Lijnperspectief — een wiskundig onderbouwde

techniek om diepte te suggereren door lijnen die

naar een verdwijnpunt toelopen en voorwerpen

die naar de horizon toe verkleind worden.

Groot-klein — de voorwerpen of onderwerpen

op de voorgrond worden groter afgebeeld dan

voorwerpen die verder weg staan.

Overlapping— het ene voorwerp staat voor,

en overlapt, het andere voorwerp.

Eigenschaduw — verhoogt de plasticiteit

van objecten.

Afsnijding — de voorstelling lijkt door te lopen

buiten de rand van de afbeelding. Hierdoor

ontstaat de suggestie dat er meer ruimt is dan afgebeeld

A

B

C

aspecten van de Vormgeving

De vormgeving is hoe het kunstwerk is  

opgebouwd met:

• vorm, licht, kleur, lijn, ruimte en compositie/ordening

• materialen en technieken

.

Voorstelling

waar gaat het over/inhoud

• 
  

/verhaal/thema/boodschap of concept

Betekenis

Wat is het idee, doel, inhoud, invloed

Voor de kunstenaar

Voor jou

Voor het publiek toen

Voor het publiek nu

Cultureel

Historisch

Maatschappelijk

Economisch 

Religieus

Compositie — De ordening van alle vormgevings-

aspecten in een kunstwerk heet compositie. In

beperktere zin betekent het woord ook vlak-

verdeling. Er zijn verschillende termen om

deze vlakverdeling te benoemen. De driehoeks-

compositie en symmetrische compositie staan

voor evenwicht, de asymmetrische en diagonaal-

compositie zijn dynamisch. Bij een overall-

compositie is er geen specifiek punt in het beeld-

vlak waar alle aandacht naartoe trekt. In ruimere

zin is compositie de wijze waarop de kunstenaar

aandacht van de kijker stuurt. Niet alleen vlak-

verdeling, maar ook blikrichtingen, gebaren en

perspectief kunnen daaraan een bijdrage leveren.

Tips  

• Wees duidelijk en gebruik de termen, begrippen en namen, die jullie hebben geleerd. ​
  

• Het gaat om het inzicht en toepassen van de kennis! ​

Tips  

• Vertel bij beschouwingsvragen dus goed hoe en waar je bepaalde aspecten kunt herkennen. ​

GOED: “Linksonder in het schilderij is een sterk licht-donkercontrast te zien” . ​

FOUT: “beetje donkere kleuren”​ 

Formuleer helder en in volledige zinnen!

Oefen met kijken naar kunst

• BESTUDEER HET MAGAZINE 'LIEFDE'

(foto's van kunstwerken én teksten)

• Oefen met het maken van een beeldanalyse

• 
  

• Oefen met oude examens (examenblad.nl)

• 
  

• Op Google Classroom staan alle documenten die je nodig kunt hebben; begrippenlijsten, beeldanalyse,...

Kijk ook online: https://lfd26.nl

Tips & Tricks

Opbouw van jouw cijfer

Centraal Praktisch Examen (CPE) 50%

Centraal Examen (CE) 50%

=

Examen cijfer

Tip 1: LEES de vragen goed door

• Vragen kunnen bestaan uit een stukje leestekst waar je vervolgens je kennis op moet toepassen​

• Lees de vragen en de bijbehorende teksten goed door.

• Geef niet meer antwoorden/voorbeelden dan er gevraagd worden. Alleen de eerste antwoorden tellen mee.

• Neem de tijd om ook de afbeeldingengoed te bekijken!

Tip 2: Duidelijk zijn

Leg alles goed uit, alsof je het tegen iemand hebt die geen verstand van het onderwerp heeft.​

Veel vragen beginnen met “omschrijf” , dat zijn vaak lange antwoorden. Kijk ook goed of een vraag uit twee delen bestaat.

Tip 3: Vergelijkingen en tegenstellingen

Bij sommige vragen wordt naar vergelijkingen of tegenstellingen gevraagd. antwoord dan op de volgende manier:

Vergelijk

Leg uit...

Leg uit...

schilderij A

schilderij B

Tip 4: Syllabus (woordenlijst voorin boekje)

Markeer alle begrippen die je WEL kent.

Zoek de betekenis van de andere begrippen op.

(kijk in de theorie en eventueel in een woordenboek)

Tip 4

Neem een woordenboek mee!!!

Sommige begrippen en moeilijke worden kun je opzoeken.

Oefen examens:

Ga naar www.examenblad.nl

httpshttps://www.examenblad.nl/2026/vmbo-tl/vakken/kunstvakken-lo/beeldende-vorming-vmbo-gl-tl://www.examenblad.nl/2026/vmbo-tl/vakken/kunstvakken-lo/beeldende-vorming-vmbo-gl-tl

G

https://www.examenblad.nl/2023/vmbo-tl/vakken/kunstvakken-lo/beeldende-vorming-vmbo-gl-tl

Text