Hoe werken spieren?
Hoe werken spieren?
Open vanuit de herkenbare ervaring dat je bewust een arm of wenkbrauw kunt bewegen. De les focust op willekeurige spieren: bouw, aanhechting en werking bij beweging.
Welkom!
Pak je :
1. werkboekje,
2. schrift,
3. etui en
4. laptop
Deze slide heeft geen instructies
Noteer (in je schrift) :
Waar denk ik aan bij 'spieren' ?
Wat weet ik hier al over?
Gebruik de woordwolk als voorkennisactivatie. Vraag kort door op veelgenoemde woorden zoals kracht, botten, sport, biceps of bewegen.
Leerdoel
Ik kan uitleggen hoe willekeurige spieren zijn gebouwd en hoe ze samen met pezen, botten en zenuwen beweging mogelijk maken.
Deze slide heeft geen instructies
Het spierstelsel
Het menselijk lichaam heeft meer dan 600 spieren
Al deze spieren samen vormen het spierstelsel
Spieren zitten overal in het lichaam
Zelfs in de ogen, de huid en het hart zitten spieren
Benadruk dat niet alle spieren hetzelfde doen. Het hart is ook spierweefsel, maar in deze les ligt de nadruk op willekeurige spieren die je bewust kunt aansturen.
Wat doen spieren?
Veel spieren werken samen met het skelet en het zenuwstelsel. Daardoor kun je bewegen. Andere spieren helpen bij belangrijke processen zoals ademhaling, hartslag en spijsvertering.
Leg het verschil kort uit tussen bewegen van het skelet en andere functies in het lichaam. Houd de focus op structuur-functie: spieren leveren kracht door samentrekking.
Willekeurige spieren
Sommige spieren kun je met je wil sturen
Je kunt bijvoorbeeld je arm optillen
Of je wenkbrauwen optrekken
Deze spieren noem je willekeurige spieren
Noem dat willekeurige spieren vooral betrokken zijn bij bewuste bewegingen van het skelet.
Een spier trekt samen
Een spier kan zich samentrekken. Dan wordt hij korter en dikker. Daardoor ontstaat kracht die via pezen aan botten wordt doorgegeven, zodat een beweging kan ontstaan.
Belangrijke basis voor de rest van de les: spieren trekken actief samen; ze duwen niet en pezen trekken niet samen.
Spier en pees
Een spier zit met een pees aan beenderen vast
De plaats waar een pees aan een bot vastzit heet de aanhechtingsplaats
Een pees is stevig
Een pees kan niet samentrekken
Laat het onderscheid scherp zien: spierweefsel zorgt voor kracht, peesweefsel geeft die kracht door aan het bot.
Van spier naar beweging
Spier trekt samen → spier wordt korter → pees trekt aan bot → botten bewegen naar elkaar toe → er ontstaat beweging
Gebruik hier de pijlnotatie echt als oorzaak-gevolgketen. Dit is de kern van het mechanisme.
Welk deel kan zich samentrekken?
de pees
de spier
het bot
de huid
Checkt het kernverschil tussen spier en pees. Veelgemaakte fout: denken dat een pees ook actief trekt.
Maak de keten compleet
Een spier trekt samen en wordt korter. Via de pees wordt de kracht doorgegeven aan het bot. Zo ontstaat beweging.
Laat leerlingen de oorzaak-gevolgketen uit de vorige slides terughalen.
Bouw van een spier
Rondom een spier zit een spierschede
De spierschede is stevig bindweefsel
In een spier liggen spierbundels
Elke spierbundel bestaat uit spiervezels
Gebruik eventueel een van groot naar klein: spier → spierbundel → spiervezel.
Spierbundels en spiervezels
Elke spierbundel is omgeven door bindweefsel
Een spierbundel bestaat uit een aantal spiervezels
Een spiervezel is ontstaan door samensmelting van veel spiercellen
Voor dit niveau is het genoeg dat leerlingen de opbouw kennen. Ga niet verder in op microscopische details zoals myofibrillen.
Wat gebeurt er in een spiervezel?
Als spiervezels zich samentrekken, wordt de spier korter en dikker. Een spiervezel kan niet uit zichzelf weer langer worden. Voor de tegengestelde beweging is dus een andere spier nodig.
