H1 §1 Klimaat en landschap in de VS

H1 §1 Klimaat en landschap

1 / 40
volgende
Slide 1: Slide
newEditorAardrijkskundeMiddelbare schoolhavoLeerjaar 3

In deze les zitten 40 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

H1 §1 Klimaat en landschap

Open desgewenst vanuit Nederland: zeeklimaat, invloed van wind en zee, weinig reliëf. Maak daarna de overstap naar de grotere schaal en de grotere contrasten in de VS.

Lesdoel

Ik kan uitleggen welke temperatuur- en neerslagfactoren het klimaat en het landschap in de VS bepalen.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden passen volgens jou bij klimaat in de VS?

Gebruik de woordwolk als voorkennis: denk aan warm, koud, droog, nat, bergen, zee, wind, sneeuw, woestijn. Haak daarna aan op de klimaatfactoren uit de les.

Deze slide heeft geen instructies

Grote klimaatsverschillen

  • De VS is een groot land met sterke verschillen in temperatuur en neerslag.

  • Daardoor komen er ook heel verschillende landschappen voor.

  • Om die verschillen te verklaren, kijk je naar klimaatfactoren.

Leg uit dat aardrijkskunde hier kijkt naar plaats, schaal en samenhang: waarom is het ene gebied nat en groen en het andere droog of koud?

Breedteligging

Breedteligging is de afstand tot de evenaar.


  • Het zuiden van de VS ligt dichter bij de evenaar → gemiddeld warmer.

  • Het noorden ligt verder van de evenaar → gemiddeld kouder.

  • Dit is de eerste verklaring voor temperatuurverschillen in de VS.

Koppel eventueel aan bekende steden: zuidelijke staten zijn warmer dan noordelijke staten. Houd het bij het principe, zonder te veel details.

Ligging ten opzichte van zee

De afstand tot de zee beïnvloedt de temperatuur.


  • Aan zee zijn zomers vaak koeler en winters zachter.

  • Verder landinwaarts worden de verschillen groter.

  • De zee werkt dus matigend op de temperatuur.

Benadruk het begrip jaaramplitude als voorbereiding op Seattle en New York: aan zee kleiner, in het binnenland groter.

Seattle: gematigd door zee

  • Seattle ligt aan de westkust.

  • Aanlandige winden brengen invloed van zee mee.

  • De zee zorgt voor een koele zomer en een zachte winter.

  • Daardoor is de jaaramplitude klein.

Noem ook de warme zeestroom als versterkende factor. De combinatie van zee, aanlandige wind en zeestroom maakt het klimaat mild.

New York: grotere verschillen

  • New York ligt ongeveer op dezelfde breedte als Seattle.

  • Toch zijn de temperatuurverschillen er groter.

  • Aflandige winden verminderen de invloed van zee.

  • Daardoor zijn zomers warmer en winters kouder dan in Seattle.

Vergelijk hier expliciet de twee steden: zelfde breedteligging, toch ander klimaat. Zo zien leerlingen dat breedteligging niet de enige factor is.

Waarom is Seattle milder dan New York?

A

aanlandige wind

B

hogere breedte

C

meer reliëf

D

droge lucht

Seattle en New York liggen ongeveer op dezelfde breedte. Het verschil komt dus niet vooral door breedteligging, maar door de grotere invloed van zee bij Seattle.

Klimaat aan de kust en in het oosten

Seattle ligt aan de westkust. Door aanlandige winden is de invloed van zee groot. Daardoor heeft Seattle een koele zomer en een zachte winter. In New York is die invloed kleiner door aflandige winden, waardoor de temperatuurverschillen groter zijn.

aanlandige winden
koele zomer
aflandige winden
warme zeestroom
koude noordenwind
regenschaduw
breedteligging

De drie kernbegrippen uit dit blok zijn aanlandige winden, koele zomer en aflandige winden.

Winden uit noord en zuid

De VS ligt open voor lucht uit heel verschillende richtingen.


  • In de winter kan koude lucht uit het noorden diep het land binnendringen.

  • In de zomer kan warme lucht uit het zuiden juist ver naar het noorden komen.

  • Dat vergroot op veel plekken de temperatuurverschillen.

Verbind dit met de noord-zuidligging van gebergten: die houden deze luchtstromen minder tegen dan oost-westgebergten zouden doen.

Neerslag ontstaat door stijgende lucht

  • Neerslag ontstaat vooral waar lucht stijgt.

