BIOLOGIE KADER 4 · TOETSVOORBEREIDING
Ademhaling, Voeding en Bloed
We lopen de oefentoets samen door. Bij elke vraag: het goede antwoord en hoe je het op de toets doet.
Nectar H7 Ademen en eten · H8 Bloed · SE-week 2 t/m 6 november
BIOLOGIE KADER 4 · TOETSVOORBEREIDING
Ademhaling, Voeding en Bloed
We lopen de oefentoets samen door. Bij elke vraag: het goede antwoord en hoe je het op de toets doet.
Nectar H7 Ademen en eten · H8 Bloed · SE-week 2 t/m 6 november
EERST: ZO HAAL JE JE PUNTEN
Vijf regels voor de toets
1 · Tel de punten
2p? Dan moet je twee dingen noemen.
2 · Leg uit = waardoor
Eerst wat er gebeurt, dan waardoor iets anders gebeurt.
3 · Rekenen? Vul de tabel in
Schrijf elke stap op. Ook met een foutje krijg je dan vaak nog een punt.
4 · Juist of onjuist
4 goed = 2 punten. 3 goed = 1 punt. Vul er altijd vier in.
5 · Eén letter, eerste antwoord
Twee letters = 0 punten. Gevraagd om één ding? Alleen het eerste telt.
Antwoordblad!
Op de echte toets schrijf je alles op het aparte antwoordblad.
Biologie kader 4 · oefentoets bespreken
VRAAG 1 · 2 PUNTEN · ORGANEN
Cel → weefsel → orgaan → orgaanstelsel
cel
kleinste bouwsteen
weefsel
groep gelijke cellen
orgaan
meerdere weefsels
orgaanstelsel
organen werken samen
Let op de volgorde
Een weefsel bestaat uit cellen, niet uit organen. Ken ook de stelsels: hart → bloedvaten, nieren → uitscheiding, longen → ademhaling.
Biologie kader 4 · oefentoets bespreken
VRAAG 2 EN 3 · VERBRANDING
Het schema van de verbranding
glucose
+
zuurstof
koolstofdioxide
+
water
+
energie
Vraag 2 (2p)
zuurstof goed: 1p
koolstofdioxide en water goed: 1p
Vraag 3 (2p): twee van deze
bewegen · hartslag · ademhalen · denken · groeien of herstellen · verteren
Je lichaam gebruikt altijd energie, ook als je slaapt: je hart klopt, je ademt en je hersenen werken door.
Biologie kader 4 · oefentoets bespreken
VRAAG 4 · 1 PUNT · HORMONEN
Mila eet een bord pasta
Goed antwoord: D
Insuline. Daardoor wordt glucose omgezet in glycogeen (opslag in lever en spieren). Het glucosegehalte daalt weer.
Ezelsbruggetje
Insuline = glucose gaat de opslag in. Schrikken? Dan adrenaline: glycogeen wordt snel weer glucose.
Insuline
na het eten · uit de alvleesklier
glucose → glycogeen · gehalte omlaag
Adrenaline
bij schrik · uit de bijnieren
glycogeen → glucose · gehalte omhoog
Biologie kader 4 · oefentoets bespreken
VRAAG 5 EN 6 · ADEMHALINGSSTELSEL
De weg van de lucht
Vraag 5 (2p)
2 = keelholte · 3 = luchtpijp · 4 = bronchie · 5 = bronchiole (luchtpijptakje)
Vraag 6 (1p)
Nummer 6: middenrif. Nummer én naam goed.
neusholte → keelholte → strottenhoofd → luchtpijp → bronchiën → bronchiolen → longblaasjes
Op de toets is de nummering anders! Leer alle namen, ook neusholte en strottenhoofd. Vergeet het strotklepje niet: dat sluit je luchtpijp als je slikt.
Deze tekening: 1 neusholte · 2 keelholte · 3 strottenhoofd · 4 luchtpijp · 5 bronchie · 6 long · 7 middenrif · 8 longblaasjes
Biologie kader 4 · oefentoets bespreken
VRAAG 7 · 2 PUNTEN · ADEMHALINGSCENTRUM
Fenna rust uit na de heuvel
Goed antwoord
Haar spieren verbranden minder glucose, waardoor ze minder koolstofdioxide maken. (1p)
Het ademhalingscentrum merkt dat er minder CO₂ in het bloed zit en laat de ademhalingsspieren langzamer werken. (1p)
Op de toets: andersom!
Iemand gaat hardlopen en ademt sneller? Zelfde rijtje, maar dan meer verbranding, meer CO₂, spieren sneller.
