Onbegrepen gedrag en de vier fasen

Onbegrepen gedrag en de vier fasen

1 / 39
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 39 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Onbegrepen gedrag en de vier fasen

Open vanuit de kernboodschap: gedrag is vaak een poging om iets duidelijk te maken wanneer verwoorden moeilijker wordt.

Lesdoel

Ik kan onbegrepen gedrag uitleggen vanuit de beleving van de cliënt en per fase van het ik aangeven wat de VIG en de VP doen.

Deze slide heeft geen instructies

Welk gedrag in de zorg wordt vaak onbegrepen?

Gebruik de inzendingen als start van het klassengesprek. Vraag daarna door naar mogelijke betekenissen of oorzaken achter genoemd gedrag.

Wat is onbegrepen gedrag?

  • Gedrag dat voor de omgeving moeilijk te plaatsen is

  • Vaak geen 'lastig' gedrag, maar een signaal

  • De cliënt probeert iets duidelijk te maken

  • Verwoorden lukt steeds minder goed

Sluit aan bij voorbeelden uit de praktijk van studenten, maar houd de kern vast: gedrag heeft betekenis.

Gedrag heeft een betekenis

Onbegrepen gedrag ontstaat vaak wanneer spanning, angst, desoriëntatie of lichamelijk ongemak niet goed meer onder woorden gebracht kunnen worden. Kijk daarom niet alleen naar wat iemand doet, maar vooral naar wat het gedrag wil zeggen.

Benadruk het verschil tussen oordelen over gedrag en zoeken naar de boodschap achter gedrag.

Mogelijke oorzaken

  • Veranderingen merken

  • Minder herkenning van tijd of plaats

  • Lichamelijke klachten

  • Te veel prikkels of te weinig rust

Beleving van de cliënt

Uitlokkende factoren

  • Angst

  • Onzekerheid

  • Verwarring

  • Gemis van houvast

Koppel terug naar het klassengesprek: studenten noemen vaak gedrag, maar minder vaak de onderliggende oorzaken.

De vier fasen van het ik

De vier fasen van het ik helpen om gedrag beter te begrijpen. In elke fase verandert hoe de cliënt zichzelf, de omgeving en anderen ervaart. Daardoor veranderen ook het zichtbare gedrag en de passende zorg.

Gebruik dit als overgang van algemene betekenis van gedrag naar de vier fasen als kader.

Wat is de kern van onbegrepen gedrag?

A

Een signaal

B

Onwil tonen

C

Aandacht vragen

D

Regels negeren

De juiste keuze sluit aan bij de kernboodschap op slides 2-4: gedrag is vaak een poging om iets duidelijk te maken.

Vul de kernwoorden in

Onbegrepen gedrag is voor de omgeving moeilijk te plaatsen. Toch is het vaak een signaal van angst, verwarring of ongemak. Daarom kijk je niet alleen naar wat iemand doet, maar ook naar de betekenis van het gedrag.

plaatsen
signaal
betekenis
verbergen
symptoom
oorzaak
mening

Controleer of studenten het verschil zien tussen zichtbaar gedrag en de boodschap achter gedrag.

Bedreigde ik

  • Cliënt merkt dat er iets verandert

  • Probeert fouten te verbergen

  • Vaak angstig, onzeker of prikkelbaar

Deze slide heeft geen instructies

Bedreigde ik

Zichtbaar gedrag

  • Angst om controle te verliezen

  • Schaamte over fouten

  • Behoefte aan regie en veiligheid

Wat zegt dit gedrag?

  • Boos worden als iemand helpt

  • Geheugenproblemen ontkennen

  • Achterdochtig reageren

Laat zien dat boosheid hier vaak een beschermende reactie is, geen onwil.

Bedreigde ik: rol van VIG en VP

  • Rustig benaderen

  • Niet corrigeren

  • Zelfstandigheid stimuleren

VIG

  • Oorzaken van spanning inventariseren

  • Risico's op angst en depressie analyseren

  • Passende interventies uitzetten

VP

Maak het onderscheid scherp: VIG begeleidt nabij in de situatie, VP analyseert breder en zet zorg planmatig uit.

Wat past het best bij de bedreigde ik?

A

Comfortzorg bieden

B

Contact via gevoel

C

Fouten verbergen

D

Nauwelijks spreken

De andere opties horen vooral bij latere fasen: verborgen ik of verzonken ik.

Waarom corrigeer je beter niet bij de bedreigde ik?

Verwachte elementen: rustig benaderen, niet corrigeren, zelfstandigheid stimuleren. Koppel terug dat boosheid vaak een beschermende reactie is vanuit angst of schaamte.

Verdwaalde ik

  • Oriëntatieproblemen nemen toe

  • Tijd, plaats en personen worden minder herkend

  • De cliënt voelt zich vaak verdwaald of angstig

Deze slide heeft geen instructies

Verdwaalde ik

  • Weglopen

  • Zoeken naar een overleden partner

  • Nachtelijke onrust

Wat zegt dit gedrag?

  • De omgeving wordt minder begrepen

  • De cliënt zoekt houvast

  • Angst en verwarring staan op de voorgrond

Zichtbaar gedrag

Noem dat 'zoeken naar huis' of een partner vaak een uiting is van behoefte aan veiligheid, niet alleen van desoriëntatie.