Deze laatste zin bereidt antagonisme voor. Koppel terug aan de centrale vraag: spieren werken door samentrekking.
Zenuwen sturen spieren aan
Naar spieren lopen uitlopers van bewegingszenuwcellen
Via deze zenuwcellen worden impulsen naar spieren geleid
Door zo'n impuls kan een spier zich samentrekken
Houd het eenvoudig: zenuwen geven het signaal, spieren voeren de beweging uit.
Waaruit bestaat een spierbundel?
uit pezen
uit botten
uit impulsen
uit spiervezels
Toetst de opbouw van groot naar klein: spier → spierbundel → spiervezel.
Vul de begrippen in
Rondom een spier zit een spierschede van stevig bindweefsel. In de spier liggen spierbundels. Die bestaan uit spiervezels. Via bewegingszenuwcellen komen impulsen bij de spier aan.
Alle lege plekken hebben één logische plaats op basis van de behandelde bouw en aansturing van spieren.
Armspieren werken samen
In de bovenarm liggen de armbuigspier (biceps) en armstrekspier (triceps)
Deze spieren zorgen samen voor het buigen en strekken van de arm
Gebruik de arm als concreet voorbeeld van het algemene mechanisme uit eerdere slides.
Als de biceps samentrekt
De biceps trekt samen
De onderarm wordt omhoog getrokken
De arm wordt gebogen
De triceps wordt daarbij uitgerekt
Benadruk dat de beweging ontstaat doordat de biceps korter wordt en via pezen aan de botten trekt.
Als de triceps samentrekt
De triceps trekt samen
De arm wordt gestrekt
De biceps wordt daarbij uitgerekt
Laat zien dat voor de tegenovergestelde beweging een andere spier actief moet zijn.
Antagonisten
Spieren waarvan het samentrekken een tegengesteld effect heeft, noem je antagonisten. De biceps en triceps zijn dus antagonisten. Dit principe heet antagonisme.
Veel leerlingen denken dat één spier heen en terug kan bewegen. Corrigeer dat hier expliciet: spieren trekken alleen samen.
Beweging door samenwerking
Voor beweging zijn meerdere onderdelen nodig:
zenuwen geven impulsen
spieren trekken samen
pezen geven de kracht door
botten bewegen
Dit is de samenvattende landingsslide van de inhoud: niet één onderdeel beweegt alleen; het is samenwerking van stelsels.
Waarom zijn biceps en triceps antagonisten?
Ze liggen in de huid
Ze trekken tegelijk samen
Ze hebben tegengesteld effect
Ze zitten aan één pees
De juiste redenering is dat de ene spier buigt en de andere strekt. Zo wordt ook het misverstand bestreden dat één spier beide richtingen doet.
Hoe ontstaat armbeweging?
Bij het buigen van de arm trekt de biceps samen en wordt de triceps uitgerekt. Zenuwen geven impulsen door, pezen geven de kracht door en botten bewegen.
Verbindt het armvoorbeeld met de samenvattende slide over samenwerking van zenuwen, spieren, pezen en botten.
Leg in eigen woorden uit hoe een arm buigt.
Bespreek welke onderdelen samenwerken: zenuwen geven impulsen, spieren trekken samen, pezen geven kracht door, botten bewegen. Een goed antwoord noemt minstens twee schakels in de juiste samenhang.
Wat is één ding dat jij nu beter snapt over spieren?
Deze slide heeft geen instructies
Welk deel van deze les vond jij het lastigst?
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
spierstelsel - alle spieren van het lichaam samen
willekeurige spieren - spieren die je bewust met je wil kunt sturen
pees - stevig weefsel dat een spier aan beenderen vastmaakt
aanhechtingsplaats - de plaats waar een pees aan een bot vastzit
spierschede - stevig bindweefsel rondom een spier
spierbundel - deel van een spier dat uit een aantal spiervezels bestaat
spiervezel - lange cel die kan samentrekken
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
bewegingszenuwcel - zenuwcel die impulsen naar spieren geleidt
impuls - signaal dat via zenuwen wordt doorgegeven
biceps - armbuigspier die de arm helpt buigen
triceps - armstrekspier die de arm helpt strekken
antagonisten - spieren met een tegengesteld effect
antagonisme - het samenwerken van antagonisten bij beweging
Deze slide heeft geen instructies