Presentatie_Prikkels_en_zintuigen_AF_DF

• newEditor
• Natuurwetenschappen
• Secundair onderwijs

DUBBELE FINALITEIT

Prikkels en

zintuigen

Anatomie & Fysiologie · Hoofdstuk 1

WD2_08.04.01 · subdoelen 1–3

Anatomie & Fysiologie · Prikkels en zintuigen

start

Lesverloop

Van voorkennis naar instructie en zelfstandig pad

1. Voorkennis testen

2. Korte instructie

3. Zelfregulerend pad

🎯

Doelen

Ik kan uitleggen hoe prikkels worden ontvangen via zintuigen en receptoren.

🔎

Focus

Prikkel · drempelwaarde · receptor · transductie · huid · oog.

🧭

Aanpak

Ik kies na de instructie een passend leerpad: herhalen, verwerken of uitdaging.

Werkafspraak: eerst luisteren en denken, daarna invullen en verwerken.

Anatomie & Fysiologie · Prikkels en zintuigen

lesverloop

Voorkennis testen

Individueel denken · daarna kort uitwisselen per twee

1

Welke zintuigen gebruik je als je door een drukke gang loopt?

2

Waarom trek je je hand weg van iets dat pijn doet?

3

Wat merkt je lichaam op bij sprinten of turnen?

4

Waarom voel je een lichte aanraking beter op je vingertop dan op je rug?

5

Wat gebeurt er met je pupil in fel licht?

6

Welke begrippen ken je al: prikkel, receptor, zenuw, hersenen?

Laat antwoorden kort zijn: één woord, schema of voorbeeld is genoeg.

Anatomie & Fysiologie · Prikkels en zintuigen

voorkennis

Wat is een prikkel in de biologie?

A

Een waarneembare verandering

B

Een erfelijke eigenschap

C

Een type celademhaling

D

Een bouwstof voor weefsel

Wat is de functie van een receptor?

A

Impulsen versterken

B

Prikkels opvangen

C

Spieren samentrekken

D

Hormonen afbreken

Welke combinatie is correct?

A

Oor - licht

B

Oog - geur

C

Tong - smaak

D

Neus - druk

Welke prikkel wordt opgevangen door fotoreceptoren?

A

Warmte

B

Geluid

C

Druk

D

Licht

Wat gebeurt er het eerst als je een hete pan aanraakt?

A

Spierreactie

B

Waarneming door receptoren

C

Bewuste pijnervaring

D

Herstel van de huid

Kernidee: van prikkel naar reactie

Voorbeeld: hand raakt een cactus

Schema dat we vandaag leren gebruiken

Prikkel

Receptor

Signaal via zenuw

Verwerking

Reactie

Belangrijk: dit kan bewust of onbewust gebeuren.

Anatomie & Fysiologie · Prikkels en zintuigen

instructie 1

1. Wat is een prikkel?

Een prikkel is informatie die het lichaam kan waarnemen

Prikkel = verandering in het inwendig of uitwendig milieu die een reactie kan veroorzaken.

Niet elke prikkel geeft reactie:

de prikkel moet sterk genoeg zijn.

sterkte

prikkel

tijd

• Uitwendig: licht, geluid, druk, temperatuur, geur.

• Inwendig: spierspanning, hartslag, lichaamstemperatuur.

• Drempelwaarde: minimumsterkte om iets waar te nemen.

Anatomie & Fysiologie · Prikkels en zintuigen

instructie 2

2. Hoe ontvangen zintuigen prikkels?

Receptoren zetten een prikkel om in een elektrisch signaal

Transductie = prikkel omzetten naar een elektrisch signaal

Prikkel

bv. druk / licht

Receptor

gevoelige cel

Elektrisch signaal

via zenuwen

Hersenen

verwerking

👁️

Kijkvraag

Welke stap zie je bij de huid? En welke bij het oog?

⚠️

Misvatting

Een zintuig “voelt” niet zomaar: een receptor zet eerst om naar een signaal.

