H1 §1 Klimaat en landschap
H1 §1 Klimaat en landschap
Open desgewenst vanuit Nederland: zeeklimaat, invloed van wind en zee, weinig reliëf. Maak daarna de overstap naar de grotere schaal en de grotere contrasten in de VS.
Lesdoel
Ik kan uitleggen welke temperatuur- en neerslagfactoren het klimaat en het landschap in de VS bepalen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden passen volgens jou bij klimaat in de VS?
Gebruik de woordwolk als voorkennis: denk aan warm, koud, droog, nat, bergen, zee, wind, sneeuw, woestijn. Haak daarna aan op de klimaatfactoren uit de les.
Deze slide heeft geen instructies
Grote klimaatsverschillen
De VS is een groot land met sterke verschillen in temperatuur en neerslag.
Daardoor komen er ook heel verschillende landschappen voor.
Om die verschillen te verklaren, kijk je naar klimaatfactoren.
Leg uit dat aardrijkskunde hier kijkt naar plaats, schaal en samenhang: waarom is het ene gebied nat en groen en het andere droog of koud?
Breedteligging
Breedteligging is de afstand tot de evenaar.
Het zuiden van de VS ligt dichter bij de evenaar → gemiddeld warmer.
Het noorden ligt verder van de evenaar → gemiddeld kouder.
Dit is de eerste verklaring voor temperatuurverschillen in de VS.
Koppel eventueel aan bekende steden: zuidelijke staten zijn warmer dan noordelijke staten. Houd het bij het principe, zonder te veel details.
Deze slide heeft geen instructies
Ligging ten opzichte van zee
De afstand tot de zee beïnvloedt de temperatuur.
Aan zee zijn zomers vaak koeler en winters zachter.
Verder landinwaarts worden de verschillen groter.
De zee werkt dus matigend op de temperatuur.
Benadruk het begrip jaaramplitude als voorbereiding op Seattle en New York: aan zee kleiner, in het binnenland groter.
Seattle: gematigd door zee
Seattle ligt aan de westkust.
Aanlandige winden brengen invloed van zee mee.
De zee zorgt voor een koele zomer en een zachte winter.
Daardoor is de jaaramplitude klein.
Noem ook de warme zeestroom als versterkende factor. De combinatie van zee, aanlandige wind en zeestroom maakt het klimaat mild.
New York: grotere verschillen
New York ligt ongeveer op dezelfde breedte als Seattle.
Toch zijn de temperatuurverschillen er groter.
Aflandige winden verminderen de invloed van zee.
Daardoor zijn zomers warmer en winters kouder dan in Seattle.
Vergelijk hier expliciet de twee steden: zelfde breedteligging, toch ander klimaat. Zo zien leerlingen dat breedteligging niet de enige factor is.
Waarom is Seattle milder dan New York?
aanlandige wind
hogere breedte
meer reliëf
droge lucht
Seattle en New York liggen ongeveer op dezelfde breedte. Het verschil komt dus niet vooral door breedteligging, maar door de grotere invloed van zee bij Seattle.
Klimaat aan de kust en in het oosten
Seattle ligt aan de westkust. Door aanlandige winden is de invloed van zee groot. Daardoor heeft Seattle een koele zomer en een zachte winter. In New York is die invloed kleiner door aflandige winden, waardoor de temperatuurverschillen groter zijn.
De drie kernbegrippen uit dit blok zijn aanlandige winden, koele zomer en aflandige winden.
Winden uit noord en zuid
De VS ligt open voor lucht uit heel verschillende richtingen.
In de winter kan koude lucht uit het noorden diep het land binnendringen.
In de zomer kan warme lucht uit het zuiden juist ver naar het noorden komen.
Dat vergroot op veel plekken de temperatuurverschillen.
Verbind dit met de noord-zuidligging van gebergten: die houden deze luchtstromen minder tegen dan oost-westgebergten zouden doen.
Neerslag ontstaat door stijgende lucht
Neerslag ontstaat vooral waar lucht stijgt.
Stijgende lucht koelt af.
Waterdamp condenseert tot wolken.
