Suprapubische katheter

Suprapubische katheter in de zorg

1 / 43
volgende
Slide 1: Slide
newEditorVerpleging en verzorgingMBOStudiejaar 4

In deze les zitten 43 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 60 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Suprapubische katheter in de zorg

Open met de plaats van de SP-katheter: via de buikwand rechtstreeks in de blaas. Benoem dat studenten in deze les vooral leren herkennen, verzorgen, observeren en volgens protocol handelen.

Leerdoel

Ik kan uitleggen wat een suprapubische katheter is, waarom deze wordt gebruikt, hoe ik deze veilig verzorg, controleer en volgens voorschrift verwissel, welke complicaties ik herken, wat het verschil is met een urethrale katheter en hoe ik handel binnen bevoegdheid, bekwaamheid, verantwoordelijkheid en protocol.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden komen bij je op bij een SP-katheter?

Gebruik de uitkomsten om voorkennis op te halen. Vraag kort door op woorden als blaas, buikwand, urine, verzorging, infectie of katheter.

Wat is een suprapubische katheter?

  • Een suprapubische katheter is een blaaskatheter

  • Loopt via de buikwand rechtstreeks naar de blaas

  • Wordt ook SP-katheter of topkatheter genoemd

  • Zorgt voor afvoer van urine buiten de urethra om

Leg de term 'suprapubisch' kort uit: boven het schaambeen. Houd het anatomisch eenvoudig en functioneel.

Ligging en route

De katheter gaat door een opening in de onderbuik en komt uit in de blaas. Daardoor wordt de urine direct uit de blaas afgevoerd. De urethra blijft hierbij buiten gebruik voor de afvoer.

Benoem dat de insteekopening in de buikwand een ander zorgpunt is dan de urinebuis bij een urethrale katheter.

Waarom wordt deze katheter gebruikt?

  • Urineretentie: de blaas raakt niet goed leeg

  • Obstructie: afvloed via de urethra is belemmerd

  • Beschadiging van de plasbuis

  • Langdurige blaaskatheterisatie wanneer een andere route minder geschikt is

Blijf bij de indicaties uit de opdracht en voeg geen extra specialistische indicaties toe.

Doel van de SP-katheter

  • Urine veilig afvoeren

  • Druk en overvulling van de blaas verminderen

  • Een alternatief bieden als afvoer via de urethra niet wenselijk of niet mogelijk is

Deze slide heeft geen instructies

SP-katheter en urethrale katheter

  • SP-katheter: via de buikwand naar de blaas

  • Urethrale katheter: via de urinebuis naar de blaas

  • Beide voeren urine af, maar de inbrengroute verschilt

  • Daardoor verschillen ook verzorging, observaties en risico's

Houd het vergelijkend: route, verzorgingspunt en observatiepunt. Vermijd te veel uitweiding over typen urethrale katheters.

Belangrijk verschil in verzorging

Bij een urethrale katheter ligt de nadruk op de uitmonding van de urinebuis. Bij een SP-katheter ligt de nadruk op de insteekopening in de buikwand, de huid eromheen en de ligging van de katheter.

Maak expliciet dat studenten de juiste observatieplek moeten kennen om goede zorg te leveren.

Wanneer kies je niet voor de urethra?

Een SP-katheter kan worden gekozen als de urethra niet bruikbaar is door obstructie of beschadiging, of als langdurige katheterisatie nodig is en een route via de buikwand beter past bij de situatie van de zorgvrager.

Deze slide heeft geen instructies

Wat is het belangrijkste verschil tussen een SP-katheter en een urethrale katheter?

A

De route naar de blaas

B

De kleur van de urine

C

De grootte van de blaas

D

De hoeveelheid urine

De kern van dit blok is de inbrengroute: via de buikwand of via de urinebuis. De andere opties gaan over observaties, niet over het type katheter.

Begrippen en gebruik

Een suprapubische katheter loopt via de buikwand naar de blaas. Deze route kan gekozen worden bij obstructie of beschadiging van de plasbuis, of bij langdurige katheterisatie.

suprapubische katheter
buikwand
obstructie
langdurige katheterisatie
urethrale katheter
nier
infectie
kortdurende zorg
opvangzak

Controleer of studenten het verschil kennen tussen route, indicaties en benamingen.

Waar kijk je vooral naar bij de verzorging van een SP-katheter?

Bespreek dat het antwoord moet gaan over de observatieplek: bij een SP-katheter kijk je vooral naar de insteekopening in de buikwand, omliggende huid, ligging en lekkage; bij een urethrale katheter meer naar de uitmonding van de urinebuis.

Dagelijkse verzorging

  • Observeer de insteekopening dagelijks

  • Let op roodheid, zwelling, pijn, lekkage of wondvocht

  • Reinig volgens protocol de opening en de omliggende huid

  • Houd de huid schoon en droog

Benadruk dat de exacte werkwijze per instelling kan verschillen, maar dat protocol volgen verplicht is.

Waar let je op bij de huid?

  • Huid intact of beschadigd

  • Tekenen van irritatie of infectie

  • Vochtige huid door lekkage

  • Plekken door trek of druk van de katheter

Laat studenten zien dat huidobservatie niet alleen infectie betreft, maar ook mechanische belasting door fixatie of spanning.

