Afweer
Afweer
Basisstof 2
Pathogenen
Aspecifieke afweer
Specifieke afweer
humorale afweer
cellulaire afweer
aangeboren
Leerdoelen
Je kunt de vormen van aangeboren afweer beschrijven.
Je kunt de vormen van verworven afweer beschrijven.
Je kunt de onderlinge relatie van de delen van het immuunsysteem toelichten.
Het immuunsysteem
Aangeboren afweer: gericht tegen vele verschillende typen ziekteverwekkers + basis voor verworven afweer (alle dieren en planten)
Verworven afweer: het deel dat je gedurende je leven ontwikkelt, gericht tegen één type ziekteverwekker (gewervelde dieren)
Binas tabel 84N
Witte bloedcellen
Fagocyten: aangeboren afweer
Lymfocyten: verworven afweer
Binas 84I
Fagocyten
Granulocyten: fagocytose -> pus
Monocyten: bloedbaan
Macrofagen: weefselvloeistof, fagocytose, gaat zelf niet dood. Koorts door cytokinen (mediatoren) = snellere afweerreactie
Dendritische cellen: huid en slijmvliezen
Antibioticum: medicijn dat bacteriële infecties bestrijdt. Binas 94D
APC's
Antigeen: molecuul (vaak eiwitten) dat het immuunsysteem kan activeren
-> Antigeen-presenterende cel
Er zijn niet voldoende fagocyten om alle bacteriën en virussen te kunnen bestrijden, daarom verworven afweer
Macrofaag of dendritische cel wordt APC en presenteert mbv antigeen aan lymfocyten om welke ziekteverwekker het gaat
Lymfocyten
T-lymfocyten: beenmerg -> thymus
B-lymfocyten: blijven in beenmerg
Lymfocyt: één receptoreiwit - antigeen (van één type ziekteverwekker) -> APC
T-lymfocyten: opruimen geïnfecteerde cellen
B-lymfocyten: ziekteverwekkers buiten cellen (vocht) opruimen
APC's
Dendritische cellen en B-lymfocyten -> APC
MHC = Major Histocompatibility Complex -> eiwit dat lichaamsvreemd/eigen herkent
MHC-I-receptoren: op buitenkant iedere lichaamscel met celkern
MHC-II-receptoren: op macrofagen, dendritische cellen en geactiveerde B-cellen
APC - MHC-receptoreiwit - Receptor op lymfocyt
Binas tabel 84L1
Cellulaire respons
APC - inactieve T-cel = activatie = vermenigvuldiging tot
T-helper cel (Th-cellen): activatie van T-cyt en B-lymfocyten
Cytotoxische T-cellen: virus geïnfecteerde cellen/tumoren opruimen
-> T-geheugencellen (langlevende Th- en Tc-cellen)
Virussen en kanker
Binas 84L2
Humorale respons
Activering B-lymfocyten door Th-cel cytokinen of APC = klonering tot:
B-plasmacellen: antistoffen
B-geheugencellen
Bacteriën (anders en virussen)
Binas 84L2
Antistoffen
Immunoglobulinen (Ig)
Antigeen-antistofcomplex:
Afdekking
Aantasten celmembraan
Fagocytose door macrofagen
Binas tabel 84K
Extern, aspecifiek
eerstelijns afweer
Mechanische afweer: bouw voorkomt binnendringen: huid, slijmvliezen
Chemische afweer: stoffen voorkomen binnendringen: zoutzuur maagsap, pH huid
Extern, aspecifiek
Mechanische afweer: huid, slijmvliezen
Chemische afweer: zoutzuur maagsap, pH huid
Intern, aspecifiek, tweedelijns afweer
Fagocyten: granulocyten en macrofagen
Fagocyteren ziekteverwekkers
Humorale afweer
Cytokinen T-helpercellen activeren B-lymfocyten
B-lymfocyten produceren antistoffen
Deze vraag gaat over specifieke afweer. Welke cellen zijn betrokken bij cellulaire afweer?
