Herhaling Biologie Kader 4

BIOLOGIE KADER 4 · TOETSVOORBEREIDING

Ademhaling, Voeding en Bloed

We lopen de oefentoets samen door. Bij elke vraag: het goede antwoord en hoe je het op de toets doet.

Nectar H7 Ademen en eten · H8 Bloed · SE-week 2 t/m 6 november

1 / 23
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBiologieMiddelbare schoolvmbo kLeerjaar 4

In deze les zitten 23 slides, met tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

BIOLOGIE KADER 4 · TOETSVOORBEREIDING

Ademhaling, Voeding en Bloed

We lopen de oefentoets samen door. Bij elke vraag: het goede antwoord en hoe je het op de toets doet.

Nectar H7 Ademen en eten · H8 Bloed · SE-week 2 t/m 6 november

EERST: ZO HAAL JE JE PUNTEN

Vijf regels voor de toets

1 · Tel de punten

2p? Dan moet je twee dingen noemen.

2 · Leg uit = waardoor

Eerst wat er gebeurt, dan waardoor iets anders gebeurt.

3 · Rekenen? Vul de tabel in

Schrijf elke stap op. Ook met een foutje krijg je dan vaak nog een punt.

4 · Juist of onjuist

4 goed = 2 punten. 3 goed = 1 punt. Vul er altijd vier in.

5 · Eén letter, eerste antwoord

Twee letters = 0 punten. Gevraagd om één ding? Alleen het eerste telt.

Antwoordblad!

Op de echte toets schrijf je alles op het aparte antwoordblad.

Biologie kader 4 · oefentoets bespreken

VRAAG 1 · 2 PUNTEN · ORGANEN

Cel → weefsel → orgaan → orgaanstelsel

cel

kleinste bouwsteen

weefsel

groep gelijke cellen

orgaan

meerdere weefsels

orgaanstelsel

organen werken samen

Let op de volgorde

Een weefsel bestaat uit cellen, niet uit organen. Ken ook de stelsels: hart → bloedvaten, nieren → uitscheiding, longen → ademhaling.

Biologie kader 4 · oefentoets bespreken

VRAAG 2 EN 3 · VERBRANDING

Het schema van de verbranding

glucose

+

zuurstof

koolstofdioxide

+

water

+

energie

Vraag 2 (2p)

zuurstof goed: 1p

koolstofdioxide en water goed: 1p

Vraag 3 (2p): twee van deze

bewegen · hartslag · ademhalen · denken · groeien of herstellen · verteren

Je lichaam gebruikt altijd energie, ook als je slaapt: je hart klopt, je ademt en je hersenen werken door.

Biologie kader 4 · oefentoets bespreken

VRAAG 4 · 1 PUNT · HORMONEN

Mila eet een bord pasta

Goed antwoord: D

Insuline. Daardoor wordt glucose omgezet in glycogeen (opslag in lever en spieren). Het glucosegehalte daalt weer.

Ezelsbruggetje

Insuline = glucose gaat de opslag in. Schrikken? Dan adrenaline: glycogeen wordt snel weer glucose.

Insuline

na het eten · uit de alvleesklier

glucose → glycogeen · gehalte omlaag

Adrenaline

bij schrik · uit de bijnieren

glycogeen → glucose · gehalte omhoog

Biologie kader 4 · oefentoets bespreken

VRAAG 5 EN 6 · ADEMHALINGSSTELSEL

De weg van de lucht

Vraag 5 (2p)

2 = keelholte · 3 = luchtpijp · 4 = bronchie · 5 = bronchiole (luchtpijptakje)

Vraag 6 (1p)

Nummer 6: middenrif. Nummer én naam goed.

neusholte → keelholte → strottenhoofd → luchtpijp → bronchiën → bronchiolen → longblaasjes

Op de toets is de nummering anders! Leer alle namen, ook neusholte en strottenhoofd. Vergeet het strotklepje niet: dat sluit je luchtpijp als je slikt.

Deze tekening: 1 neusholte · 2 keelholte · 3 strottenhoofd · 4 luchtpijp · 5 bronchie · 6 long · 7 middenrif · 8 longblaasjes

Biologie kader 4 · oefentoets bespreken

VRAAG 7 · 2 PUNTEN · ADEMHALINGSCENTRUM

Fenna rust uit na de heuvel

Goed antwoord

Haar spieren verbranden minder glucose, waardoor ze minder koolstofdioxide maken. (1p)

Het ademhalingscentrum merkt dat er minder CO₂ in het bloed zit en laat de ademhalingsspieren langzamer werken. (1p)

Op de toets: andersom!

Iemand gaat hardlopen en ademt sneller? Zelfde rijtje, maar dan meer verbranding, meer CO₂, spieren sneller.

