T2 Waarneming & gedrag
Waarneming en gedrag
Thema 2.1: Zintuigstelsel
Leerdoelen:
Je kunt de werking van zintuigen beschrijven en de relatie van het zintuigstelsel met het zenuwstelsel beschrijven
Huiswerk: opdracht 1, 3, 4 en 8
Onderdelen in deze les
Waarneming en gedrag
Thema 2.1: Zintuigstelsel
Leerdoelen:
Je kunt de werking van zintuigen beschrijven en de relatie van het zintuigstelsel met het zenuwstelsel beschrijven
Huiswerk: opdracht 1, 3, 4 en 8
Hoe ontstaat gedrag?
Zintuigcellen zijn de receptoren
Gedrag = Waarneembare activiteiten van een dier of mens.
Bewegingen
Geluiden
Slapen
Van kleur veranderen
Geurstoffen
Etc
Prikkels:
Inwendig
uitwendig
Intern en extern
Intern en extern
+ Spijsvertering
+ Assimilatie
- Ademhaling / Hartslag
+ Ademhaling
+ Versnelde hartslag
+ Dissimilatie
- Remt spijsvertering
Centraal zenuwstelsel
Centraal en perifeer zenuwstelsel
Type receptoren
Mechanische receptoren
Gehoorreceptoren & Evenwichtsreceptoren
Tastreceptoren & Drukreceptoren
Chemische receptoren
Temperatuurreceptoren
Pijnreceptoren
Lichtreceptoren
Hoe ontstaan impulsen?
Prikkeldrempel
Adequate prikkel
Adaptatie (gewenning): ↑ en ↓
Adequate Prikkels
Opdracht 1
Waarneming en gedrag
Thema 6.2: het oog
Leerdoelen:
Je kunt de delen van een oog beschrijven en hun functie toelichten,
Je kunt de beeldvorming door ooglenzen beschrijven en de pupilreflex toelichten,
Je kunt de bouw en werking van het netvlies beschrijven en toelichten hoe je diepte kunt zien.
Huiswerk: 15, 18, 20 en 22
Anatomie Oog
Anatomie Oog
Werking van de ogen
Werking van de ogen
Lichtbreking door lenzen
Bolle lenzen: Convergeren, dus bundelen het licht
Holle lenzen: Divergeren, dus spreiden het licht
Pupilreflex
Werking netvlies
Oogafwijkingen
https://www.bioplek.org/animaties/oog/accomodatie.html
Waarneming en gedrag
Thema 6.2: het oog
Leerdoelen:
Je kunt de delen van een oog beschrijven en hun functie toelichten,
Je kunt de beeldvorming door ooglenzen beschrijven en de pupilreflex toelichten,
Je kunt de bouw en werking van het netvlies beschrijven en toelichten hoe je diepte kunt zien.
Huiswerk: 23, 25, 26, 29, 30 en 31
Werking netvlies
Kegeltjes en staafjes
Diepte zien
Maak groepjes van twee
Maak een grote prop papier
Ga staan en gooi de prop papier over naar de ander. Iedere keer dat het lukt neem je allebei een stap naar achter.
Herhaal deze proef maar doe dan 1 van je ogen dicht.
Wie komt er het verst?
Waarom gaat het bij de tweede keer minder goed?
Diepte zien
Waarneming en gedrag
Waarneming en gedrag
Thema 2.3: Gedrag beschrijven
Leerdoelen:
Je kunt toelichten wat gedrag is en hoe gedrag is ingedeeld,
Je kunt beschrijven hoe je gedrag kunt bestuderen en de invloed van gedragsonderzoek op de maatschappij toelichten
Huiswerk: opdracht 23 t/m 28
Gedrag beschrijven
Ethologie – studie van gedrag
Adequaat gedrag
Handelingen of gedragselementen
Prikkel -> Respons
Gedrag beschrijven
Gedragssysteem = handelingen met gemeenschappelijk doel
Gedragsketen = effect ene handeling leid tot volgende handeling
Ethogram = beschrijving van gedrag
gedragssysteem
subsysteem
handelingen
Samen een Etogram maken
Waarneming en gedrag
Thema 2.4: Vormen van gedrag
Leerdoelen:
je kunt toelichten dat gedrag deels erfelijk bepaald is.
Je kunt de dynamische relatie beschrijven tussen een organisme en zijn omgeving
Huiswerk: opdracht 23 t/m 28
Hoe ontstaat gedrag?
Aangeleerd gedrag
Erfelijk gedrag
Hoe ontstaat gedrag?
Aangeleerd gedrag
Erfelijk gedrag
Hoe ontstaat gedrag?
Aangeleerd gedrag
Erfelijk gedrag
Sleutelprikkels
Supra-normale prikkels
Sleutelprikkels & Supranormale prikkels
Sleutelprikkels en Supranormale prikkels
Sleutelprikkel = prikkel die doorslaggevende rol heeft in gedrag
Sleutelprikkels en Supranormale prikkels
Supra-normale prikkel = heeft bij mens of dier extra sterke reactie als gevolg
Sleutelprikkels en Supranormale prikkels
Supra-normale prikkel = heeft bij mens of dier extra sterke reactie als gevolg
Waarneming en gedrag
Thema 2.5: Vormen van gedrag
https://www.npostart.nl/de-kennis-van-nu/07-10-2015/VPWON_1241894
En artikel
Waarneming en gedrag
Thema 6.5: Aangepast gedrag
Leerdoelen:
je kunt toelichten dat gedrag deels erfelijk bepaald is.
