Samenstellingen les 1
Samenstellingen les 1
Vandaag
Lesdoel
Uitleg samenstellingen (15 minuten).
Aan de slag (10 minuten)
Lesdoel
Aan het eind van deze les...
...ken je de regels voor de spelling van samengestelde woorden.
Samenstellingen
Twee woorden vormen samen een nieuw woord .
Vaak twee zelfstandige naamwoorden->school + boek = schoolboek.
Soms ook een combinatie van zelfstandig naamwoord met een bijvoeglijknaamwoord->rode+kool=rodekool of een werkwoord-> les+geven=lesgeven.
Samenstellingen
De bijwoorden er, hier, daar en waar vormen vaak een samenstelling met een of twee voorzetsels (eraf, hierheen, daarvandaan, waarnaartoe.)
Bij samenstelling moet je soms een tussenklank -en, -er, -s of -e tussen de woorden schrijven.
Regels:
Je schrijft de tussen -en als:
Het eerste deel van het woord een znw is.
En het znw alleen een meervoudsvorm op -en heeft-> vissenkom
En het znw alleen een meervoudsvorm op -n of -en heeft.
vissenkom, bloemenvaas
Je schrijft een tussen -er als :
Woorden in het meervoud eindigen op -eren-> kind-kinderen. Dus kind+fiets =kinderfiets
Je schrijft een tussen -s als je een s hoort:
De tussen-s levert problemen op als het tweede deel van de samenstelling begint met een -s
Om een foute spelwijze te voorkomen, kun je het tweede deel van de samenstelling vervangen voor een znw dat niet met een -s begint.
Hoor je bij de nieuwe samenstelling geen tussen-s, dan schrijf je die bij de andere samenstelling dus ook niet-> dorpsstraat (want :dorpshuis)
Check-out
Maak van de woorden bloem+ vaas een samengesteld woord
bloemenvaas
Maak van de woorden ei+dop een samengesteld woord
eierdop
Afsluiting
Lesdoel:
Je kunt nieuwe woorden vormen door twee bestaande woorden samen te voegen. Als je zo'n samenstelling maakt van twee zelfstandige naamwoorden, moet je soms -en, -er schrijven tussen de twee woorden.
De volgende les gaan we verder met de tussenklank -e en het koppelteken
Lezen
m
s
Vandaag
Lezen uit je leesboek 20'
Lesdoel
Uitleg tussenklank -e en koppelteken 10'
Huiswerk nakijken 5'
Samenstellingen les 2
Je schrijft een tussen -e als:
Als het eerste deel iets unieks is -> zonnebril - maneschijn
Als het eerste deel geen meervoud heeft ->rijstepap
Als het eerste deel een meervoud op -s heeft->lentekriebels, aspergesoep
Als het eerste deel een meervoud op -s en -en heeft->geboortedag
Als het eerste deel een bnw versterkt-> apetrots, pikkedonker
Maarrrr
Soms laat de uitspraak of de spelling het niet toe om woorden aan elkaar te schrijven, terwijl we het wel als één begrip bedoelen.
We maken dan gebruik van een koppelteken (-)
Het koppelteken
Gebruik je bij een samenstelling ALS er sprake is van:
een klinkerbotsing (bijvoorbeeld: eu, ie, ee, au, ou, oo enz.)-> diploma-uitreiking
een afkorting, teken, letter (#-teken, t-splitsing, vwo-leerling, maar bij uitspraak als één woord havoklas geen koppelteken)
een tweede deel met een hoofdletter; aardrijkskundige namen (Noord-Holland)
twee gelijkwaardige delen (je bent chef EN kok = chef-kok)
een voorvoegsel uit de lijst( pp.220 HB!!!) (kandidaat-astronauten).
Het koppelteken
anderstalige woorden die normaal los geschreven zijn (dejà-vugevoel normaal zeg je ik had net en dejà vu)
van woorden van een vaste woordgroep (kant-en-klaarmaaltijd)
Huiswerk nakijken
Opdracht 1 t/m 5 pp. 124-125 OB voor zover nog niet nagekeken tijdens de vorige les.
Opdracht 6 t/m 8 pp. 124-125 OB.
Kom bij me langs voor een antwoordblad
m
s
Huiswerk 10/6/24
Lees de theorie op pp. 187.
Maak opdracht 1 t/m 5 pp. 126-127 OB
Wat is niet goed geschreven?
100-jarige/minister-president/piano-muziek
piano-muziek->pianomuziek
x-as/astma-aanval/gymnastiek-les
gymnastiek-les
Afsluiting
Lesdoel:
je kunt de tussen -e en het koppelteken gebruiken in samenstellingen.
Huiswerk nakijken
Opdracht 1 t/m 5 pp. 124-125 OB voor zover nog niet nagekeken tijdens de vorige les.
Opdracht 6 t/m 8 pp. 124-125 OB.
Kom bij me langs voor een antwoordblad
m
s
Huiswerk 10/6/24
Lees de theorie op pp. 187.
Maak opdracht 1 t/m 5 pp. 126-127 OB
Lesdoel
Aan het eind van deze les...
...kun je de tussen -e en het koppelteken gebruiken in samenstellingen.
Terugblik
Vorige les heb je geleerd welke regels je toepast bij het vormen van samenstellingen
Hoe schrijf je dit woord?
Hoe schrijf je dit woord vis+kom=vissenkom, omdat het linkerdeel van het woord een zelfstandig naamwoord is en de meervoudsvorm eindigt op -en.
Kindenfiets of kinderfiets?
Als woorden in het meervoud eindigen op -eren-> kind-kinderen-> kind+fiets =kinderfiets.
Maak van bruid+sluier een goede samenstelling
Bruidssluier
Vervang sluier door het woord taart. Bruidstaart
Je hoort bij de nieuwe samenstelling een tussen-s, dus schrijf je een tussen -s
Lees voor de andere 4 uitzonderingen pp. 199 van je handboek nogmaals goed door!!!