1 Spieren: meer/minder verbranding

2 Meer/minder CO₂ in het bloed

3 Ademhalingscentrum (hersenstam) meet het

4 Ademhalingsspieren sneller/langzamer

Biologie kader 4 · oefentoets bespreken

VRAAG 8 · 2 PUNTEN · IN- EN UITADEMEN

Borstademhaling en buikademhaling

Inademen = borstholte wordt groter, lucht stroomt naar binnen. Ribben = borstademhaling. Middenrif = buikademhaling.

inademen

middenrif plat

uitademen

middenrif bol

Biologie kader 4 · oefentoets bespreken

VRAAG 9 EN 11 · LONGBLAASJE EN LUCHTPIJP

Gaswisseling in het longblaasje

Vraag 9 (1p): A, bij 1

Bij 1 komt het bloed net uit het lichaam aan: veel CO₂, weinig zuurstof.

Vraag 11 (1p): A

De kraakbeenringen houden de luchtpijp open.

Volg de pijlen. Binnenkomst = zuurstofarm. Uitgang = zuurstofrijk. Het strotklepje sluit de luchtpijp als je slikt.

Blauw = zuurstofarm · rood = zuurstofrijk

Biologie kader 4 · oefentoets bespreken

VRAAG 10 EN 12 · LONGEN SCHOON EN GEZOND

Slijm, trilhaartjes en longziekten

Vraag 10 (2p)

Het slijm vangt stof en bacteriën. (1p)

De trilhaartjes bewegen het slijm omhoog naar de keel. (1p)

Geel = slijm met stof · pijl = naar de keel

Vraag 12 (1p): A, astma

Astma

luchtwegen ineens nauwer (inspanning, allergie)

Chronische bronchitis

luchtwegen steeds ontstoken, veel slijm

Longemfyseem

longblaasjes kapot · vaak door jarenlang roken

Biologie kader 4 · oefentoets bespreken

CHECK · ADEMHALING

Kun je dit ook?

Waarom adem je sneller bij hardlopen?

Spieren verbranden meer glucose → meer CO₂ in je bloed → ademhalingscentrum merkt dit → ademhalingsspieren sneller.

Wat zorgt dat er geen eten in je luchtpijp komt?

Het strotklepje.

Opa rookte 40 jaar, veel longblaasjes kapot?

Longemfyseem.

Noem de delen: neus tot longblaasje

neusholte, keelholte, strottenhoofd, luchtpijp, bronchie, bronchiole, longblaasje

Biologie kader 4 · oefentoets bespreken

VRAAG 13, 14 EN 16 · VOEDINGSSTOFFEN

Wat doet welke voedingsstof?

13 (2p): twee van: eiwitten · mineralen (kalk) · water

14 (1p): C, vet. Patat 15 g vet, pasta 1 g. Vet geeft per gram de meeste energie.

16 (1p): C. Daan eet geen groente en fruit: te weinig beschermende stoffen.

Gezond eten = gevarieerd, uit alle vakken van de Schijf van Vijf. Elke dag hetzelfde eten is niet gezond. Voedingswaarde = de hoeveelheid voedingsstoffen en energie in een voedingsmiddel.

Brandstoffen

koolhydraten en vetten · energie

Bouwstoffen

eiwitten, mineralen, water · groeien en herstellen

Beschermende stoffen

vitamines, mineralen · uit groente en fruit

Biologie kader 4 · oefentoets bespreken

VRAAG 15 · 2 PUNTEN · REKENEN MET DE TABEL

Hoeveel gram eiwit eet Jesse?

Alle drie goed: 1p

Totaal goed opgeteld: 1p

Pas op

Pak de goede kolom (eiwit, niet vet). 150 gram = 1,5 keer. Een foutje goed doorgerekend kost maar één punt.

Biologie kader 4 · oefentoets bespreken

VRAAG 17 EN 18 · VERTERINGSSTELSEL

Ken alle delen van het verteringsstelsel

Vraag 17 (2p)

1 = lever · 5 = slokdarm · 6 = alvleesklier · 7 = dikke darm

Vraag 18 (1p)

Nummer 8: dunne darm. Daar gaan de meeste voedingsstoffen het bloed in. In de dikke darm vooral water.

Op de toets staat de romp mét longen erbij, en andere nummers. Ken dus ook long en maag.

1 lever · 2 galblaas · 3 maag · 4 mond · 5 slokdarm · 6 alvleesklier · 7 dikke darm · 8 dunne darm · 9 endeldarm

Biologie kader 4 · oefentoets bespreken

VRAAG 19 T/M 22 · VERTERING

Hoe en waar wordt voedsel verteerd?

19 (1p): peristaltiek

Spieren in de wand knijpen het voedsel steeds een stukje verder.

20 (1p): A, in de mond

Speeksel verteert zetmeel. In de maag begint de vertering van eiwitten.

21 (1p): B

Alvleessap én gal komen in de twaalfvingerige darm.

22 (1p): A

Grote voedingsstoffen kunnen niet door de darmwand in het bloed.