Gesloten afvoersysteem

  • Gebruik de katheter met een gesloten urineafvoersysteem

  • Voorkom onnodig loskoppelen

  • Houd de afvoer vrij van knikken

  • Zorg dat urine goed kan doorlopen

Verbind dit direct aan infectiepreventie: zo min mogelijk onderbrekingen in het systeem.

Veilige omgang met de opvangzak

  • Hang de urineopvangzak onder blaasniveau

  • Laat de zak niet op de grond hangen

  • Leeg de zak volgens protocol

  • Observeer kleur, hoeveelheid, geur en bijzonderheden van de urine

Noem dat afwijkingen in urine altijd in samenhang met klachten en observaties beoordeeld worden.

Voorbereiding op plaatsing

  • De plaatsing gebeurt door een bevoegde behandelaar

  • De verpleegkundige bereidt materiaal en zorgvrager voor volgens protocol

  • Controleer voorschrift, identiteit en benodigdheden

  • Observeer comfort, uitleg en veiligheid rondom de handeling

Benadruk rolafbakening: voorbereiden en ondersteunen is iets anders dan zelf plaatsen.

Observaties na plaatsing

  • Komt er urine af?

  • Is de katheter goed gefixeerd?

  • Is er pijn, lekkage of bloedverlies?

  • Hoe ziet de insteekopening eruit?

  • Zijn vitale observaties of klachten reden om direct te melden?

Hoewel de slide in vraagvorm staat, is dit bedoeld als observatielijst voor de verpleegkundige. Licht toe dat afwijkingen meteen volgens protocol worden opgevolgd.

Waarom koppel je het afvoersysteem niet onnodig los?

A

Voor minder infectierisico

B

Voor meer urineproductie

C

Voor minder blaasdruk

D

Voor snellere fixatie

Dit toetst of studenten het gesloten systeem koppelen aan infectiepreventie.

Dagelijkse zorg en observatie

Bij dagelijkse verzorging observeer je de insteekopening en de huid eromheen. De huid houd je schoon en droog. De urineopvangzak hangt onder blaasniveau en het systeem blijft zo veel mogelijk gesloten.

insteekopening
droog
onder blaasniveau
gesloten
urinebuis
nat
boven schouderniveau
open
losgekoppeld

Laat studenten de kernwoorden uit de verzorgingsslides actief ophalen.

Wat vraagt na plaatsing als eerste om extra aandacht?

1

Geen urineafloop

2

Goede uitleg

3

Rustige houding

4

Materiaal opruimen

Deze slide heeft geen instructies

Verwisselen van een SP-katheter

Het verwisselen van een SP-katheter gebeurt volgens voorschrift en protocol. De handeling vraagt om goede voorbereiding, het juiste materiaal, een veilige techniek en controles direct daarna.

Kader deze slide als overzicht: de volgende slides lopen de handeling in logische volgorde door zonder in lokaal protocol te treden.

Voorbereiding en materiaal

  • Controleer opdracht, protocol en bevoegdheid

  • Verzamel voorgeschreven materiaal

  • Werk hygiënisch en veilig

  • Leg de zorgvrager uit wat er gaat gebeuren

Noem dat materiaal per instelling kan verschillen; het principe is compleet en protocolconform klaarzetten.

Oude katheter verwijderen

  • Verwijder de oude katheter volgens protocol

  • Observeer de insteekopening en de katheter zelf

  • Let op weerstand, pijn, bloedverlies of bijzonderheden

  • Handel rustig en aseptisch

Benoem dat weerstand of onverwachte problemen reden zijn om te stoppen en hulp in te schakelen volgens protocol.

Nieuwe katheter inbrengen

  • Breng de nieuwe katheter in volgens protocol

  • Gebruik de voorgeschreven techniek en materialen

  • Zorg dat de katheter goed aansluit op het afvoersysteem

  • Fixeer de katheter veilig

Ga niet speculeren over volumes, maten of ballonvulling als die niet in het lokale voorschrift zijn gegeven.

Controles na het verwisselen

  • Controleer of urine afloopt

  • Let op pijn, lekkage en bloedverlies

  • Observeer ligging en fixatie

  • Rapporteer de handeling en je bevindingen

Koppel deze controles aan veiligheid: een goed geplaatste katheter moet functioneel zijn en geen directe alarmsignalen geven.

Wat doe je bij weerstand of een onverwacht probleem bij verwijderen?

A

Doorgaan tot het lukt

B

Spoelen zonder overleg

C

Stoppen en hulp inschakelen

D

De fixatie overslaan

De juiste keuze sluit aan bij protocol, veiligheid en grenzen van bekwaamheid.

Verwisselen volgens protocol

Bij het verwisselen controleer je eerst de opdracht en je bevoegdheid. Daarna verwijder je de oude katheter volgens protocol en breng je de nieuwe katheter aseptisch in. Na afloop controleer je de urineafloop en rapporteer je je bevindingen.

opdracht
bevoegdheid
aseptisch
urineafloop
diagnose
snelheid
sterk
voeding
huidkleur

Beklemtoon de volgorde: voorbereiding, handeling, controle, rapportage.

