Hoofdstuk 9.
Schakelingen
Hoofdstuk 9.
Schakelingen
Schakelingen zijn als de verkeersregels voor elektriciteit. Een kabel uit het stopcontact levert wel energie, maar een schakeling bepaalt precies waar die stroom naartoe gaat, wanneer hij moet lopen en hoe hard.
Testen voorkennis
Maken vraag 1 t/m 5
Wat weten jullie nog van vorig jaar
Vermenigvuldigingsfactoren
m = Milli = 10⁻³ (duizendste)
van A --> Am = x 1000
van Am --> A = : 1000
Gebruik vooral veel blz. 3 in de binas
Spanning = Hoe steil de glijbaan is (de duwkracht)
Stroomsterkte = Hoeveel water er tegelijk voorbij stroomt
Verschil tussen spanning (Volt) en stroomsterkte (Ampere)
Symbolen bij schakelschema's
Symbolen bij schakelschema
Leer het niet allemaal uit je hoofd.
Maar leer dat je het kunt vinden in je Binas
Blz. 14 Elektrotechnische symbolen
Parallelschakeling
Serieschakeling
9.1 Weerstanden
Blz 10 en verder
Verschillen in weerstand
Stroom kan makkelijk door de snoeren (kleine weerstand).
Stroom gaat moeilijker door de lamp (grotere weerstand).
Stroomsterkte wordt bepaald door de spanning en de weerstand.
Lampje van 6V moet 6V krijgen. Anders brandt het niet zoals het hoort.
Weerstand : Eigenschap van voorwerpen die aangeeft of de stroom er gemakkelijk (bij een kleine weerstand) of moeilijk (bij een grote weerstand) doorheen kan lopen.
Enkele weerstanden
Symbool weerstand
Elektrische weerstand
Weerstand : Verhindert elektronen om door het apparaat te
stromen.
De grootheid van weerstand: R
De eenheid van weerstand:
Hangt af van: lengte, dikte, temperatuur en soort materiaal!
Weerstand
Wat is weerstand?
R = weerstand
Eenheid= Ohm (Ω)
Wet van Ohm
Uit de wet van Ohm volgt dat de spanning en de stroomsterkte evenredig zijn. Je kunt dat ook zien aan het (𝑰,U)-diagram hieronder: de grafiek is een rechte lijn die begint in de oorsprong(0.0).
De meeste metalen hebben alleen een constante weerstand als hun temperatuur niet verandert. Als hun temperatuur stijgt, wordt hun weerstand langzaam groter.
Hoe groot is de weerstand R van een apparaat waardoor een stroomsterkte van 2 ampère gaat als je het aansluit op een spanning van 5 volt?
Gegeven
U = 5 V en I = 2A
Gevraagd
R
Uitwerking
Formule uit BINAS U = I × R
Formule omgebouwd R = U : I
Formule in vullen R = 5V : 2A
R = = 2,5 Ω
Nog een opdracht
Bereken de grootte van de weerstand van de schakeling hiernaast.
Gegeven?
Gevraagd?
Uitwerking?
Weerstanden
Electronicaweerstanden
Kleine koolstofweerstanden.
Hebben een kleurcode.
Deze bestaat uit 4 of 5 ringen.
De laatste ring is de afwijking of tolerantie.
Deze bepalen we met het BINAS tabel 13 Kleurcodes van weerstanden
Electronicaweerstand
Bepalen van de weerstand aan hand van de kleurcode uit het BINAS tabel 13.
Huiswerk voor volgende les
Maken alle vragen hoofdstuk 9.1
9.2 LDR en NTC
Vanaf blz. 21 en verder
Automatische schakeling
Zelf aan en uit:
- Sensor produceert een elektrisch signaal dat informatie over de omgeving geeft.
- Schakelaar schakelt iets in of uit als de sensor daar het signaal voor geeft.
- Actuator doet iets wat nuttig of prettig is voor de gebruiker van de schakeling.