Daarna kan regen of sneeuw vallen.
Houd dit mechanisme eenvoudig. Het is de basis voor de volgende slides over vochtige zeelucht en stuwingsregen.
Droogte door dalende lucht
Als lucht daalt, warmt zij op en wordt het moeilijker voor wolken om te ontstaan.
Daardoor vallen er weinig neerslag en kunnen droge gebieden ontstaan.
Leg uit dat deze algemene regel helpt om droge gebieden in de VS te begrijpen, vooral achter gebergten in de regenschaduw.
Vochtige lucht uit het zuiden
Vanuit het zuiden kan vochtige zeelucht het land binnendringen.
Vooral het zuidoosten van de VS krijgt daardoor veel neerslag.
Warme, vochtige lucht levert vaak veel wolken en regen op.
Noem eventueel de Golf van Mexico als bron van vochtige lucht, zonder de slide te overladen.
Deze slide heeft geen instructies
Zuidoosten: warm en nat
Veel neerslag + hoge temperaturen zorgen voor een groen landschap.
In het zuidoosten vind je daarom vaak dichte begroeiing.
Klimaat en landschap hangen hier duidelijk samen.
Leg de koppeling klimaat-landschap expliciet: warm en nat geeft andere plantengroei dan droog of koud.
Waardoor krijgt het zuidoosten vaak veel neerslag?
dalende lucht
vochtige zeelucht
aflandige wind
regenschaduw
Het zuidoosten is nat doordat vochtige lucht vanuit het zuiden het land binnendringt. Regenschaduw en dalende lucht horen juist bij drogere gebieden.
Van lucht naar landschap
Neerslag ontstaat vooral waar lucht stijgt. Die lucht koelt af en waterdamp vormt wolken. Vanuit het zuiden komt vaak vochtige zeelucht binnen. Daardoor is het zuidoosten vaak warm en nat, met dichte begroeiing als gevolg.
Laat leerlingen het verband benoemen: stijgende lucht → neerslag → nat klimaat → groen landschap.
Gebergten als barrière
De noord-zuidligging van gebergten is in de VS heel belangrijk.
In het westen houden bergen vochtige lucht van de oceaan tegen.
Aan de loefzijde stijgt de lucht en valt veel neerslag.
Achter het gebergte wordt de lucht droger.
Gebruik de termen loefzijde en lijzijde als verrijking als de klas die al kent.
Stuwingsregen in het westen
Vochtige zeewind → lucht stijgt tegen het gebergte op → afkoeling → neerslag
Zo valt aan de westkant van gebergten veel regen of sneeuw.
Laat zien dat reliëf niet alleen hoogte is, maar ook invloed heeft op luchtbeweging en neerslag.
Regenschaduw
Achter het gebergte ligt de regenschaduw.
Daar daalt de lucht en wordt droger.
Daardoor valt weinig neerslag.
Zo ontstaan in delen van het westen droge landschappen.
Koppel dit terug aan de algemene regel: stijgende lucht geeft neerslag, dalende lucht geeft droogte.
Reliëf en klimaat
Deze slide heeft geen instructies
Van nat naar droog landschap
Waar veel neerslag valt, groeit meer begroeiing.
Waar weinig neerslag valt, overheersen droge landschappen.
In de VS zie je daardoor grote verschillen van oost naar west.
Een virtuele reis van oost naar west past hier goed: groenere gebieden, graslanden, drogere landschappen.
Wat gebeurt er aan de loefzijde van een gebergte?
lucht daalt
lucht droogt
lucht stijgt
lucht draait
Aan de loefzijde wordt vochtige lucht omhoog geduwd. Daardoor koelt zij af en ontstaat neerslag.
Gebergten en neerslag
In het westen houden gebergten vochtige lucht van de oceaan tegen. Aan de loefzijde stijgt de lucht en valt veel neerslag. Achter het gebergte ligt de regenschaduw. Daar is de lucht droger en ontstaan vaker droge landschappen.
De volgorde is belangrijk: loefzijde = natte kant, regenschaduw = droge kant erachter.
Waarom is het noordoosten zo koud?
