Hoofdstuk 3: Zeehelden en Slavernij
Hoofdstuk 3: Zeehelden en Slavernij
Waarom is in Vlissingen een standbeeld van Michiel de Ruyter geplaatst?
AOmdat hij bekend stond als de eerste Nederlander die een wereldreis maakte.
Omdat hij Nederland bestuurde als stadhouder in de 17e eeuw.
Omdat hij beroemde boeken schreef over het leven op zee.
B.Omdat hij een belangrijke rol speelde als admiraal in de Nederlandse marine en veel zeeoverwinningen behaalde.
Waarom kwam in 2020 toch kritiek op het standbeeld van Michiel de Ruyter?
Leerdoelen:
1) Ik kan uitleggen dat je de 17e eeuw vanuit verschillende perspectieven kunt benaderen (r)
2) Ik kan beargumenteren wanneer we iemand een ‘held’ zouden moeten noemen (t)
3) Ik kan uitleggen waarom Michiel de Ruyter gevierd en omstreden is (r)
4) Ik kan uitleggen waarom J.P. Coen gevierd en omstreden is (r)
5) Ik kan beargumenteren op welke manier we om moeten gaan met historische figuren die zwarte bladzijden in hun verleden hebben (i)
6) Ik kan beargumenteren wanneer iemand een standbeeld verdient (i)
Een andere beroemde ‘zeeheld’ is Jan Pieterszoon Coen. Hij heeft aan de leiding gestaan van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC). In Tijd voor geschiedenis staat het volgende over Coen:
Bespreek in tweetallen, hoe werd er naar Jan Pieterszoon Coen gekeken vanuit:
-Perspectief van een Nederlander tijdens de Gouden Eeuw.
-Perspectief van een Indonesiër tijdens de Gouden Eeuw.
Hier is duidelijk een andere toon gekozen dan bij De Ruyter. Bij Coen zijn de zwarte bladzijden er dan ook een stuk meer dan bij De Ruyter. Zo heeft Coen direct duizenden doden op zijn geweten, omdat hij in 1621 opdracht heeft gegeven om de inwoners van de Banda-eilanden (Indonesië) te vermoorden.2 Op Banda werd veel nootmuskaat geproduceerd. De VOC probeerde een monopolie op de handel in nootmuskaat te krijgen, dat betekent dat ze de enige wilden zijn die in nootmuskaat handelden, op die manier konden ze zoveel geld vragen als ze wilden. De inwoners van Banda accepteerden dit niet en verhandelden zelf hun nootmuskaat. Om dit te stoppen heeft Coen een zogenaamde ‘strafexpeditie’ naar Banda gestuurd. Na deze expeditie waren er van de 15.000 inwoners nog maar 1.000 over. De rest is gedood, gevlucht, of in slavernij afgevoerd.3 Deze zwarte bladzijde in de geschiedenis wordt de genocide op Banda genoemd, Coen dankt hieraan zijn bijnaam: ‘de slager van Banda’.
Na de genocide op Banda werd Coen teruggeroepen door het bestuur van de VOC. Ze spraken hem aan op het geweld dat hij had gebruikt, dat zou moeten verminderen. Toch hebben ze hem niet gestraft, maar juist een beloning gegeven door hem nog een keer als gouverneur-generaal te benoemen. Tijdens zijn leven is Coen dus nooit gestraft voor zijn misdaden.
Als je bovenstaande leest, dan kun je je afvragen waarom Coen in de eerste plaats überhaupt een standbeeld heeft gekregen. Er was namelijk al lang bekend dat hij enorme misdaden heeft begaan op Banda. In de 19e eeuw was hiervoor echter weinig aandacht. Coen werd in die tijd vooral geroemd vanwege zijn bijdragen aan het handelsimperium van de VOC. Hij heeft ervoor gezorgd dat de VOC nog meer geld kon verdienen, onder andere door het monopolie op nootmuskaat dat hij op brute wijze heeft verkregen. Vanwege deze bijdragen aan de rijkdom van de Republiek, is Coen in het verleden behoorlijk geroemd.
Na zijn leven heeft Coen de nodige verering gekregen. Zo staat er in Hoorn, in Noord-Holland, een groot standbeeld van Coen. Dat standbeeld is er in 1893 neergezet om Coen te vereren. Ook toen waren er echter al mensen die opriepen om het standbeeld daar niet te plaatsen, vanwege de genocide op Banda. Er is in het verleden vaak gedemonstreerd in Hoorn, door mensen die vonden dat het standbeeld moest verdwijnen. Ook zijn er acties uitgevoerd om het standbeeld te bekladden of besmeuren. In 2012 is er een bordje bij het standbeeld gehangen, waarop de volgende tekst staat: “Volgens critici verdient Coens gewelddadige handelspolitiek in de Indische archipel geen eerbetoon.
Niet alleen middels een standbeeld wordt Coen geëerd. Zo was er tot 2018 een J.P. Coenschool in Amsterdam. Die school heeft meer dan honderd jaar deze naam gedragen, totdat ze in 2018 besloten heeft deze te wijzigen, de school heet nu Indische Buurt School.6 In Haarlem is er nog altijd een J.P. Coenschool. Allerlei steden en dorpen in Nederland hebben een J.P. Coenstraat, bijvoorbeeld: Arnhem, Enschede, Zevenaar, Hilversum. In Amsterdam zijn er de Coenhaven en de Coentunnel.
Stelling:
Standbeelden en straatnamen van Jan Pieterszoon Coen moeten verwijderd worden in Nederland.
Noteer in je schrift het antwoord op:
4) Ik kan uitleggen waarom J.P. Coen gevierd en omstreden is (r)
Daarna:
Werkboek opdracht: 8 + 9