  • Stijgende lucht koelt af.

  • Waterdamp condenseert tot wolken.

  • Daarna kan regen of sneeuw vallen.

Houd dit mechanisme eenvoudig. Het is de basis voor de volgende slides over vochtige zeelucht en stuwingsregen.

Droogte door dalende lucht

Als lucht daalt, warmt zij op en wordt het moeilijker voor wolken om te ontstaan.


Daardoor vallen er weinig neerslag en kunnen droge gebieden ontstaan.

Leg uit dat deze algemene regel helpt om droge gebieden in de VS te begrijpen, vooral achter gebergten in de regenschaduw.

Vochtige lucht uit het zuiden

  • Vanuit het zuiden kan vochtige zeelucht het land binnendringen.

  • Vooral het zuidoosten van de VS krijgt daardoor veel neerslag.

  • Warme, vochtige lucht levert vaak veel wolken en regen op.

Noem eventueel de Golf van Mexico als bron van vochtige lucht, zonder de slide te overladen.

Zuidoosten: warm en nat

  • Veel neerslag + hoge temperaturen zorgen voor een groen landschap.

  • In het zuidoosten vind je daarom vaak dichte begroeiing.

  • Klimaat en landschap hangen hier duidelijk samen.

Leg de koppeling klimaat-landschap expliciet: warm en nat geeft andere plantengroei dan droog of koud.

Waardoor krijgt het zuidoosten vaak veel neerslag?

A

dalende lucht

B

vochtige zeelucht

C

aflandige wind

D

regenschaduw

Het zuidoosten is nat doordat vochtige lucht vanuit het zuiden het land binnendringt. Regenschaduw en dalende lucht horen juist bij drogere gebieden.

Van lucht naar landschap

Neerslag ontstaat vooral waar lucht stijgt. Die lucht koelt af en waterdamp vormt wolken. Vanuit het zuiden komt vaak vochtige zeelucht binnen. Daardoor is het zuidoosten vaak warm en nat, met dichte begroeiing als gevolg.

stijgt
vochtige zeelucht
nat
daalt
droog
aflandige wind
regenschaduw

Laat leerlingen het verband benoemen: stijgende lucht → neerslag → nat klimaat → groen landschap.

Gebergten als barrière

De noord-zuidligging van gebergten is in de VS heel belangrijk.


  • In het westen houden bergen vochtige lucht van de oceaan tegen.

  • Aan de loefzijde stijgt de lucht en valt veel neerslag.

  • Achter het gebergte wordt de lucht droger.

Gebruik de termen loefzijde en lijzijde als verrijking als de klas die al kent.

Stuwingsregen in het westen

Vochtige zeewind → lucht stijgt tegen het gebergte op → afkoeling → neerslag


Zo valt aan de westkant van gebergten veel regen of sneeuw.

Laat zien dat reliëf niet alleen hoogte is, maar ook invloed heeft op luchtbeweging en neerslag.

Regenschaduw

  • Achter het gebergte ligt de regenschaduw.

  • Daar daalt de lucht en wordt droger.

  • Daardoor valt weinig neerslag.

  • Zo ontstaan in delen van het westen droge landschappen.

Koppel dit terug aan de algemene regel: stijgende lucht geeft neerslag, dalende lucht geeft droogte.

     Reliëf en klimaat

Deze slide heeft geen instructies

Van nat naar droog landschap

  • Waar veel neerslag valt, groeit meer begroeiing.

  • Waar weinig neerslag valt, overheersen droge landschappen.

  • In de VS zie je daardoor grote verschillen van oost naar west.

Een virtuele reis van oost naar west past hier goed: groenere gebieden, graslanden, drogere landschappen.

Wat gebeurt er aan de loefzijde van een gebergte?

A

lucht daalt

B

lucht droogt

C

lucht stijgt

D

lucht draait

Aan de loefzijde wordt vochtige lucht omhoog geduwd. Daardoor koelt zij af en ontstaat neerslag.

Gebergten en neerslag

In het westen houden gebergten vochtige lucht van de oceaan tegen. Aan de loefzijde stijgt de lucht en valt veel neerslag. Achter het gebergte ligt de regenschaduw. Daar is de lucht droger en ontstaan vaker droge landschappen.

loefzijde
regenschaduw
droge landschappen
lijzijde
vochtige zeelucht
jaaramplitude
zachte winter

De volgorde is belangrijk: loefzijde = natte kant, regenschaduw = droge kant erachter.

