Ik ben toch geen taaldocent??
31-03-2026 Studiemiddag ISK:
Hoe kun je als niet-taaldocent een taalzwakke leerling ondersteunen
Johan Wibbens
Marieke van Hagen
Ik ben toch geen taaldocent??
31-03-2026 Studiemiddag ISK:
Hoe kun je als niet-taaldocent een taalzwakke leerling ondersteunen
Johan Wibbens
Marieke van Hagen
Deze slide heeft geen instructies
Wie zijn wij?
Johan Wibbens en Marieke van Hagen
Docenten NT2 op de ISK in Assen
Expertisedeling
Deze slide heeft geen instructies
Johan
Programma
Het belang van woordenschat
Werken aan woordenschat
Pre-teaching
Vragen
Wat neem je mee?
Marieke
Singaporetest
Hoeveel procent van de woorden van een tekst moet je kennen om die tekst te kunnen begrijpen?
Marieke
Singaporetest - dekkingspercentage 60%
We moeten -, zei een - uit Singapore tegen -. We hebben geen - meer. Singapore is maar - - - met een - - -. We - met - - dat we niet - kunnen. - - ik - een - met een - aan - -, het - er -. Voor de - mensen is dit nog - de - - van -, maar dat is een niet meer te - - geworden.
Marieke
Singaporetest - dekkingspercentage 70%
We moeten -, zei een - uit Singapore tegen -. We hebben geen - meer. Singapore is maar een klein - met een sterk - -. We - met - - dat we niet anders kunnen. - - ik - een huis met een - aan beide -, het - er -. Voor de - mensen is dit nog - de - - van -, maar dat is een niet meer te - - geworden.
Marieke
Singaporetest - dekkingspercentage 80%
We moeten -, zei een - uit Singapore tegen me. We hebben geen - meer. Singapore is maar een klein - met een sterk groeiende bevolking. We - met zo'n - dat we niet anders kunnen. - - ik - een huis met een - aan beide -, het liefst er -. Voor de meeste mensen is dit nog steeds de - wijze van wonen, maar dat is een niet meer te - - geworden.
Marieke
Singaporetest - dekkingspercentage 90%
We moeten omhoog, zei een - uit Singapore tegen me. We hebben geen - meer. Singapore is maar een klein eiland met een sterk groeiende bevolking. We - met zo'n ruimtegebrek dat we niet anders kunnen. - - ik wil iedereen een huis met een tuin aan beide zijden, het liefst er -. Voor de - mensen is dit nog steeds de ideale wijze van wonen, maar dat is een niet meer te - - geworden.
Marieke
Singaporetest - dekkingspercentage 100%
We moeten omhoog, zei een architect uit Singapore tegen me. We hebben geen ruimte meer. Singapore is maar een klein eiland met een sterk groeiende bevolking. We kampen met zo'n ruimtegebrek dat we niet anders kunnen. Net zoals ik wil iedereen een huis met een tuin aan beide zijden, het liefst eromheen. Voor de meeste mensen is dit nog steeds de ideale manier van wonen, maar dat is een niet meer te realiseren droom geworden.
Marieke
Werken aan woordenschat
Marieke
Tip 1:
Focus op de belangrijke woorden
Johan
Schets van een onderwijssituatie
Fouad (14) komt van de ISK en zit nu een paar maanden in klas 2H. Bij biologie zijn ze bezig met het onderwerp spijsvertering. Vandaag hebben ze het over enzymen. De docent legt in zijn lesintroductie uit wat dit zijn: ‘Enzymen zijn eiwitten die de spijsvertering beter laten verlopen. Het zijn knipstoffen die de bouwstoffen in kleinere stukjes splitsen, zodat ze kunnen worden opgenomen door de darmen’. Tijdens de uitleg schrijft de docent belangrijke, nieuwe begrippen op het bord. Onder elkaar staat: enzymen, spijsvertering, bouwstoffen. Hij zegt erbij: schrijf deze woorden op en zet de betekenis erbij. Net als de andere leerlingen doet Fouad dit. Hoewel Fouad de nieuwe woorden begrijpt, blijft het verhaal van de docent voor hem toch moeilijk te begrijpen. Hij kent namelijk nog veel meer woorden niet, zoals verlopen, splitsen en opgenomen’.
Johan
Focus op de belangrijke woorden
dagelijkse woorden
schooltaalwoorden
vaktaalwoorden
‘Enzymen zijn eiwitten die de spijsvertering beter laten verlopen. Het zijn knipstoffen die de bouwstoffen in kleinere stukjes splitsen, zodat ze kunnen worden opgenomen door de darmen’.
Johan
Vaktaalwoorden zijn vaak niet bekend bij de NT2-leerling. Deze moeten worden uitgelegd. Gelukkig geldt dit ook voor veel NT1-leerlingen, waardoor je als docent langer stilstaat bij deze woorden.
Van de schooltaalwoorden denk je al gauw dat ze bekend zijn. Dit is bij NT2-leerlingen niet het geval. Het zijn woorden die veel voorkomen in lesboeken en daarmee noodzakelijk voor het tekstbegrip. Besteed bij NT2-leerlingen dus veel aandacht aan deze woorden.