Het noordoosten ligt op een breedte die je niet direct met strenge winters associeert.
Toch kan het er in de winter erg koud zijn, omdat koude lucht uit het noorden ver het land in trekt.
Noem als contrast dat dit gebied op een vergelijkbare breedte ligt als Rome, maar een heel ander winterklimaat heeft.
Noord-zuidligging van reliëf
De gebergten in de VS lopen voor een groot deel van noord naar zuid.
Daardoor houden ze koude of warme lucht minder tegen.
Koude lucht uit het noorden en warme lucht uit het zuiden kunnen ver doorstromen.
Dat versterkt de temperatuurverschillen.
Dit is een kernslide: reliëf beïnvloedt niet alleen neerslag, maar ook de bewegingsruimte van luchtmassa's.
Winter en zomer in het oosten
Winter: koude noordenwind kan diep doordringen.
Zomer: warme zuidenwind zorgt voor hoge temperaturen.
Vooral in het oosten en binnenland leidt dat tot een grote jaaramplitude.
jaaramplitude= gemiddelde warmste maand - gemiddelde koudste maand
Maak hier opnieuw de brug naar New York als voorbeeld van een grotere jaaramplitude.
Zeestromen en windrichting
Ook zeestromen en overheersende windrichting beïnvloeden het klimaat.
Aanlandige wind vergroot de invloed van zee.
Aflandige wind verkleint die invloed.
Warme en koude zeestromen versterken die verschillen.
Noem Seattle met warme zeestroom en New York met koudere invloed als herhaling en verdieping.
Samenhang klimaat en landschap
Het landschap in de VS is het resultaat van meerdere factoren samen:
breedteligging
afstand tot de zee
windrichting en zeestromen
noord-zuidligging van gebergten
stijgende en dalende lucht
Dit is de samenvattende landingsslide van de les. Laat leerlingen zien dat één factor zelden genoeg is om een gebied te verklaren.
Waarom kan het noordoosten toch erg koud zijn?
Verwachte elementen: gebergten lopen noord-zuid, houden lucht uit noord en zuid minder tegen, koude lucht kan in de winter ver doordringen, warme lucht in de zomer ook, daardoor grote temperatuurverschillen.
Welke combinatie vergroot de jaaramplitude het meest?
zee en aanlandige wind
binnenland en noordenwind
warme zeestroom en zee
vochtige lucht en regen
Grote jaaramplitude hoort bij minder invloed van zee en meer openheid voor koude en warme luchtstromen, vooral in het oosten en binnenland.
Samenvatting van de klimaatfactoren
In de VS bepalen meerdere factoren samen het klimaat. De breedteligging verklaart verschillen tussen noord en zuid. De afstand tot de zee beïnvloedt hoe groot temperatuurverschillen zijn. Ook zeestromen en windrichting versterken die verschillen.
Dit is een compacte herhaling van de samenvattende slide.
Maken
Opdracht 1 t/m 7 in je werkboek
minute
second
Deze slide heeft geen instructies
Wat is één inzicht uit deze les dat je wilt onthouden?
Deze slide heeft geen instructies
Welk deel vond je het lastigst om te begrijpen?
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
breedteligging - de ligging van een gebied ten opzichte van de evenaar
jaaramplitude - het verschil tussen de gemiddelde temperatuur van de warmste en koudste maand
aanlandige wind - wind die van zee naar land waait
aflandige wind - wind die van land naar zee waait
zeestroom - stromend zeewater dat invloed heeft op temperatuur aan de kust
stijgende lucht - lucht die afkoelt en neerslag kan veroorzaken
dalende lucht - lucht die opwarmt en vaak droog weer geeft
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
stuwingsregen - neerslag die ontstaat als lucht tegen een gebergte omhoog stijgt
regenschaduw - droog gebied aan de lijzijde van een gebergte
reliëf - hoogteverschillen in het landschap
matigende invloed van zee - effect waardoor zomers koeler en winters zachter zijn
loefzijde - zijde van een gebergte waar de wind tegenaan blaast
lijzijde - zijde van een gebergte die in de regenschaduw ligt
Deze slide heeft geen instructies