1 Spieren: meer/minder verbranding
2 Meer/minder CO₂ in het bloed
3 Ademhalingscentrum (hersenstam) meet het
4 Ademhalingsspieren sneller/langzamer
Biologie kader 4 · oefentoets bespreken
VRAAG 8 · 2 PUNTEN · IN- EN UITADEMEN
Borstademhaling en buikademhaling
Inademen = borstholte wordt groter, lucht stroomt naar binnen. Ribben = borstademhaling. Middenrif = buikademhaling.
inademen
middenrif plat
uitademen
middenrif bol
Biologie kader 4 · oefentoets bespreken
VRAAG 9 EN 11 · LONGBLAASJE EN LUCHTPIJP
Gaswisseling in het longblaasje
Vraag 9 (1p): A, bij 1
Bij 1 komt het bloed net uit het lichaam aan: veel CO₂, weinig zuurstof.
Vraag 11 (1p): A
De kraakbeenringen houden de luchtpijp open.
Volg de pijlen. Binnenkomst = zuurstofarm. Uitgang = zuurstofrijk. Het strotklepje sluit de luchtpijp als je slikt.
Blauw = zuurstofarm · rood = zuurstofrijk
Biologie kader 4 · oefentoets bespreken
VRAAG 10 EN 12 · LONGEN SCHOON EN GEZOND
Slijm, trilhaartjes en longziekten
Vraag 10 (2p)
Het slijm vangt stof en bacteriën. (1p)
De trilhaartjes bewegen het slijm omhoog naar de keel. (1p)
Geel = slijm met stof · pijl = naar de keel
Vraag 12 (1p): A, astma
Astma
luchtwegen ineens nauwer (inspanning, allergie)
Chronische bronchitis
luchtwegen steeds ontstoken, veel slijm
Longemfyseem
longblaasjes kapot · vaak door jarenlang roken
Biologie kader 4 · oefentoets bespreken
CHECK · ADEMHALING
Kun je dit ook?
Waarom adem je sneller bij hardlopen?
Spieren verbranden meer glucose → meer CO₂ in je bloed → ademhalingscentrum merkt dit → ademhalingsspieren sneller.
Wat zorgt dat er geen eten in je luchtpijp komt?
Het strotklepje.
Opa rookte 40 jaar, veel longblaasjes kapot?
Longemfyseem.
Noem de delen: neus tot longblaasje
neusholte, keelholte, strottenhoofd, luchtpijp, bronchie, bronchiole, longblaasje
Biologie kader 4 · oefentoets bespreken
VRAAG 13, 14 EN 16 · VOEDINGSSTOFFEN
Wat doet welke voedingsstof?
13 (2p): twee van: eiwitten · mineralen (kalk) · water
14 (1p): C, vet. Patat 15 g vet, pasta 1 g. Vet geeft per gram de meeste energie.
16 (1p): C. Daan eet geen groente en fruit: te weinig beschermende stoffen.
Gezond eten = gevarieerd, uit alle vakken van de Schijf van Vijf. Elke dag hetzelfde eten is niet gezond. Voedingswaarde = de hoeveelheid voedingsstoffen en energie in een voedingsmiddel.
Brandstoffen
koolhydraten en vetten · energie
Bouwstoffen
eiwitten, mineralen, water · groeien en herstellen
Beschermende stoffen
vitamines, mineralen · uit groente en fruit
Biologie kader 4 · oefentoets bespreken
VRAAG 15 · 2 PUNTEN · REKENEN MET DE TABEL
Hoeveel gram eiwit eet Jesse?
Alle drie goed: 1p
Totaal goed opgeteld: 1p
Pas op
Pak de goede kolom (eiwit, niet vet). 150 gram = 1,5 keer. Een foutje goed doorgerekend kost maar één punt.
Biologie kader 4 · oefentoets bespreken
VRAAG 17 EN 18 · VERTERINGSSTELSEL
Ken alle delen van het verteringsstelsel
Vraag 17 (2p)
1 = lever · 5 = slokdarm · 6 = alvleesklier · 7 = dikke darm
Vraag 18 (1p)
Nummer 8: dunne darm. Daar gaan de meeste voedingsstoffen het bloed in. In de dikke darm vooral water.
Op de toets staat de romp mét longen erbij, en andere nummers. Ken dus ook long en maag.
1 lever · 2 galblaas · 3 maag · 4 mond · 5 slokdarm · 6 alvleesklier · 7 dikke darm · 8 dunne darm · 9 endeldarm
Biologie kader 4 · oefentoets bespreken
VRAAG 19 T/M 22 · VERTERING
Hoe en waar wordt voedsel verteerd?
19 (1p): peristaltiek
Spieren in de wand knijpen het voedsel steeds een stukje verder.
20 (1p): A, in de mond
Speeksel verteert zetmeel. In de maag begint de vertering van eiwitten.
21 (1p): B
Alvleessap én gal komen in de twaalfvingerige darm.
22 (1p): A
Grote voedingsstoffen kunnen niet door de darmwand in het bloed.