LDR + NTC sensoren
Wat doet een sensor?
Sensor 'voelt'
Sensor = reageert op signalen uit de omgeving
Bijvoorbeeld: een thermometer, NTC, LDR
De LDR
Veel gebruikte lichtsensor
LDR : Light Dependent Resistor
Licht gevoelige weerstand
zonder licht Grote weerstand
met licht Kleine weerstand
Wordt toegepast bij
automatische verlichtingen
nachtverlichtingen
LDR
de LDR is een weerstand die gevoelig is voor licht.
het is dus een lichtsensor.
NTC
Temperatuurafhankelijke weerstand
Temperatuur omhoog = weerstand omlaag
Wordt gebruikt als temperatuursensor
NTC
Weerstand met een Negatief Temperatuurs Coëfficient.
Hoe hoger de temperatuur, hoe lager de weerstand.
Stroom begrenzen
Totale weerstand (R)= Weerstand 1 + Weerstand 2 + Weerstand 3 + .
Dus:
Rv = R1 + R2 + R3 + R4 + enz
Voorbeeld opdracht 1 blz. 25
Schuifweerstand
Er zit een spiraal van weerstandsdraad in.
Beweegbaar contact
(vaak op lampen die je kunt dimmen)
Huiswerk voor volgende les is paragraaf 2
9.3 Schakelen met een relais
Wat gaan we doen vandaag
Uitleg 9.3
Daarna zelf aan de slag met 9.3
Leerdoelen
9.3.1 Je kunt de onderdelen beschrijven waaruit een elektromagneet is opgebouwd.
9.3.2 Je kunt uitleggen hoe een elektromagneet een stroomkring kan inschakelen.
9.3.3 Je kunt met symbolen tekenen hoe je een relais in een schakeling opneemt.
9.3.4 Je kunt toelichten hoe een relais wordt toegepast in een automatische schakeling.
9.3.5 Je kunt uitleggen hoe je een reedcontact in een schakeling als sensor gebruikt.
Als je een apparaat met een afstandsbediening aanzet, hoor je vaak een klik. Waar komt die klik vandaan?
Elektromagneet
Relais: Automatische schakelaar
In een relais wordt gebruik gemaakt van een elektromagneet
op een spoel
Als je door de spoel stroom laat lopen wordt hij magnetisch.
Werking relais
Pagina 34 in je boek
Afbeelding 3.
Relais
Relais
5 aansluitpunten
1 en 2 zijn voor het aansluiten van de spoel
Hiermee maak je stroomkring 1.
Op de aansluitpunten 3, 4 en 5 die je rechts ziet, kun je een actuator aansluiten.
Hiermee maak je stroomkring 2.
Voor de actuator gebruik je (5) altijd.
Over: het maakcontact M (3) en het breekcontact B (4). Het hangt van het doel van de schakeling af of je het maakcontact gebruikt of het breekcontact. Soms worden zelfs beide contacten in één schakeling gebruikt.
Startmotor
Door een startmotor loopt een grote stroom. Als deze grote stroom ook door de kabels in je dashboard loopt, smelten de kabels.
Hoe lossen we dit op?
We gebruiken een schakelaar die op afstand de startmotor kan bedienen en die grote stromen kan schakelen → relais.
Voorbeeldschakeling startmotor
Elektromagneet
uitleg Relais - inbraakalarm
Magnetische schakelaar met reedcontact
Gebruikt bij inbraakalarm
Aan raam een magneet
In raamkozijn reedcontact
Raam dicht = schakelaar gesloten
Raam open = verbroken en alarm
Magnetische schakelaar
Plaatje hier rechts heet een reedcontact -> magnetische schakelaar
Glazen buisje met twee metalen strips
Magnetisch veld in de buurt
Strips worden magneten en raken elkaar aan
Stroomkring gesloten
Nu maken + huiswerk
Huiswerk voor volgende les
9.4 Elektronische schakelingen
Belangrijke woorden
De transistor
De automatische straatlantaarn
De ventilatorschakeling
Transistor
Een transistor wordt vaak als automatische schakelaar gebruikt.