Welke controle na verwisselen vind jij het belangrijkst?

Bespreek dat een goed antwoord minimaal noemt: urineafloop, pijn/lekkage/bloedverlies, ligging/fixatie en rapportage.

Veelvoorkomende complicaties

  • Verstopping

  • Lekkage

  • Infectie

  • Bloedverlies

  • Uitval van de katheter

  • Verkeerde ligging

Gebruik deze slide als overzicht; de volgende slides maken de signalen concreet.

Verstopping en lekkage herkennen

  • Weinig of geen urineafloop

  • Urine lekt langs de insteekopening

  • Mogelijk knik, stolsel of afsluiting in het systeem

  • Blaasklachten of drukgevoel kunnen toenemen

Laat studenten systematisch denken: eerst kijken naar doorloop, ligging en systeem, daarna volgens protocol handelen of escaleren.

Infectie en bloedverlies herkennen

  • Roodheid, zwelling of pus bij de insteekopening

  • Pijn of toename van gevoeligheid

  • Troebele of afwijkend ruikende urine

  • Zichtbaar bloedverlies of bloed in de urine

Maak onderscheid tussen kleine irritatie en duidelijke alarmsignalen, maar laat de drempel om te melden laag zijn.

Uitval en verkeerde ligging

Als de katheter eruit valt, verschuift of niet goed in de blaas ligt, kan de urineafvoer stoppen of kan lekkage ontstaan. Dit vraagt om direct handelen volgens protocol en snelle terugkoppeling aan een bevoegde collega of behandelaar.

Benadruk urgentie: het kanaal kan zich sluiten, daarom is uitval geen afwachtprobleem.

Bevoegd en bekwaam handelen

  • Voer alleen handelingen uit waarvoor je bevoegd en bekwaam bent

  • Werk volgens voorschrift en lokaal protocol

  • Ken je eigen grenzen

  • Schakel op tijd hulp in

Maak hier de koppeling naar niveau 4: zelfstandig waar het kan, maar nooit buiten bevoegdheid of bekwaamheid.

Verantwoordelijkheid in de zorg

Verantwoord handelen betekent dat je observeert, risico's herkent, veilig werkt, afwijkingen meldt en vastlegt wat je hebt gedaan. De zorg voor een SP-katheter hoort altijd binnen de verpleegkundige cyclus te passen.

Licht de verpleegkundige cyclus mondeling toe: observeren, plannen, uitvoeren, evalueren en rapporteren.

Rapportage en overdracht

  • Noteer verzorging, controles en bijzonderheden

  • Rapporteer complicaties en genomen acties

  • Leg vast wanneer een katheter is verwisseld

  • Zorg voor duidelijke overdracht aan collega's

Benadruk dat goede rapportage onderdeel is van patiëntveiligheid, niet alleen administratie.

Welke situatie past het best bij verstopping van een SP-katheter?

A

Rode huid zonder lekkage

B

Veel urine in de zak

C

Geen afloop met drukgevoel

D

Droge huid zonder pijn

De combinatie van weinig of geen urineafloop met blaasklachten past bij verstopping.

Complicaties en professioneel handelen

Bij infectie kun je roodheid, zwelling of pus zien bij de insteekopening. Als de katheter eruit valt, moet je direct handelen volgens protocol. Je voert alleen handelingen uit als je bekwaam én bevoegd bent, en je legt je bevindingen vast in de rapportage.

infectie
direct
bekwaam
rapportage
fixatie
later
nieuwsgierig
overdracht
opvangzak

Dit blok verbindt complicaties aan bevoegdheid, bekwaamheid en verslaglegging.

Wat uit deze les ga jij morgen het best onthouden?

Deze slide heeft geen instructies

Welk onderdeel van deze les vond jij het lastigst?

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

Suprapubische katheter - Blaaskatheter die via de buikwand in de blaas loopt.

SP-katheter - Korte naam voor suprapubische katheter.

Topkatheter - Andere benaming voor suprapubische katheter.

Urethrale katheter - Katheter die via de urinebuis in de blaas wordt ingebracht.

Urineretentie - Situatie waarin de blaas niet goed leeg raakt.

Obstructie - Afsluiting of belemmering van de urineafvoer.

Insteekopening - Plaats waar de katheter door de huid naar binnen gaat.

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

Gesloten afvoersysteem - Systeem waarbij katheter en urineopvangzak aangesloten blijven zonder onnodig loskoppelen.

Urineopvangzak - Zak waarin de afgevoerde urine wordt verzameld.

Complicatie - Probleem of ongewenste situatie die bij een katheter kan ontstaan.

Verstopping - Blokkade waardoor urine niet goed afloopt.

Bevoegdheid - Officiële toestemming om een handeling te mogen uitvoeren.

Bekwaamheid - Het beschikken over voldoende kennis en vaardigheid om een handeling veilig uit te voeren.

Verpleegkundige cyclus - Systematische manier van observeren, plannen, uitvoeren, evalueren en rapporteren.

Deze slide heeft geen instructies