Behandeling oncologische zorgvrager

Behandeling bij oncologische zorgvragers

1 / 30
volgende
Slide 1: Slide
newEditorVerpleging en verzorgingMBOStudiejaar 2

In deze les zitten 30 slides, met tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Behandeling bij oncologische zorgvragers

De centrale lijn van de les is: welke behandelingen zijn er, hoe werken ze, welke bijwerkingen zie je en wat vraagt dit van verpleegkundige zorg en veilige omgang met cytostatica.

Leerdoel

Ik kan de belangrijkste behandelingsvormen bij kanker benoemen, hun werking en mogelijke bijwerkingen uitleggen, en aangeven welke verpleegkundige aandachtspunten van belang zijn voor de zorg en begeleiding van de zorgvrager.

Deze slide heeft geen instructies

Chirurgie: doel van de behandeling

  • Verwijderen van de tumor uit het lichaam

  • Zo mogelijk curatief: gericht op genezing

  • Soms diagnostisch: weefsel afnemen voor onderzoek

  • Soms palliatief: klachten verminderen, bijvoorbeeld bij obstructie of pijn

  • Vaak onderdeel van een behandelplan met andere therapieën

Benadruk dat chirurgie vooral lokaal werkt: de tumor wordt op één plek behandeld, anders dan systemische therapieën zoals chemotherapie.

Chirurgie: hoe werkt het?

  • Operatieve verwijdering van tumorweefsel

  • Vaak ook een rand gezond weefsel om kans op achterblijvende kankercellen te verkleinen

  • Soms verwijdering van lymfeklieren voor stadiëring of behandeling

  • Kan open, laparoscopisch of robotgeassisteerd plaatsvinden

Leg kort uit dat de definitieve uitslag vaak pas volgt na pathologisch onderzoek van het verwijderde weefsel.

Chirurgie: veelvoorkomende complicaties

  • Pijn na de operatie

  • Nabloeding of hematoom

  • Wondinfectie of vertraagde wondgenezing

  • Misselijkheid, obstipatie of urineretentie na narcose

  • Verminderde mobiliteit en risico op trombose

  • Functieverlies of veranderd lichaamsbeeld, afhankelijk van de ingreep

Koppel complicaties aan locatie en omvang van de ingreep. Bij sommige operaties zijn ook drains, stoma of voedingsproblemen relevant.

Chirurgie: verpleegkundige aandacht

  • Observeer wond, drains, bloedverlies, pijn en vitale functies

  • Let op tekenen van infectie, trombose en benauwdheid

  • Stimuleer mobiliseren, ademhalingsoefeningen en voldoende intake

  • Geef voorlichting over wondzorg, pijnmedicatie en herstel

  • Ondersteun bij angst, afhankelijkheid en veranderd zelfbeeld

Noem dat goede observatie in de eerste postoperatieve fase gericht is op vroeg signaleren van verslechtering.

Chemotherapie: doel van de behandeling

  • Remmen of doden van kankercellen in het hele lichaam

  • Inzetbaar bij uitzaaiingen of risico op verspreiding

  • Curatief, adjuvant, neo-adjuvant of palliatief

  • Vaak in kuren met rustperiodes tussendoor

Leg kort de termen uit: adjuvant = na een lokale behandeling, neo-adjuvant = voorafgaand aan bijvoorbeeld operatie of bestraling.

Chemotherapie: hoe werkt het?

  • Cytostatica remmen de celdeling of beschadigen cellen

  • Vooral snel delende cellen zijn gevoelig

  • Daarom worden ook gezonde snel delende cellen geraakt

  • Toediening vaak via infuus, soms als tablet of injectie

Benadruk dat het werkingsmechanisme verklaart waarom er bijwerkingen ontstaan in beenmerg, slijmvliezen, huid en haar.

Chemotherapie: veelvoorkomende bijwerkingen

  • Misselijkheid en braken

  • Vermoeidheid

  • Haaruitval

  • Mucositis en diarree of obstipatie

  • Beenmergsuppressie: anemie, trombocytopenie, neutropenie

  • Verhoogd risico op infecties en bloedingen

Bespreek dat ernst en soort bijwerkingen per cytostaticum en per zorgvrager verschillen.

Chemotherapie: verpleegkundige aandacht

  • Observeer misselijkheid, intake, slijmvliezen, ontlasting en vermoeidheid

  • Let op koorts, koude rillingen, bloedingsneiging en tekenen van dehydratie

  • Controleer uitslagen zoals leukocyten, trombocyten en hemoglobine

  • Geef voorlichting over infectiepreventie, mondzorg en wanneer contact nodig is

  • Ondersteun bij angst, onzekerheid en belasting van het dagelijks leven

Noem neutropene koorts als alarmsignaal dat snel handelen vraagt volgens lokaal protocol.