Zelfde werking als een relais.
Alleen hij is kleiner, geen klik bij gebruik en makkelijker in gebruik
Transistor
Een transistor heeft ook nadelen
Je kunt niet zo grote stromen mee schakelen
Transistor
Transistor heeft 3 aansluitpunten:
Base
Collector
Emitter
De transistor
Werking transistor
De ventilatorschakeling
Hoe kan je de ventilator op de badkamer na 10' nog laten werken?
Met een condensator en een transistor!
Een automatische straatlantaarn
b) Er loopt nu een klein stroompje via de basis; de transistor staat in de AAN-stand.
a) Bijna alle stroom loopt via de LDR; de transistor staat in de UIT-stand.
Condensator
Je kunt een condensator gebruiken om er elektrische energie in op te slaan.
Symbool
a) Als je de schakelaar S sluit, laadt de condensator in enkele seconden op.
b Als je de schakelaar S opent, ontlaadt de condensator weer via de basis.
Nu maken in de les + huiswerk
Lezen 9.4
Blz 45 t/m 48
Daarna maken vraag 1 t/m 10 op blz 49 t/m 54
Nakijken 9.4
Antwoordbladen komen hierna
Ga niet alles overschrijven. Dat heeft geen zin. Probeer eerst de vraag zelf te maken. Kijk of het klopt en of je het begrijpt.
En nu voorbereiden op de toetsen
Wat kan je doen:
- Samenvatting maken tekst blz 8 t/m 65
- Oefenen met de vragen uit het boek (nakijken via lessonup)
- Oefenen met de diagnostische toets.
Leer tip
Volgens mij zit in (bijna) elke vraag een som. Dus oefen goed met de sommen. Gewoon veel doen maak het automatisme en je haalt een mooi punt.
Gebruik de volgende sheets nog eventueel als extra uitleg.
Of stel mij vragen. Mag ook altijd via teams.
Transformator
Phett - elektromagnetisme
Een adapter zet 230 volt om naar 5 volt. De primaire spoel heeft
1 000 windingen. Hoeveel windingen moet de secundaire spoel dan hebben?
Gegeven
Np = 1 000, Up = 230 V, Us = 5 V
Gevraagd
Ns
Uitwerking
Je kunt de transformatorformule het gemakkelijkst in een verhoudingstabel gebruiken.
Je mag ook de transformatorformule invullen en dan kruiselings vermenigvuldigen als je dat gemakkelijker vindt.
Invullen in de formule geeft:
Kruiselings vermenigvuldigen geeft Ns × 230 = 1 000 × 5.
Dus Ns = = 21,7 = 22 windingen.
Een centrale produceert een vermogen van 200 megawatt (200 000 000 watt). Bereken de stroomsterkte bij een spanning van 230 volt en bij een spanning van 380 kilovolt.
Gegeven
P = 200 000 000 W = 2 x 108 W
U = 230 V of 3,8 x 105 V (380 000 V)
Gevraagd
I
Uitwerking
P = U × I dus I = P : U
I = 2 x 108 W : 230 V
I = 869 565 A
of
I = 2 x 108 W : 3,8 x 105 V
I = 526 A
De stroomsterkte is bij de hoogspanning dus veel lager.
Vanuit een stopcontact (230 volt) gaat een vermogen van 16 watt in de ideale trafo.
De secundaire kant geeft een spanning van 4 volt.
Hoe groot is de stroomsterkte aan de secundaire kant?
Gegeven
Pp = 16 W, Up = 230 V, Us = 4 V
Gevraagd
Is
Uitwerking
Pp = Ps
16 W = Us× Is
16 W = 4 V × Is
Is = 16 W : 4 V= 4 A