Tip 2:
Bied de woorden aan in context
Marieke
Belang van context
Marieke
Belang van context
Marieke
Belang van context
Marieke
Woordenschat effectief uitbreiden
woorddriehoek woordcluster
Leer een NT2-leerling dat hij niet alle woorden hoeft te leren,
maar beter kan focussen op de belangrijkste woorden.
Marieke
semantiseren: het verduidelijken van de betekenis van nieuwe woorden, vaak binnen een bredere context.
Eerst uitleggen, dan uitbeelden, dan uitbreiden
veel verbanden leggen
meerdere contexten
Hoe meer een leerling over een woord weet, hoe dieper zijn woordkennis is.
Tip 3:
Zorg voor veel herhaling
Johan
Zorg voor veel herhaling
in leesteksten
tijdens instructie
in opdrachten
woordenschrift
Johan
Voorbeelden van een woordenschrift.
Bij voorkeur ook gebruik van de moedertaal!
Stimuleer de autonomie van de leerling door nieuwe betekenissen zelfstandig te laten achterhalen.
Pre-teaching
Drieslag NT2
Marieke
Op veel scholen wordt vooral aandacht besteed aan de extra ondersteuning bij Nederlands buiten de lessen om. Qua uren is dit helaas maar een heel klein deel en dus niet effectief.
Het meest ideaal is het om de drieslag NT2 te gebruiken:
slag 1 - Elk vak kent zijn eigen taalsituaties en woorden. Dit is de taal die de NT2 leerling moet leren en gebruiken. De vakdocent besteedt hieraan expliciet aandacht.
slag 2 - Tijdens de les Nederlands is er aandacht voor het ontwikkelen van taalvaardigheid, uitleg van regels en leesplezier. Er is ruimte voor het oefenen van taalsituaties van andere vakken.
slag 3 - De inhoud van de vakken is de basis voor extra taalondersteuning buiten de les. De NT2-leerling werkt aan zijn eigen taaldoelen, zoals nieuwe woorden of strategieën oefenen.
Pre-teaching
Voorbeeld van een docent - slag 1
“Ik geef mijn NT2-leerling de tekst meestal van tevoren al mee naar huis, samen met de opdracht. Dan kan ze vast een keer de tekst bekijken en woorden onderstrepen. In de les geef ik dan expliciet aan wat voor haar de belangrijke woorden zijn. Dat helpt bij het leren selecteren. Je kunt immers niet alles opzoeken.”
– Docent burgerschap in de vakles
Marieke
Pre-teaching
Voorbeeld van een docent - slag 2
“Bij mij in de klas zijn er veel leerlingen met een kleine woordenschat. Dus daar besteed ik voor iedereen wel aandacht aan. NT2-leerlingen kennen vaak hele gewone woorden niet, zoals ‘slotgracht’ of ‘sloot’. Maar het is natuurlijk ook logisch, want ze zijn hier nog niet zo lang. En hoe belangrijk is zo’n woord nou eigenlijk? Ik vind het belangrijker dat ze de schooltaalwoorden goed leren en de rest is mooi meegenomen.”
– Docent Nederlands
Marieke
Pre-teaching
Voorbeeld van een docent - slag 3
“Wij werken vooral in kleine groepjes. De leerlingen komen een keer per week bij mij, soms twee keer. Ze nemen dan een eigen vaktekst mee of een opdracht waar ze mee bezig zijn. En daar kijken we dan samen naar. Zo krijg ik inzicht in wat ze moeilijk vinden. Soms krijg ik ook wel een vraag van een vakdocent, of ik een tekst vast wil bespreken.”
– De NT2-coach bij extra ondersteuning
Marieke
Pre-teaching
Docent:
onderstreep belangrijke woorden
geef leesvragen mee
Leerling:
arceer belangrijke woorden/zinnen
trek lijnen/pijlen voor verbanden
vat samen in de kantlijn
schrijf vragen onderaan de pagina
Marieke
Als je kiest voor pre-teaching, bereid het dan voor voor de leerling. En leer de leerling hoe hij/zij dit thuis aan moet pakken.
Samengevat
Bied hoogfrequente woorden aan.
Kies een mix van schooltaalwoorden en vaktaalwoorden.
Bied woorden aan in betekenisvolle context:
- geef voorbeeldzinnen
- geef definities
- noem andere woorden die verband houden
Zorg voor herhaling van de woorden:
- in leesteksten
- tijdens instructie
- in opdrachten
Laat de leerling een woordenschrift bijhouden.
Pre-teaching d.m.v. het voorbereiden van leesteksten.
Johan
Klasniveau
activeren van voorkennis in thuistaal
begrijpen van de leerstof
koppeling schooltaal en vaktaal
Johan
golf 1:
pre-teaching - in thuistaal kennis laten verzamelen
golf 2:
translanguaging: verminderde taaleisen, bezighouden met begrijpen van de stof. Bijv. passage uit tekst in thuistaal weergeven.
golf 3:
hoofdoel is consolidatie van kennis en een adequate productie in de doeltaal (Nederlands). Cognitieve eisen verlagen door stof te herhalen.
Johan
Welk vak geef je?
Hoe kun jij jouw leerlingen extra ondersteunen?
Hoe kun jij als taaldocent jouw collega's ondersteunen?
Samen
Zijn er nog vragen?
Samen
Wat neem je mee?
Samen