Deze slide heeft geen instructies

Radiotherapie: doel van de behandeling

  • Plaatselijke behandeling met straling

  • Gericht op vernietigen of remmen van kankercellen

  • Kan curatief of palliatief worden ingezet

  • Soms vóór of na chirurgie of samen met chemotherapie

Leg uit dat radiotherapie lokaal werkt en dus vooral effect heeft in het bestraalde gebied.

Radiotherapie: hoe werkt het?

  • Straling beschadigt het DNA van cellen

  • Kankercellen herstellen die schade minder goed

  • De behandeling wordt verdeeld over meerdere sessies

  • Gezond weefsel wordt zo veel mogelijk gespaard

Benadruk dat een zorgvrager na uitwendige bestraling niet radioactief is.

Radiotherapie: bijwerkingen en klachten

  • Vermoeidheid

  • Huidreacties in het bestraalde gebied

  • Pijn of irritatie van slijmvliezen

  • Klachten hangen af van de bestraalde plaats

  • Voorbeelden: slikklachten, diarree, droge mond of mictieklachten

Maak duidelijk dat bijwerkingen vaak geleidelijk ontstaan tijdens de serie bestralingen.

Radiotherapie: verpleegkundige aandacht

  • Observeer huid, pijn, vermoeidheid en functies van het bestraalde gebied

  • Adviseer huidzorg volgens voorschrift en voorkom extra irritatie

  • Let op voeding, vochtinname en gewichtsverlies

  • Geef uitleg over verloop van de behandeling en mogelijke late effecten

  • Bied steun bij vermoeidheid en beperkingen in het dagelijks functioneren

Sluit aan bij lokale afspraken over huidproducten; niet alle producten zijn toegestaan tijdens bestraling.

Immunotherapie: doel van de behandeling

  • Het afweersysteem helpen om kankercellen beter aan te vallen

  • Inzetbaar bij bepaalde soorten kanker

  • Kan ziekte remmen en soms langdurige controle geven

  • Werkt anders dan chemotherapie: niet direct op alle snel-delende cellen

Noem dat immunotherapie niet voor elke tumor geschikt is; de keuze hangt af van tumorkenmerken en behandelplan.

Immunotherapie: hoe werkt het?

  • Versterkt of activeert afweerreacties tegen tumorcellen

  • Sommige middelen halen als het ware de 'rem' van het immuunsysteem

  • Daardoor kan het lichaam kankercellen beter herkennen en bestrijden

Houd het globaal. Voor deze doelgroep is het voldoende dat immunotherapie het immuunsysteem activeert en daardoor andere bijwerkingen geeft dan chemotherapie.

Immunotherapie: veelvoorkomende bijwerkingen

  • Vermoeidheid

  • Huiduitslag of jeuk

  • Diarree

  • Benauwdheid of hoesten

  • Ontstekingsreacties doordat het immuunsysteem ook gezond weefsel kan aanvallen

Geef voorbeelden van immuungerelateerde problemen, zoals colitis, hepatitis of endocriene stoornissen, zonder te veel detail op de slide te zetten.

Immunotherapie: verpleegkundige aandacht

  • Observeer nieuwe of onverwachte klachten altijd zorgvuldig

  • Let op diarree, huidafwijkingen, hoesten, benauwdheid en koorts

  • Signaleer tijdig mogelijke ontstekingsreacties in organen

  • Geef voorlichting: klachten direct melden, ook tussen kuren door

  • Ondersteun bij onzekerheid over het verloop en de duur van de behandeling

Benadruk dat immuungerelateerde bijwerkingen soms later optreden en serieus genomen moeten worden.

Doelgerichte therapie

  • Gericht ingrijpen op specifieke kenmerken van kankercellen

  • Bedoeld om groei en deling van tumorcellen te remmen

  • Vooral passend als de tumor bepaalde doelwitten heeft

  • Vaak langdurige behandeling, soms in tabletvorm

Leg uit dat deze therapie alleen werkt als de tumor het juiste aangrijpingspunt heeft.

Doelgerichte therapie: hoe werkt het?

  • Blokkeert processen die kankercellen nodig hebben om te groeien

  • Werkt op specifieke receptoren of signaalroutes

  • Is gerichter dan chemotherapie, maar niet zonder bijwerkingen

Noem eventueel dat doelgerichte therapie vaak als 'targeted therapy' wordt aangeduid.

