Knappe koppen van de Gouden Eeuw

• newEditor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo g
• Leerjaar 2

1.5 Knappe koppen van de Gouden Eeuw

Open vanuit de leefwereld van leerlingen: belangrijke mensen nu en belangrijke mensen vroeger. De centrale vraag loopt door de hele les mee.

Lesdoel

Ik kan belangrijke personen uit de zeventiende eeuw noemen, eenvoudig uitleggen wat zij deden en waarom dat belangrijk was, en een vergelijking maken met een belangrijk persoon uit mijn eigen wereld.

Wie is belangrijk in jouw wereld?

• Een belangrijk persoon kan iemand zijn die jij kent

• Het kan ook een sporter, artiest of wetenschapper zijn

• Belangrijk is vooral: waarom iemand invloed heeft

• Diezelfde vraag stellen we straks ook over de zeventiende eeuw

Gebruik dit als korte opening bij de centrale vraag. Nog geen historische uitleg geven; eerst de link met hun eigen wereld.

Wie is in jouw wereld belangrijk? Waarom?

Gebruik dit als startactivatie bij de centrale vraag. Laat leerlingen één naam of korte reden invullen. Bespreek daarna kort dat belangrijk zijn te maken heeft met invloed, ideeën of betekenis voor anderen.

Van nu naar de zeventiende eeuw

In de zeventiende eeuw waren er ook mensen die belangrijk werden.

Sommigen werden bekend door ideeën, onderzoek of ontdekkingen.

Een paar van hun inzichten gebruiken we nu nog steeds.

Vandaag kijken we naar vier van zulke 'knappe koppen'.

Maak hier de overgang naar de historische context en noem de centrale lesvraag in eigen woorden: wie waren belangrijke denkers van de Gouden Eeuw en waarom?

Leren en onderzoeken

• Weinig kinderen gingen naar school

• Vooral rijke kinderen leerden verder

• In steden waren universiteiten

• Geleerden gingen vaker zelf onderzoeken

Houd dit kort en eenvoudig. Benadruk dat onderwijs niet voor iedereen vanzelfsprekend was.

Wat is wetenschappelijk onderzoek?

Niet zomaar geloven wat iemand zegt, maar:

• waarnemen

• onderzoeken

• controleren

• bewijzen zoeken

Dat was in de zeventiende eeuw steeds belangrijker.

Leg eenvoudig het verschil uit tussen geloven op gezag en zelf onderzoeken. Dit vormt de basis voor Huygens en Van Leeuwenhoek.

Wat hoort bij wetenschappelijk onderzoek?

A

Iets raden

B

Onderzoeken en controleren

C

Alles overschrijven

D

Oude boeken geloven

Sluit aan op slide 5: niet zomaar aannemen, maar waarnemen, onderzoeken en controleren.

Hugo de Groot

• Zeer geleerde Nederlander

• Schreef over recht, oorlog en handel

• Dacht na over regels tussen landen

• Bekend door zijn ideeën over de zee

Van wie is de zee?

In 1609 schreef Hugo de Groot dat de zee niet van één land is.

Landen moesten de zee kunnen gebruiken voor handel.

Dat was belangrijk, omdat landen ruzie maakten over handel en scheepvaart.

Wie kan een voorbeeld noemen van zo'n ruzie in onze huidige tijd?

Koppel aan de Republiek als handelsland. Houd het praktisch: vrije zee was gunstig voor handel en dus voor rijke kooplieden en regenten.

Vs - Iran

Olie = benzine prijs = sjagi ouders

Waarom was wat Huygens schreef zo belangrijk?

• Kooplieden konden makkelijker handel drijven

• Regenten zagen voordeel voor de Republiek

• Ideeën over regels tussen landen werden belangrijker

• Ook nu bestaan afspraken over zee, handel en oorlog

Verwijs kort naar werkboek 4a en 4b als verwerking en nabespreking.

