5.4 Politiek en samenleving
5.4 Politiek en samenleving
Lesdoelen
Je kunt de ideologieën socialisme, liberalisme, confessionalisme en conservatisme uitleggen
Je kunt uitleggen wat de schoolstrijd inhield
Je kunt uitleggen waar de feministen voor streden
Ideologie of idee?
Ideeën vormen de basis van ideologieën
Een ideologie is een verzameling van ideeën die een gemeenschappelijke gedachte hebben:
Liberalisme: vrijheid
Socialisme: gelijkheid
Beide ideologieën hebben hun basis in de Verlichting
Liberalisme / socialisme
Liberalisme:
- Tegen overheidsbemoeienis, protectionisme en de kerk
- Vóór de zakenwereld, vrijhandel en winst
- Vóór privé bezit: egoïstisch?
Socialisme:
- Gelijkheid
- Vóór de groep, tegen het individu
- Sociale wetten
Emancipatie (feminisme)
Eind 19de eeuw strijden meerdere groepen voor gelijkstelling:
1. Vrouwen --> feministen
Strijden voor:
a. Toegang tot hoger onderwijs
Aletta Jacobs: eerste vrouw op universiteit (1871)
b. Vrouwenkiesrecht
1917: passief vrouwenkiesrecht
1919: actief vrouwenkiesrecht
Emancipatie (socialisme)
2. Arbeiders
Inkomensverschillen zijn door industriële revolutie gigantisch geworden
Gevolg: populariteit socialisme
Doelen:
a. Gelijke verdeling kapitaal
Eind 19de eeuw: eerste sociale wetten
b. Kiesrecht
1917: algemeen mannenkiesrecht
Emancipatie
(confessionalisme)
3. Katholieken
Na Nederlandse Opstand worden katholieken getolereerd
Maar: worden niet vertrouwd
Doel:
Gelijkstelling van het onderwijs (Schoolstrijd)
1917: Pacificatie
Schoolstrijd
Onderwijswet 1857: alleen openbare scholen krijgen subsidie
Bijzondere (=godsdienstig) scholen krijgen géén geld van de overheid
Schoolstrijd: confessionelen willen gelijkstelling onderwijs
Twee grote problemen
Belangrijkste politieke vraagstukken: schoolstrijd en algemeen kiesrecht
Schoolstrijd: confessionelen willen geld voor bijzondere scholen
Algemeen kiesrecht: socialisten willen kiesrecht voor iedereen
Pacificatie
Pacificatie (1917): grondwetswijziging om beide vraagstukken op te lossen:
1. Bijzondere scholen krijgen subsidie
2. Invoering algemeen mannenkiesrecht
Bij de eerste verkiezingen (1918) verliezen de liberalen hun meerderheid aan de confessionelen (tot 2010)
Waarom kon premier Thorbecke het verzoek van Aletta Jacobs om toegelaten te worden tot de universiteit niet weigeren?