Doelgerichte therapie: bijwerkingen

  • Huiduitslag of droge huid

  • Diarree

  • Vermoeidheid

  • Mondklachten

  • Soms hypertensie, hand-voetsyndroom of leverfunctiestoornissen

Benadruk dat bijwerkingen afhangen van het specifieke middel en dat goede monitoring nodig is, ook bij orale therapie thuis.

Doelgerichte therapie: verpleegkundige aandacht

  • Observeer huid, ontlasting, mondslijmvlies en vermoeidheid

  • Let op therapietrouw, vooral bij medicatie thuis

  • Geef voorlichting over inname, bijwerkingen en wanneer contact nodig is

  • Signaleer psychosociale belasting van langdurige behandeling

  • Houd oog voor zelfmanagement en ondersteuning van naasten

Bij orale middelen is begeleiding rond juist gebruik en tijdig melden van klachten extra belangrijk.

Cytostatica: risico's voor zorgvrager

  • Cytostatica zijn schadelijke stoffen met toxische werking

  • Ze kunnen gezonde cellen beschadigen naast kankercellen

  • Risico op infecties, bloedingen en slijmvliesbeschadiging

  • Ook morsen of extravasatie kan lokale schade geven

Leg uit dat extravasatie betekent dat het middel buiten het bloedvat in het omliggende weefsel terechtkomt.

Cytostatica: risico's voor omgeving

  • Blootstelling kan plaatsvinden via morsen, huidcontact of inademing

  • Resten van cytostatica kunnen voorkomen in lichaamsvloeistoffen

  • Urine, ontlasting, braaksel en soms zweet kunnen risico geven

  • Daarom zijn zorgverleners en naasten ook onderdeel van veilig werken

Houd het algemeen en koppel aan lokaal protocol voor duur van voorzorgsmaatregelen na toediening.

Beschermende maatregelen

  • Gebruik handschoenen en zo nodig beschermende kleding

  • Werk hygiënisch en voorkom spatten en morsen

  • Volg voorschriften voor toediening, opruimen en afval

  • Was handen voor en na contact en na uittrekken van materiaal

Noem dat exacte PBM en werkwijze per instelling kunnen verschillen, maar altijd protocolgestuurd zijn.

Omgaan met lichaamsvloeistoffen

  • Ga zorgvuldig om met urine, ontlasting, braaksel en ander besmet materiaal

  • Draag bescherming, strikte isolatie.

  • Reinig materialen en oppervlakken volgens protocol

  • Afval en incontinentiemateriaal afvoeren volgens veiligheidsafspraken

  • Geef ook thuis duidelijke voorlichting aan zorgvrager en naasten

Benadruk dat veilige zorg niet stopt bij het ziekenhuis: ook thuissituaties vragen uitleg over hygiëne en contact met lichaamsvloeistoffen.

Verpleegkundige zorg in samenhang

Bij alle behandelingen horen drie kernpunten: goed observeren, tijdig complicaties signaleren en duidelijke/begrijpelijke voorlichting geven. Daarnaast heeft de zorgvrager vaak ondersteuning nodig bij pijn, vermoeidheid, angst, veranderd lichaamsbeeld en gevolgen voor het dagelijks leven.

Gebruik deze slide als samenvattende verbinding tussen de verschillende therapieën en de verpleegkundige rol.

Begrippenlijst

Chirurgie - Behandeling waarbij een tumor operatief wordt verwijderd.

Chemotherapie - Behandeling met cytostatica die kankercellen remmen of doden.

Radiotherapie - Behandeling met straling die tumorcellen plaatselijk beschadigt.

Immunotherapie - Behandeling die het afweersysteem helpt om kankercellen aan te vallen.

Doelgerichte therapie - Behandeling die aangrijpt op specifieke kenmerken van kankercellen.

Cytostatica - Geneesmiddelen die celdeling remmen of cellen beschadigen.

Beenmergsuppressie - Verminderde aanmaak van bloedcellen door remming van het beenmerg.

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

Neutropenie - Tekort aan neutrofiele witte bloedcellen, met verhoogd infectierisico.

Trombocytopenie - Tekort aan bloedplaatjes, met verhoogde kans op bloedingen.

Mucositis - Ontsteking of beschadiging van slijmvliezen, vaak in de mond of darm.

Extravasatie - Uitlekken van geneesmiddel buiten het bloedvat in het omliggende weefsel.

Curatief - Gericht op genezing.

Palliatief - Gericht op klachtenvermindering en kwaliteit van leven.

Therapietrouw - Medicatie en adviezen volgen zoals afgesproken.

Deze slide heeft geen instructies