Van wie is de zee volgens Hugo de Groot?

A

Van één koning

B

Van de Republiek

C

Van alle landen

D

Van rijke kooplieden

Aansluiting op werkboek 4a. De kern: de zee is niet van één land alleen.

Waarom waren kooplieden blij met dit idee?

Bespreek klassikaal: kooplieden en regenten hadden voordeel, omdat vrije zee handel makkelijker maakte en gunstig was voor de Republiek.

Christiaan Huygens

• Wetenschapper uit de zeventiende eeuw

• Werkte aan sterrenkunde en natuurkunde

• Hield zich bezig met tijd meten

• Onderzocht en controleerde wat hij dacht

Onderzoeken in plaats van raden

Huygens probeerde dingen niet alleen te bedenken.

Hij wilde meten, waarnemen en controleren.

Dat past bij de nieuwe manier van werken in de zeventiende eeuw.

Laat hier de koppeling maken met werkboek 5a: welke manier van onderzoek hoort bij deze tijd?

Wat deed Huygens?

• Hij verbeterde het slingeruurwerk

• Hij keek met telescopen naar de ruimte

• Hij onderzocht onder andere Saturnus

• Hij tekende wat hij waarnam

Sluit aan op werkboek 6a en 6b: wat tekende hij en hoe kwam hij aan zijn kennis?

Welke aanpak past bij Huygens?

A

Meten en waarnemen

B

Raden en gokken

C

Napraten van anderen

D

Alleen maar geloven

Sluit aan op werkboek 5a en de uitleg over onderzoek in de zeventiende eeuw.

Antoni van Leeuwenhoek

• Werkte met microscopen

• Maakte zeer goede lenzen

• Zag dingen die met het blote oog onzichtbaar waren

• Onderzocht onder andere water en bloed

Maak dit onderdeel visueel en aansprekend. Benadruk verwondering: er bleek een verborgen wereld te zijn.

Een onzichtbare wereld

Van Leeuwenhoek zag in water piepkleine levende wezentjes.

Mensen hadden die nog nooit eerder zo gezien.

Door de microscoop ontdekten mensen dat er veel meer bestond dan je met je ogen kunt zien.

Noem eenvoudige voorbeelden: kleine organismen, bloed, sperma. Geen onnodige details toevoegen.

Wat onderzocht hij?

• bloed → rode lichaampjes

• speeksel → bacteriën

• sperma → zaadcellen

• water → piepkleine levende organismen

Ongelooflijke geheime wereld: wat leeft er in stilstaand water onder de microscoop 🦠👀

Dit sluit direct aan op werkboek 7d. Gebruik dezelfde koppelingen bij de controle.

Waarom was dit bijzonder?

• Hij liet zien dat goed kijken nieuwe kennis oplevert

• Mensen ontdekten een wereld die eerst verborgen was

• Onderzoek werd steeds meer gebaseerd op waarnemen

• Zijn werk hielp de wetenschap vooruit

Verbind aan werkboek 7a, 7c en 7e bij de nabespreking.

Welk instrument gebruikte Van Leeuwenhoek?

A

Passer

B

Telescoop

C

Microscoop

D

Kompas

Controle van de kern: Van Leeuwenhoek werkte met microscopen.

Baruch Spinoza

• Spinoza was een filosoof

• Een filosoof denkt na over grote vragen

• Bijvoorbeeld: wat is waar?

• En: hoe moeten mensen samenleven?

Leg 'filosoof' heel eenvoudig uit voordat je zijn ideeën bespreekt.

Zelf nadenken

Spinoza vond dat mensen zelf moesten nadenken.

Je moet niet alles zomaar geloven omdat een ander het zegt.

Dat was een opvallend idee in een tijd waarin kerk en bestuur veel invloed hadden.

Benadruk dat zijn ideeën in zijn tijd spannend konden zijn, juist omdat vrijheid van denken niet vanzelfsprekend was.