Anatomie & Fysiologie · Prikkels en zintuigen

instructie 3

Receptoren: elk type heeft zijn prikkel

Koppel telkens prikkel, receptor en voorbeeld

Type receptor

Gevoelig voor

Voorbeeld

Mechanoreceptor

druk · rek · trilling

huid, spieren, pezen, binnenoor

Thermoreceptor

warmte · koude

huid, hypothalamus

Chemoreceptor

chemische stoffen

neus, tong, bloedwaarden

Fotoreceptor

licht

netvlies

Nociceptor

weefselbeschadiging / pijn

huid, spieren, organen

Meer dan vijf zintuigen

• proprioceptie = stand/beweging spieren en gewrichten

• evenwichtszin = hoofdstand, versnelling, draaiing

Toepassing

Waarom train je balans na een enkelblessure?

Anatomie & Fysiologie · Prikkels en zintuigen

instructie 4

3.1 De huid als tastzintuig

De huid bevat verschillende receptoren op verschillende dieptes

Welke receptor doet wat?

• Meissner: lichte aanraking en textuur

• Pacini: diepe druk en trilling

• Merkel: aanhoudende druk en vorm

• Ruffini: rek van de huid

• Vrije zenuwuiteinden: pijn en temperatuur

Leerlingtaak: duid op de figuur aan waar receptoren liggen.

Anatomie & Fysiologie · Prikkels en zintuigen

instructie 5

Checkpoint: huid en receptoren

Gebruik je cursus en de figuur

Denkvragen

• Welke receptor reageert vooral op trilling?

• Waarom zijn vingertoppen gevoeliger dan de rug?

• Welke receptoren spelen mee bij warme was of koude behandeling?

• Wat is het verschil tussen aanraking en pijn?

Bespreek per twee. Noteer daarna één zin bij elk antwoord.

Anatomie & Fysiologie · Prikkels en zintuigen

checkpoint

3.2 Het oog als gezichtszintuig

Licht wordt gebroken, opgevangen en omgezet in signalen

Volg de weg van het licht: hoornvlies → kamerwater → lens → glasvocht → netvlies → oogzenuw

Anatomie & Fysiologie · Prikkels en zintuigen

instructie 6

Oog: scherpstellen en verwerken

Van pupilreflex tot visuele baan

👁️

Pupilreflex

Fel licht → pupil kleiner. Weinig licht → pupil groter.

🔎

Accommodatie

Veraf: lens platter. Dichtbij: lens boller.

🎨

Netvlies

Staafjes: licht/donker. Kegeltjes: kleur en scherp zicht.

Visuele baan

netvlies → oogzenuw → chiasma opticum → thalamus → visuele cortex

Veelvoorkomend: bijziendheid = beeld vóór netvlies · verziendheid = beeld achter netvlies.

Korte controle: verklaar waarom het beeld op het netvlies omgekeerd is.

Anatomie & Fysiologie · Prikkels en zintuigen

instructie 7

Verwerking: blanco mindmap invullen

Eerst alleen · daarna vergelijken per twee · daarna aanvullen

Anatomie & Fysiologie · Prikkels en zintuigen

verwerking

Zelfregulerend pad

Kies het pad dat past bij je huidige beheersing

Pad A · Herhalen

• Herlees 1.1 en 1.2.

• Maak schema prikkel → reactie.

• Koppel receptortypes aan voorbeelden.

• Vraag verlengde instructie.

Pad B · Verwerken

• Vul de mindmap aan.

• Label huid- en oogfiguur.

• Beantwoord reflectievragen.

• Verbeter met feedback.

Pad C · Uitdaging

• Analyseer een onbekende situatie.

• Maak zelf toetsvragen + modelantwoord.

• Leg de visuele baan uit aan iemand.

• Zoek toepassing in sport of schoonheid.

Anatomie & Fysiologie · Prikkels en zintuigen

zelfregulatie

Afsluiten: exit ticket

Individueel invullen in 3 minuten

1

Ik kan vandaag uitleggen wat een prikkel is omdat …

2

Eén receptor die ik kan koppelen aan een prikkel is …

3

Het onderdeel dat ik nog wil inoefenen is …

4

Mijn gekozen leerpad is A / B / C omdat …

Neem daarna je planfiche: vink af, vul je zelfevaluatie in en plan je volgende stap.

Anatomie & Fysiologie · Prikkels en zintuigen

afsluiting