De platen van de aarde.
De platen van de aarde.
Deze slide heeft geen instructies
De opbouw van de aarde.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Pangea
Pangea, of Pangaea, was het supercontinent dat 210 tot 250 miljoen jaar geleden bestond. Uit Pangea komen alle continenten van nu: dit komt doordat de aarde verschuift met platen onder het land. De naam Pangea komt van de Griekse woorden pan (alles) en gaia (aarde). Pangea had een superoceaan, de Panthalassa. Pangea was niet het eerste supercontinent, zo was Rodinië Pangea nog voor.
Toen Pangea bestond kon je haast niet bij de superoceaan Panthalassa komen. Daarom was een groot deel van Pangea bedekt met een superwoestijn.
Deze slide heeft geen instructies
De verschillende platen.
Continentale platen.
Oceanische platen
Convergente plaatbeweging
Bij een convergente plaatbeweging schuiven twee aardplaten naar elkaar toe en botsen op elkaar. Op het moment dat beide aardplaten continentale aardplaten zijn, duwen ze elkaar waar ze elkaar raken omhoog. Op deze manier ontstaat er een zogenaamd plooiingsgebergte.
Echter wanneer minimaal 1 van de aardplaten een oceanische aardplaat is, schuift de zwaarste aardplaat (altijd de (oudste) oceanische aardplaat) onder de lichtere aardplaat. We noemen dit proces subductie. Hierdoor ontstaat er een spleet in de aardkorst, die de aardmantel inloopt. Omdat deze spleet in de oceaan ligt, wordt dit een diepzeetrog genoemd.
Divergente plaatbeweging
Bij een divergente plaatbeweging, bewegen twee aardplaten uit elkaar. Hierdoor ontstaat er een gat in de aardkorst, waardoor nieuw magma omhoog komt. Wanneer dit afkoelt en stolt, wordt er op deze manier nieuwe aardkorst gevormd.
Transforme plaatbeweging
Tot slot kunnen aardplaten ook transform of transvergent van elkaar bewegen. Dit betekent dat de aardplaten alleen maar langs elkaar schuren. Hierdoor ontstaat er geen vulkanisme, maar is er wel kans op aardbevingen.
Zie het plaatje hieronder voor de verschillen tussen deze 3 type plaatbewegingen.
Plaatbeweging 1: convergente beweging
continentale plaat
continentale plaat
plooiings gebergte
Deze slide heeft geen instructies
oceanische plaat
continentale plaat
subductiezone
trog
vulkaan
plaatbeweging 1: convergente beweging
Deze slide heeft geen instructies
oceanische plaat
licht
oceanische plaat
zwaar
subductiezone
onderwater vulkaan
plaatbeweging 1: convergente beweging
Deze slide heeft geen instructies
Plaatbeweging 2: divergente beweging.
magma
stolling van de magma
Deze slide heeft geen instructies
Plaatbeweging 3: transforme beweging
aardbeving
epicentrum
Deze slide heeft geen instructies
Ontstaan van een vulkaan.
Deze slide heeft geen instructies
Soorten vulkanen
Soorten vulkanen
De aarde telt minstens 1500 vulkanen. Geen vulkaan is hetzelfde. De meest voorkomende soorten zijn:
Spleetvulkaan
Als het magma door een scheur in de aardkorst naar buiten stroomt, verspreidt de lava zich door de spleet. Er ontstaat dan een spleetvulkaan.
Spleetvulkanen ontstaan bij divergente plaatgrenzen. Bij divergente plaatgrenzen bewegen twee tektonische platen uit elkaar. Er ontstaat dan een ruimte tussen de platen, waar zich geen aardkorst bevindt. Uit de spleet die ontstaat kan het magma zonder veel weerstand doordringen tot aan het aardoppervlak.
Spleetvulkanen komen het meest onder water voor bij zogenaamde oceaanruggen. Een oceaanrug is een grote onderzeese bergketen. Voorbeeld van een oceanische rug is de Mid-Atlantische Rug, die loopt van de Noordpool tot de Zuidpool en onder andere de Noord-Amerikaanse plaat van de Euraziatische plaat scheidt.
IJsland wordt doorsneden door de Mid-Oceanische rug en is de enige plaats waar spleetvulkanen op het land voorkomen. IJsland is ontstaan doordat de vulkanische activiteit in dat gebied zo groot is dat de Mid-Oceanische rug op deze plaats boven het wateroppervlak uit is gaan steken. Zo is het eiland IJsland ontstaan. Omdat op het land spleetvulkanen alleen in IJsland aangetroffen worden, worden spleetvulkanen ook wel IJslandse vulkanen genoemd.
Schildvulkaan
Bij schildvulkanen is het magma in de magmakamer een dunne en hete vloeistof. Het magma kan daardoor makkelijk door spleten naar het aardoppervlak doordringen en de verstopping in de kraterpijp aanvreten, totdat deze verstopping geheel of gedeeltelijk is opgeruimd. Hierdoor komen tijdens erupties zelden ontploffingen voor. Wanneer de druk in de magmakamer toch hoog is opgelopen, kan er een lavafontein ontstaan. Daarnaast wordt er weinig as uitgestoten omdat gassen uit het magma kunnen ontsnappen zonder eerst schuim te vormen. De uitbarsting van een schildvulkaan levert voor de omgeving weinig gevaar op. Alleen wanneer een lavastroom zich door bewoond gebied verplaatst, kan er schade aan huizen en akkers ontstaan, zoals tijdens de vulkaanuitbarsting op Hawaii.