Je kunt de dynamische relatie beschrijven tussen een organisme en zijn omgeving
Huiswerk: opdracht 67
Leerprocessen
Gewenning: Bepaalde actie op een prikkel wordt minder na herhaling van de prikkel
Inprenting: Een leerproces dat plaatsvind gedurende een gevoelige periode, meestal de eerste levensfase
Conditionering: een bepaald gedrag wordt geleerd door beloning of straf
Trial-and-error: proefondervindelijk, of vallen en opstaan.
Imitatie: nadoen van soortgenoten
Inzicht: Problemen oplossen door vroeger opgedane ervaringen combineren
Leerprocessen
Gewenning: Bepaalde actie op een prikkel wordt minder na herhaling van de prikkel
Inprenting: Een leerproces dat plaatsvind geduurende een gevoelige periode, meestal de eerste levensfase
Conditionering: een bepaald gedrag wordt geleerd door beloning of straf
Trial-and-error: proef ondervindelijk, of vallen en opstaan.
Imitatie: nadoen van soortgenoten
Inzicht: Problemem oplossen door vroeger opgedane ervaringen combineren
Leerprocessen
Gewenning: Bepaalde actie op een prikkel wordt minder na herhaling van de prikkel
Inprenting: Een leerproces dat plaatsvind geduurende een gevoelige periode, meestal de eerste levensfase
Conditionering: een bepaald gedrag wordt geleerd door beloning of straf
Trial-and-error: proef ondervindelijk, of vallen en opstaan.
Immitatie: nadoen van soortgenoten
Inzicht: Problemem oplossen door vroeger opgedane ervaringen combineren
https://www.youtube.com/watch?v=OU70DFkaiUs
Leerprocessen
Gewenning: Bepaalde actie op een prikkel wordt minder na herhaling van de prikkel
Inprenting: Eeen leerproces dat plaatsvind geduurende een gevoelige periode, meestal de eerste levensfase
Conditionering: een bepaald gedrag wordt geleerd door beloning of straf
Trial-and-error: proef ondervindelijk, of vallen en opstaan.
Immitatie: nadoen van soortgenoten
Inzicht: Problemem oplossen door vroeger opgedane ervaringen combineren
Leerprocessen
Gewenning: Bepaalde actie op een prikkel wordt minder na herhaling van de prikkel
Inprenting: Eeen leerproces dat plaatsvind geduurende een gevoelige periode, meestal de eerste levensfase
Conditionering: een bepaald gedrag wordt geleerd door beloning of straf
Trial-and-error: proef ondervindelijk, of vallen en opstaan.
Imitatie: nadoen van soortgenoten
Inzicht: Problemem oplossen door vroeger opgedane ervaringen combineren
Leerprocessen
Gewenning: Bepaalde actie op een prikkel wordt minder na herhaling van de prikkel
Inprenting: Eeen leerproces dat plaatsvind geduurende een gevoelige periode, meestal de eerste levensfase
Conditionering: een bepaald gedrag wordt geleerd door beloning of straf
Trial-and-error: proef ondervindelijk, of vallen en opstaan.
Immitatie: nadoen van soortgenoten
Inzicht: Problemem oplossen door vroeger opgedane ervaringen combineren
Leerprocessen
Gewenning: Bepaalde actie op een prikkel wordt minder na herhaling van de prikkel
Inprenting: Eeen leerproces dat plaatsvind geduurende een gevoelige periode, meestal de eerste levensfase
Conditionering: een bepaald gedrag wordt geleerd door beloning of straf
Trial-and-error: proef ondervindelijk, of vallen en opstaan.
Imitatie: nadoen van dieren (soortgenoten)
Inzicht: Problemen oplossen door vroeger opgedane ervaringen combineren
Leerprocessen
Gewenning: Bepaalde actie op een prikkel wordt minder na herhaling van de prikkel
Inprenting: Eeen leerproces dat plaatsvind geduurende een gevoelige periode, meestal de eerste levensfase
Conditionering: een bepaald gedrag wordt geleerd door beloning of straf
Trial-and-error: proef ondervindelijk, of vallen en opstaan.
Immitatie: nadoen van dieren (soortgenoten)
Inzicht: Problemem oplossen door vroeger opgedane ervaringen combineren
Leerprocessen
Gewenning: Bepaalde actie op een prikkel wordt minder na herhaling van de prikkel
Inprenting: Eeen leerproces dat plaatsvind geduurende een gevoelige periode, meestal de eerste levensfase
Conditionering: een bepaald gedrag wordt geleerd door beloning of straf
Trial-and-error: proef ondervindelijk, of vallen en opstaan.
Immitatie: nadoen van soortgenoten
Inzicht: Problemem oplossen door vroeger opgedane ervaringen combineren
https://www.youtube.com/watch?v=BGPGknpq3e0
https://giphy.com/search/chimp-puzzle
https://www.youtube.com/watch?v=Gui3IswQ0DI
Waarneming en gedrag
Thema 6.6: Sociaal gedrag
Leerdoelen:
Je kunt de functie van verschillende vormen van sociaal gedrag uitleggen en het verband aangeven met overlevingskansen
Huiswerk: opdracht 23 t/m 28
Voortplantingsgedrag
Geritualiseerd gedrag
Balts
Bij zoogdieren: Bronst
Solitair of in groepen
Territoriumgedrag & Conflictgedrag
Territoriumgedrag
Dreiggedrag
Overspronggedrag
Conflictgedrag
Rangorde
Rangorde
Pikorde (https://youtu.be/jPQNutO7UC8)
Imponeergedrag (https://youtu.be/7tkuhNoz9Q0)
Verzoeningsgedrag
Statenvormende insecten