B-cellen en plasmacellen
macrofagen en T-cellen
macrofagen, plasmacellen en T-cellen
B-cellen, macrofagen, plasmacellen en T-cellen
Het afweersysteem kent twee vormen:
aspecifieke of aangeboren afweer: tegen vele verschillende ziekteverwekkers, in planten en dieren, snelle eerste afweer, in bas 1 behandeld
specifieke of verworven afweer, gericht tegen één type ziekteverwekker, alleen bij gewervelden
Cellulaire afweer
Rijping T-lymfocyten in thymus
Verschillende antigeen-specifieke receptoren op celmembraan
fagocytose door granulocyten is een voorbeeld van specifieke afweer
waar
niet waar
Mechanische afweer: door bouw voorkómen dat ziekteverwekkers binnenkomen.
Geldt voor bacteriën, virussen, schimmels of dieren zoals mijten
Chemische afweer: door zuurgraad (maag, vagina) voorkómen dat bacteriën binnenkomen.
Afweer
aspecifiek: iédere indringer wordt tegengehouden (huid, zuur) of dood gemaakt (macrofagen)
specifieke afweer: T- of B-lymfocyten doden één indringer
In de maag vindt zowel chemische als mechanische afweer plaats
waar
niet waar
SCID: de bubble-boys 2
De algemene afweer met behulp van fagocyten, is bij de twee jongetjes met het SCIDsyndroom nog wel werkzaam.
Transplantatie
Afstotingsreacties door MHC eiwitten celmembraan
Bij mens MHC-systeem: HLA, 7 loci met meerdere allelen op 6de chromosoom
Door HLA-systeem onderscheiden lymfocyten eigen cellen van lichaamsvreemde
Afstoting door cellulaire afweer
specifiek
Valt met B- of T-lymfocyten één type ziekteverwekker aan, terwijl de aspecifieke afweer alle ziekteverwekkers aanvalt (alleen onderscheid tussen lichaamseigen en lichaamsvreemd).
Het lymfesysteem heeft twee functies:
- 1- onderdeel van het afweersysteem
-2- drainagesysteem
Deze tweede functie wordt verder behandeld, de eerste functie valt onder afweer
Immuniteit
De basisstof hiervoor is uitgelegd dat bij een eerste contact met een antigeen het een tijdje duurt voordat de specifieke afweer op gang is gekomen. De tijd tussen binnendringen en ziekteverschijnselen krijgen, noemt men incubatietijd
De vorming van antistof na het eerste contact noemt men de primaire reactie.
T-lymfocyten
Door de presentatie van een antigeen door een APC kunnen T-lymfocyten binden aan dit antigeen dat aan macrofaag vastzit en wordt de T-lymfocyt actief en gaat zich delen.
Hierdoor T-helper cellen gevormd die B-lymfocyten activeren of cytotoxische T-cellen gemaakt in lymfe die specifiek buiten de lymfe de specifieke infector kunnen doden. Daarnaast T-geheugencel gevormd bij deling. Dit heet cellulaire afweer
Hooikoorts 3
Aangenomen wordt dat de 'normale' productie van IgE en de daaropvolgende sensibilisatie (het gevoelig worden) van mestcellen van oorsprong een belangrijke rol speelden in de afweer tegen parasitaire wormpjes. In westerse landen zijn deze parasieten nauwelijks aanwezig. Daar richt dit afweersysteem zich soms op ongevaarlijke stoffen.
Het vrijkomen van mediatoren uit mestcellen veroorzaakt oedeemvorming door het plaatselijk verwijden van bloedvaten en een verhoogde doorlaatbaarheid van haarvatwanden.
SCID: de bubble-boys 1
Onderzoek bij twee jongetjes met het SCID-syndroom (een aangeboren ernstige afwijking van het afweersysteem) en hun familieleden, heeft geleid naar een eiwit dat onmisbaar is bij de activatie van T-cellen. Deze cellen worden actief zodra calciumionen via specifieke calciumkanaaltjes de T-cellen binnenstromen.
Bij de twee patiëntjes bleken die kanaaltjes verstopt te zijn als gevolg van een mutantgen.
Daardoor laten hun T-cellen verstek gaan op het moment dat ze voor de afweer nodig zijn.
Hierdoor zijn ze extreem vatbaar voor elke infectie. Ze leven daarom in een volledig afgelsoten plastic omhulsel (de "bubble") zonder fysiek contact met een ander.