Gal
gemaakt in de lever, verdeelt vetten in kleine druppeltjes
Darmvlokken en plooien
maken de oppervlakte van de dunne darm groter
Ook op de toets
Wat doet gal? Wat is het nut van de darmvlokken?
Biologie kader 4 · oefentoets bespreken
VRAAG 23 EN 24 · ENZYM EN TANDEN
Lees de grafiek af
Vraag 23 (1p): pH 7
Zoek het hoogste punt van de lijn en kijk recht naar beneden. Ook goed: tussen 6,5 en 7,5.
Vraag 24 (1p): B
Fluor maakt het glazuur sterker, zodat het beter tegen zuur kan.
Gaatje: bacteriën maken zuur van suiker → zuur tast het glazuur aan.
Schets: hoogste punt → recht naar beneden → pH 7
Biologie kader 4 · oefentoets bespreken
VRAAG 25 EN 26 · ADEMEN EN ETEN BIJ DIEREN
Eerst de diergroep, dan het antwoord
dagpauwoog
insect (vlinder)
tracheeën
zeeschildpad
reptiel
longen
pinguïn
vogel
longen
neushoornkever
insect
tracheeën
Leeft in het water ≠ kieuwen! Alleen vissen (en kikkervisjes) hebben kieuwen. Vraag 25: 4 goed 2p, 3 goed 1p.
Vraag 26 (1p): D
Plooikiezen en een lange darm: een planteneter. Planten zijn moeilijk te verteren.
Biologie kader 4 · oefentoets bespreken
VRAAG 27 · 1 PUNT · BLOED
Vier delen van het bloed
Goed antwoord: D
Witte bloedcellen ruimen ziekteverwekkers op.
Ken ook
Welke stof in rode bloedcellen bindt zuurstof? Hemoglobine (daar is ijzer voor nodig).
Rode bloedcellen
zuurstof vervoeren met hemoglobine
Witte bloedcellen
ziekteverwekkers opruimen
Bloedplaatjes
bloedstolling: wondje dicht
Bloedplasma
vervoert voedingsstoffen, CO₂ en afvalstoffen
Biologie kader 4 · oefentoets bespreken
VRAAG 28, 29 EN 30 · BLOEDSOMLOOP
Lees het schema van de bloedsomloop
29 (1p): A · longader: van de longen naar het hart
30 (1p): C · bloed uit het lichaam komt in de rechterboezem
Slagader slaat weg van het hart, ader komt aan. Uit de longen → linkerboezem. Na het eten zit de meeste glucose in de poortader.
Rood = zuurstofrijk · blauw = zuurstofarm
Biologie kader 4 · oefentoets bespreken
OOK OP DE TOETS · NIET IN DE OEFENTOETS
Weefselvloeistof, lymfe en lymfeklieren
1 Bloedplasma lekt uit de haarvaten = weefselvloeistof
2 Rode bloedcellen blijven in het haarvat
3 Deel gaat in lymfevaten = lymfe (vaten met kleppen)
4 In lymfeklieren ruimen witte bloedcellen ziekteverwekkers op
5 Lymfe komt bij je hals weer in het bloed
Keelontsteking, dikke bultjes in je hals?
Dat zijn lymfeklieren. (1p)
Daar maken witte bloedcellen de bacteriën uit de keel onschadelijk; daardoor zwellen ze op. (1p)
De klier dichtst bij de ontsteking zwelt op: keel → hals, voet → lies.
Biologie kader 4 · oefentoets bespreken
OOK OP DE TOETS · NIET IN DE OEFENTOETS
Uitscheiding: afval uit je lichaam
nieren → urineleiders → urineblaas (bewaren) → plasbuis
Warme dag, veel zweten, weinig drinken?
Weinig urine en donker van kleur. Je lichaam houdt water vast.
veel drinken
veel, licht
weinig drinken
weinig, donker
Ontlasting is geen uitscheiding: die resten zijn nooit in je bloed geweest.
Biologie kader 4 · oefentoets bespreken
CHECK · VOEDING, VERTERING EN BLOED
Kun je dit ook?
Wat is voedingswaarde?
De hoeveelheid voedingsstoffen en energie in een voedingsmiddel.
Elke dag kip met aardappels: gezond?
Nee, niet gevarieerd genoeg.
Wat doet gal?
Verdeelt vetten in kleine druppeltjes.
Nut van darmvlokken?
De oppervlakte van de dunne darm wordt groter.
Welk bloedvat: meeste glucose na het eten?
De poortader (van darmen naar lever).
Bloed uit de longen komt in…?
De linkerboezem.
Biologie kader 4 · oefentoets bespreken
Succes volgende week!
• Vraag fout? Zoek het op in de samenvatting.
• Leer ook lymfe en uitscheiding: die komen op de toets.
• Op de toets: tel de punten, gebruik waardoor, schrijf je berekening op.
SE-week 2 t/m 6 november · 90 minuten · rekenmachine mee