Vrijheid van denken

• Vrijheid om na te denken

• Vrijheid om je mening te geven

• Vrijheid om niet alles zomaar te geloven

• Ideeën over politiek en samenleven

Koppel aan werkboek 9a, 9b en 9c. Noem dat de Republiek aantrekkelijk kon zijn voor geleerden doordat er relatief veel ruimte was om ideeën uit te wisselen.

Wat is een filosoof?

A

Iemand die regeert

B

Iemand die handelt

C

Iemand die tekent

D

Iemand die zelf nadenkt

Aansluiting op werkboek 9b en slide 16.

Waarom was de Republiek fijn voor geleerden?

Verwachte elementen: vrijheid van denken, je mening mogen geven, niet alles zomaar geloven, ruimte voor geleerden om ideeën uit te wisselen.

Vier knappe koppen naast elkaar

Antoni van Leeuwenhoek - microscoop en onzichtbaar leven

Spinoza - zelf nadenken en vrijheid van denken

Waarom belangrijk?

Wie waren het?

Hugo de Groot - regels, recht en vrijheid van de zee

Christiaan Huygens - wetenschap, sterrenkunde en meten

Gebruik dit overzicht als samenvatting vóór de keuze wie het belangrijkst is.

Wat maakt iemand belangrijk?

Een persoon kan belangrijk zijn omdat diegene:

• iets ontdekt

• nieuwe ideeën geeft

• regels verandert

• invloed heeft op hoe mensen denken of leven

Breng hier de centrale vraag terug: belangrijk zijn gaat niet alleen om beroemd zijn, maar om invloed.

Van jouw wereld naar de Gouden Eeuw

Je kunt nu vergelijken:

• iemand uit jouw eigen wereld

• en iemand uit de zeventiende eeuw

Bij allebei gaat het om dezelfde vraag:

waarom heeft deze persoon invloed?

Gebruik dit als brug naar de afsluiting en vergelijking met de leefwereld van leerlingen.

Wie vind jij van deze vier het belangrijkst? Waarom?

1

Hugo de Groot

2

Christiaan Huygens

3

Antoni van Leeuwenhoek

4

Spinoza

Aan het werk

Maak van 1.5 opdracht 4+5+6+7

15

minute

00

second

add30s

Gebruik dit als brug naar de afsluiting en vergelijking met de leefwereld van leerlingen.

Nakijken 1.5 opdracht 4+5+6+7

5

minute

00

second

add30s

Gebruik dit als brug naar de afsluiting en vergelijking met de leefwereld van leerlingen.

Miljoenen portret maken

Maak een zo'n goed mogelijk portret van je groepsgenoot.

Hoe beter en lijkend het portret hoe meer kans je maakt op een miljoenen-bod van de rijke regenten (docenten)

20

minute

00

second

add30s

Gebruik dit als brug naar de afsluiting en vergelijking met de leefwereld van leerlingen.

Begrippen

geleerde - iemand die veel kennis heeft en studeert

universiteit - school waar mensen verder leren en onderzoeken

wetenschappelijk onderzoek - kennis krijgen door waarnemen, onderzoeken en controleren

recht - regels en wetten

handel - kopen en verkopen van goederen

filosoof - iemand die nadenkt over grote vragen

microscoop - instrument om heel kleine dingen te bekijken

telescoop - instrument om ver weg te kijken, bijvoorbeeld naar de ruimte

vrijheid van de zee - idee dat niet één land de zee bezit

waarnemen - goed kijken naar wat je ziet

experiment - proef om iets te onderzoeken

sterrenkunde - wetenschap over sterren en planeten

bacteriën - piepkleine levende organismen

Lesdoel

Ik kan belangrijke personen uit de zeventiende eeuw noemen, eenvoudig uitleggen wat zij deden en waarom dat belangrijk was, en een vergelijking maken met een belangrijk persoon uit mijn eigen wereld.