Gal

gemaakt in de lever, verdeelt vetten in kleine druppeltjes

Darmvlokken en plooien

maken de oppervlakte van de dunne darm groter

Ook op de toets

Wat doet gal? Wat is het nut van de darmvlokken?

Biologie kader 4 · oefentoets bespreken

VRAAG 23 EN 24 · ENZYM EN TANDEN

Lees de grafiek af

Vraag 23 (1p): pH 7

Zoek het hoogste punt van de lijn en kijk recht naar beneden. Ook goed: tussen 6,5 en 7,5.

Vraag 24 (1p): B

Fluor maakt het glazuur sterker, zodat het beter tegen zuur kan.

Gaatje: bacteriën maken zuur van suiker → zuur tast het glazuur aan.

Schets: hoogste punt → recht naar beneden → pH 7

Biologie kader 4 · oefentoets bespreken

VRAAG 25 EN 26 · ADEMEN EN ETEN BIJ DIEREN

Eerst de diergroep, dan het antwoord

dagpauwoog

insect (vlinder)

tracheeën

zeeschildpad

reptiel

longen

pinguïn

vogel

longen

neushoornkever

insect

tracheeën

Leeft in het water ≠ kieuwen! Alleen vissen (en kikkervisjes) hebben kieuwen. Vraag 25: 4 goed 2p, 3 goed 1p.

Vraag 26 (1p): D

Plooikiezen en een lange darm: een planteneter. Planten zijn moeilijk te verteren.

Biologie kader 4 · oefentoets bespreken

VRAAG 27 · 1 PUNT · BLOED

Vier delen van het bloed

Goed antwoord: D

Witte bloedcellen ruimen ziekteverwekkers op.

Ken ook

Welke stof in rode bloedcellen bindt zuurstof? Hemoglobine (daar is ijzer voor nodig).

Rode bloedcellen

zuurstof vervoeren met hemoglobine

Witte bloedcellen

ziekteverwekkers opruimen

Bloedplaatjes

bloedstolling: wondje dicht

Bloedplasma

vervoert voedingsstoffen, CO₂ en afvalstoffen

Biologie kader 4 · oefentoets bespreken

VRAAG 28, 29 EN 30 · BLOEDSOMLOOP

Lees het schema van de bloedsomloop

29 (1p): A · longader: van de longen naar het hart

30 (1p): C · bloed uit het lichaam komt in de rechterboezem

Slagader slaat weg van het hart, ader komt aan. Uit de longen → linkerboezem. Na het eten zit de meeste glucose in de poortader.

Rood = zuurstofrijk · blauw = zuurstofarm

Biologie kader 4 · oefentoets bespreken

OOK OP DE TOETS · NIET IN DE OEFENTOETS

Weefselvloeistof, lymfe en lymfeklieren

1 Bloedplasma lekt uit de haarvaten = weefselvloeistof

2 Rode bloedcellen blijven in het haarvat

3 Deel gaat in lymfevaten = lymfe (vaten met kleppen)

4 In lymfeklieren ruimen witte bloedcellen ziekteverwekkers op

5 Lymfe komt bij je hals weer in het bloed

Keelontsteking, dikke bultjes in je hals?

Dat zijn lymfeklieren. (1p)

Daar maken witte bloedcellen de bacteriën uit de keel onschadelijk; daardoor zwellen ze op. (1p)

De klier dichtst bij de ontsteking zwelt op: keel → hals, voet → lies.

Biologie kader 4 · oefentoets bespreken

OOK OP DE TOETS · NIET IN DE OEFENTOETS

Uitscheiding: afval uit je lichaam

nieren → urineleiders → urineblaas (bewaren) → plasbuis

Warme dag, veel zweten, weinig drinken?

Weinig urine en donker van kleur. Je lichaam houdt water vast.

veel drinken

veel, licht

weinig drinken

weinig, donker

Ontlasting is geen uitscheiding: die resten zijn nooit in je bloed geweest.

Biologie kader 4 · oefentoets bespreken

CHECK · VOEDING, VERTERING EN BLOED

Kun je dit ook?

Wat is voedingswaarde?

De hoeveelheid voedingsstoffen en energie in een voedingsmiddel.

Elke dag kip met aardappels: gezond?

Nee, niet gevarieerd genoeg.

Wat doet gal?

Verdeelt vetten in kleine druppeltjes.

Nut van darmvlokken?

De oppervlakte van de dunne darm wordt groter.

Welk bloedvat: meeste glucose na het eten?

De poortader (van darmen naar lever).

Bloed uit de longen komt in…?

De linkerboezem.

Biologie kader 4 · oefentoets bespreken

Succes volgende week!

• Vraag fout? Zoek het op in de samenvatting.

• Leer ook lymfe en uitscheiding: die komen op de toets.

• Op de toets: tel de punten, gebruik waardoor, schrijf je berekening op.

SE-week 2 t/m 6 november · 90 minuten · rekenmachine mee