Waarom is het noordoosten zo koud?

Het noordoosten ligt op een breedte die je niet direct met strenge winters associeert.


Toch kan het er in de winter erg koud zijn, omdat koude lucht uit het noorden ver het land in trekt.

Noem als contrast dat dit gebied op een vergelijkbare breedte ligt als Rome, maar een heel ander winterklimaat heeft.

Noord-zuidligging van reliëf

  • De gebergten in de VS lopen voor een groot deel van noord naar zuid.

  • Daardoor houden ze koude of warme lucht minder tegen.

  • Koude lucht uit het noorden en warme lucht uit het zuiden kunnen ver doorstromen.

  • Dat versterkt de temperatuurverschillen.

Dit is een kernslide: reliëf beïnvloedt niet alleen neerslag, maar ook de bewegingsruimte van luchtmassa's.

Winter en zomer in het oosten

  • Winter: koude noordenwind kan diep doordringen.

  • Zomer: warme zuidenwind zorgt voor hoge temperaturen.

  • Vooral in het oosten en binnenland leidt dat tot een grote jaaramplitude.


jaaramplitude= gemiddelde warmste maand - gemiddelde koudste maand

Maak hier opnieuw de brug naar New York als voorbeeld van een grotere jaaramplitude.

Zeestromen en windrichting

Ook zeestromen en overheersende windrichting beïnvloeden het klimaat.


  • Aanlandige wind vergroot de invloed van zee.

  • Aflandige wind verkleint die invloed.

  • Warme en koude zeestromen versterken die verschillen.

Noem Seattle met warme zeestroom en New York met koudere invloed als herhaling en verdieping.

Samenhang klimaat en landschap

Het landschap in de VS is het resultaat van meerdere factoren samen:


  • breedteligging

  • afstand tot de zee

  • windrichting en zeestromen

  • noord-zuidligging van gebergten

  • stijgende en dalende lucht

Dit is de samenvattende landingsslide van de les. Laat leerlingen zien dat één factor zelden genoeg is om een gebied te verklaren.

Waarom kan het noordoosten toch erg koud zijn?

Verwachte elementen: gebergten lopen noord-zuid, houden lucht uit noord en zuid minder tegen, koude lucht kan in de winter ver doordringen, warme lucht in de zomer ook, daardoor grote temperatuurverschillen.

Welke combinatie vergroot de jaaramplitude het meest?

A

zee en aanlandige wind

B

binnenland en noordenwind

C

warme zeestroom en zee

D

vochtige lucht en regen

Grote jaaramplitude hoort bij minder invloed van zee en meer openheid voor koude en warme luchtstromen, vooral in het oosten en binnenland.

Samenvatting van de klimaatfactoren

In de VS bepalen meerdere factoren samen het klimaat. De breedteligging verklaart verschillen tussen noord en zuid. De afstand tot de zee beïnvloedt hoe groot temperatuurverschillen zijn. Ook zeestromen en windrichting versterken die verschillen.

breedteligging
afstand tot de zee
zeestromen
regenschaduw
dichte begroeiing
dalende lucht
loefzijde

Dit is een compacte herhaling van de samenvattende slide.

Maken

Opdracht 1 t/m 7 in je werkboek

5

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

Wat is één inzicht uit deze les dat je wilt onthouden?

Deze slide heeft geen instructies

Welk deel vond je het lastigst om te begrijpen?

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

breedteligging - de ligging van een gebied ten opzichte van de evenaar

jaaramplitude - het verschil tussen de gemiddelde temperatuur van de warmste en koudste maand

aanlandige wind - wind die van zee naar land waait

aflandige wind - wind die van land naar zee waait

zeestroom - stromend zeewater dat invloed heeft op temperatuur aan de kust

stijgende lucht - lucht die afkoelt en neerslag kan veroorzaken

dalende lucht - lucht die opwarmt en vaak droog weer geeft

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

stuwingsregen - neerslag die ontstaat als lucht tegen een gebergte omhoog stijgt

regenschaduw - droog gebied aan de lijzijde van een gebergte

reliëf - hoogteverschillen in het landschap

matigende invloed van zee - effect waardoor zomers koeler en winters zachter zijn

loefzijde - zijde van een gebergte waar de wind tegenaan blaast

lijzijde - zijde van een gebergte die in de regenschaduw ligt

Deze slide heeft geen instructies