Samenstellingen

Samenstellingen les 1

1 / 31
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMiddelbare schoolvwoLeerjaar 1

In deze les zitten 31 slides, met tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Samenstellingen les 1

Vandaag

  • Lesdoel

  • Uitleg samenstellingen (15 minuten).

  • Aan de slag (10 minuten)

Lesdoel

Aan het eind van deze les...

...ken je de regels voor de spelling van samengestelde woorden. 


Samenstellingen

  • Twee woorden vormen samen een nieuw woord .

  • Vaak twee zelfstandige naamwoorden->school + boek = schoolboek.

  • Soms ook een combinatie van zelfstandig naamwoord met een bijvoeglijknaamwoord->rode+kool=rodekool of een  werkwoord-> les+geven=lesgeven.

Samenstellingen

  • De bijwoorden  er, hier, daar en waar  vormen vaak een samenstelling met een of twee voorzetsels (eraf, hierheen, daarvandaan, waarnaartoe.)

  • Bij samenstelling moet je soms een tussenklank  -en, -er, -s  of -e tussen de woorden schrijven.


Regels:

Je schrijft de tussen -en als:

  • Het eerste deel van het woord een znw is.

  • En het znw alleen een meervoudsvorm op -en  heeft-> vissenkom




En het znw alleen een meervoudsvorm op -n of -en heeft.

vissenkom, bloemenvaas


Je schrijft een tussen -er als :

  • Woorden in het meervoud eindigen op -eren-> kind-kinderen. Dus kind+fiets =kinderfiets




Je schrijft een tussen -s als je een s hoort:

  • De tussen-s levert problemen op als het tweede deel van de samenstelling begint met een -s

  • Om een foute spelwijze te voorkomen, kun je het tweede deel van de samenstelling vervangen voor een znw dat niet met een -s begint.

  • Hoor je bij de nieuwe samenstelling geen tussen-s, dan schrijf je die bij de andere samenstelling dus ook niet-> dorpsstraat (want :dorpshuis)




Check-out

  • Maak van de woorden  bloem+ vaas een samengesteld woord

  • bloemenvaas

  • Maak van de woorden ei+dop een samengesteld woord

  • eierdop

Afsluiting

Lesdoel:

Je kunt nieuwe woorden vormen door twee bestaande woorden samen te voegen. Als je zo'n samenstelling maakt van twee zelfstandige naamwoorden, moet je soms  -en, -er  schrijven tussen de twee woorden. 

De volgende les gaan we verder met de  tussenklank -e en het koppelteken

Lezen


20

m

00

s

Vandaag

  • Lezen uit je leesboek 20'

  • Lesdoel

  • Uitleg tussenklank -e en koppelteken 10'

  • Huiswerk nakijken 5' 

Samenstellingen les 2


Je schrijft een  tussen -e als:

  • Als het eerste deel iets unieks is -> zonnebril - maneschijn

  • Als het eerste deel geen meervoud heeft ->rijstepap

  • Als het eerste deel een meervoud op -s  heeft->lentekriebels, aspergesoep

  • Als het eerste deel een meervoud op -s  en -en heeft->geboortedag

  • Als het eerste deel een bnw versterkt-> apetrots, pikkedonker



Maarrrr

Soms laat de uitspraak of de spelling het niet toe om woorden aan elkaar te schrijven, terwijl we het wel als één begrip bedoelen.

We maken dan gebruik van een koppelteken (-)

Het koppelteken

Gebruik je bij een samenstelling ALS er sprake is van:

  • een klinkerbotsing (bijvoorbeeld: eu, ie, ee, au, ou, oo enz.)-> diploma-uitreiking

  • een afkorting, teken, letter (#-teken, t-splitsing, vwo-leerling, maar bij uitspraak als één woord havoklas geen koppelteken)

  • een tweede deel met een hoofdletter; aardrijkskundige namen (Noord-Holland)

  • twee gelijkwaardige delen (je bent chef EN kok = chef-kok)

  • een voorvoegsel uit de lijst( pp.220 HB!!!) (kandidaat-astronauten).

Het koppelteken

  • anderstalige woorden die normaal los geschreven zijn (dejà-vugevoel normaal zeg je ik had net en dejà vu)

  • van woorden van een vaste woordgroep (kant-en-klaarmaaltijd) 

Huiswerk nakijken

Opdracht 1 t/m 5 pp. 124-125 OB voor zover nog niet nagekeken tijdens de vorige les. 

Opdracht 6 t/m 8 pp. 124-125 OB. 

Kom bij me langs voor een antwoordblad

5

m

00

s

Huiswerk 10/6/24

Lees de theorie op pp. 187.

Maak opdracht 1 t/m 5  pp. 126-127 OB 


Wat is niet goed geschreven?

  • 100-jarige/minister-president/piano-muziek

  • piano-muziek->pianomuziek

  • x-as/astma-aanval/gymnastiek-les

  • gymnastiek-les

 


Afsluiting

Lesdoel:

je kunt de tussen -e en het koppelteken gebruiken in samenstellingen.


Huiswerk nakijken

Opdracht 1 t/m 5 pp. 124-125 OB voor zover nog niet nagekeken tijdens de vorige les. 

Opdracht 6 t/m 8 pp. 124-125 OB. 

Kom bij me langs voor een antwoordblad

5

m

00

s

Huiswerk 10/6/24

Lees de theorie op pp. 187.

Maak opdracht 1 t/m 5  pp. 126-127 OB 

Lesdoel

Aan het eind van deze les...

...kun je de tussen -e en het  koppelteken gebruiken in samenstellingen.


Terugblik

Vorige les heb je geleerd welke regels je toepast bij het vormen van samenstellingen

Hoe schrijf je dit woord?

  • Hoe schrijf je dit woord vis+kom=vissenkom, omdat het linkerdeel van het woord een zelfstandig naamwoord is en de meervoudsvorm eindigt op -en.

Kindenfiets of kinderfiets?

  • Als woorden in het meervoud eindigen op -eren-> kind-kinderen-> kind+fiets =kinderfiets.  

Maak van bruid+sluier een goede samenstelling

  • Bruidssluier

  • Vervang sluier door het woord taart. Bruidstaart

  • Je hoort bij de nieuwe samenstelling een tussen-s, dus schrijf je een tussen -s

  • Lees voor de andere 4 uitzonderingen pp. 199 van je handboek nogmaals goed door!!!