Doordat de lava dun en heet is en heel langzaam afkoelt, kunnen de lavastromen lange afstanden afleggen. Hierdoor hoopt vulkanisch materiaal zich niet telkens vlak bij de krater op. Na talloze uitbarstingen ontstaat er een brede berg met flauwe hellingen, die veel lijkt op een schild. Daarom de naam schildvulkaan. Schildvulkanen ontstaan op plaatsen waar de aardkorst erg dun is, bij zogenaamde hotspots. Een voorbeeld van schildvulkanen zijn de vulkanen van Hawaï.
Stratovulkaan
De stratovulkaan, ook wel samengestelde vulkaan genoemd, is de meest voorkomende vulkaansoort op aarde. Deze vulkanen zijn opgebouwd uit gestolde lava afgewisseld met lagen pyroclastisch materiaal (zoals as en stenen). Stratovulkanen zijn vernoemd naar het Latijnse woord "stratus" dat "laag" betekent.
Vaak hebben deze vulkanen meerdere vertakkingen waaruit adventiekraters (kraters op de helling van een vulkaan) kunnen ontstaan, wanneer het magma moeite heeft de krater te bereiken.
Stratovulkanen zijn meestal zeer hoog, en kunnen een laag eeuwige sneeuw op de top hebben. Bij stratovulkanen is het magma een dikke, stroperige vloeistof, waardoor het moeilijk tot het aardoppervlak kan doordringen. Voordat er een eruptie kan plaatsvinden, moet de druk in de magmakamer dus eerst hoog oplopen en dat kan lang duren.
Stratovulkanen zijn gevaarlijk als ze uitbarsten. Hoe meer tijd er verlopen is na de vorige uitbarsting, hoe heftiger de volgende wordt. Bij uitbarstingen van stratovulkanen wordt de verstopping in de kraterpijp door een grote ontploffing verpulverd en de lucht in geblazen. Dit wordt gevolgd door een pluim van as en vulkanische gassen die met grote snelheid de lucht in spuiten. De as kan uiteindelijk zelfs de stratosfeer bereiken.
De eruptie veroorzaakt eerst een regen van stenen, gevolgd door een regen van as die dagenlang kan aanhouden. Tijdens zo'n eruptie komt er vaak niet veel lava uit de vulkaan. Twee dodelijke verschijnselen die kunnen optreden bij de uitbarsting van een stratovulkaan zijn pyroclastische stromen en modderlawines (ook wel lahars genoemd). Een lahar is een modderstroom die ontstaat als bij een vulkaan de uitgestoten tefra in contact komt met stromend water. Een lahar kan ontstaan wanneer een pyroclastische stroom op een rivier stuit, een kratermeer leegloopt, maar ook na afloop van een uitbarsting, als een op een helling afgezette laag tefra door regen verzadigd raakt en van de helling af beweegt.
Doordat de lava erg stroperig is en snel afkoelt, hoopt het materiaal dat uit de krater komt zich vlak bij de krater op. Na talloze uitbarstingen ontstaat er een hoge berg met steile helling, die veel lijkt op een kegel. Stratovulkanen ontstaan voornamelijk langs convergente plaatgrenzen.
Calderavulkaan
Een calderavulkaan is een oudere vulkaan met aan de bovenkant een grote brede krater. Deze krater is ontstaan doordat een deel van de vulkaan in de magmakamer is gestort, die na een vulkaanuitbarsting is leeggestroomd.
Vaak vormt zich in de krater een kratermeer. Het water in een kratermeer kan allerlei kleuren aannemen, als gevolg van elementen die uit het vulkanische gesteente opgelost worden. Behalve dat kratermeren mooi kunnen zijn, kunnen ze ook dodelijke gevolgen hebben. Wanneer het waterpeil van een kratermeer namelijk te hoog stijgt, kan een deel van de vulkaan het begeven. Met als gevolg dat een enorme watermassa de vulkaanhelling afstroomt en alles in zijn weg wegvaagt.
In de krater van de oude vulkaan kan ook een nieuwe krater ontstaan. Wanneer de druk van het magma in de magmakamer hoog genoeg wordt, kan er een nieuwe eruptie plaatsvinden in de caldera.
Continentaal plat.
12 zeemijl ( 1 zeemijl = 1852 m
Tot 200 zeemijl is de exclusieve economische zone. Dit loopt gelijk aan het continentaal plat voor een land.
Een continentaal plat is een deel van een continent dat is ondergedompeld in een gebied met relatief ondiep water, dat bekend staat als een platzee. Veel van deze platen werden blootgelegd door zeespiegeldalingen zoals tijdens ijstijden. Een voorbeeld daarvan is de Noordzee die over te lopen was vanaf 'Nederland' naar 'Engeland' tijdens de laatste IJstijd. Dat is ook de reden dat vissers daar regelmatig beenderen en kiezen van Mammoeten opvissen, omdat die daar toen leefden. Tussen Rusland en Noord-Amerika (Alaska) viel de Bering Zee tijdens de ijstijd ook droog, waardoor de vroege mensen vanuit Azië daar toen lopend konden oversteken. Dit werden de inheemse volkeren van Noord- en Zuid-Amerika (Native Americans).
Vaak lopen de zee grenzen van een land tot de rand van het continentale plat. Bij Nederland wordt dat de Nederlandse Exclusieve Economische Zone (EEZ) genoemd.
Deze slide heeft geen instructies