Verdwaalde ik: rol van VIG en VP

  • Structuur bieden

  • Signalen herkennen

  • Veiligheid waarborgen

VP

VIG

  • Triggers klinisch analyseren

  • Lichamelijke oorzaken onderzoeken

  • Het zorgplan aanpassen

Werk zo nodig voorbeelden uit van lichamelijke oorzaken, zoals pijn of ontregeling, zonder nieuwe theorie toe te voegen.

Wat doet de VP bij de verdwaalde ik?

A

Structuur bieden

B

Triggers analyseren

C

Rustig benaderen

D

Contact zoeken

Structuur bieden hoort bij de VIG. De VP kijkt klinisch naar triggers, lichamelijke oorzaken en past het zorgplan aan.

Vul de fase aan

Bij de verdwaalde ik nemen oriëntatieproblemen toe. De cliënt kan gaan weglopen of onrustig worden in de nacht. De VIG biedt dan structuur en bewaakt de veiligheid.

oriëntatieproblemen
weglopen
structuur
afhankelijkheid
verbergen
comfortzorg
muziek

Laat studenten de koppeling maken tussen fase, gedrag en passende begeleiding.

Verborgen ik

  • De cliënt trekt zich meer terug

  • Communiceren gaat moeizamer

  • Afhankelijkheid neemt toe

Deze slide heeft geen instructies

Verborgen ik

  • Weinig initiatief

  • Stilte

  • Minder reactie op vragen

Wat zegt dit gedrag?

Zichtbaar gedrag

  • Contact maken kost meer moeite

  • Innerlijke beleving blijft aanwezig

  • Non-verbale signalen worden belangrijker

Benadruk dat stilte niet betekent dat de cliënt niets meer ervaart.

Verborgen ik: rol van VIG en VP

  • Contact zoeken via gevoel

  • Muziek of foto's gebruiken

  • Non-verbale signalen observeren

  • Welzijn en kwaliteit van leven analyseren

  • Interventies afstemmen op behoeften

VIG

VP

Laat studenten denken vanuit aansluiting: wat bereikt de cliënt nog wel via gevoel, herinnering of sfeer?

Welk signaal past bij de verborgen ik?

A

Zoeken naar huis

B

Weinig initiatief

C

Boos op hulp

D

Naasten vergeten

Zoeken naar huis past bij de verdwaalde ik, boos op hulp bij de bedreigde ik en naasten vergeten vaker bij de verzonken ik.

Waarop let je hier als eerste in contact?

1

Gevoel

2

Mimiek

3

Houding

4

Reactie

Deze slide heeft geen instructies

Verzonken ik

  • Nauwelijks contact mogelijk

  • Sterke afhankelijkheid

  • Reacties verlopen vooral via zintuiglijke prikkels

Deze slide heeft geen instructies

Verzonken ik

Wat zegt dit gedrag?

  • Woorden spelen nog maar een kleine rol

  • Comfort en veiligheid worden centraal

  • Kleine signalen vragen nauwkeurige observatie

Zichtbaar gedrag

  • Weinig spraak

  • Naasten niet meer herkennen

  • Bedlegerigheid

Noem dat geringe reactie niet hetzelfde is als geen behoefte aan zorgzame afstemming.

Verzonken ik: rol van VIG en VP

VIG

  • Klinische observatie uitvoeren

  • Complicaties signaleren

  • Interventies richten op comfort en veiligheid

  • Comfortzorg bieden

  • Pijnsignalen observeren

  • Rustig benaderen

VP

Verbind comfortzorg aan verpleegkundige alertheid: juist in deze fase zijn subtiele signalen belangrijk.

Wat staat centraal bij de verzonken ik?

A

Zelfstandigheid

B

Herkenning trainen

C

Comfort en veiligheid

D

Fouten bespreken

Deze fase vraagt vooral comfortzorg, observatie van pijnsignalen en aandacht voor subtiele reacties.

Vul de samenvatting aan

Bij de verzonken ik is nauwelijks contact mogelijk. De cliënt reageert vooral op prikkels. Daarom observeert de VIG ook kleine pijnsignalen en richt de VP interventies op comfort.

contact
prikkels
pijnsignalen
planning
gesprekken
geheugen
zelfstandigheid

De blanks vatten de kern van slides 15-17 samen.

Wat blijft in alle fasen gelijk?

  • Gedrag heeft betekenis

  • De beleving van de cliënt staat centraal

  • Observeren gaat vóór oordelen

  • Zorg sluit aan bij wat de cliënt nodig heeft

Deze slide verbindt alle fasen en bereidt de samenvatting van rollen voor.

VIG en VP: het verschil in focus

VP

VIG

  • Dicht bij de dagelijkse begeleiding

  • Observeert gedrag en signalen

  • Biedt structuur, contact en comfort

  • Maakt een klinische analyse

  • Onderzoekt oorzaken en risico's

  • Stelt interventies vast en past zorg aan

Gebruik dit als overkoepelende vergelijking na de fasen, niet als nieuwe theorie.

Samenvatting

Onbegrepen gedrag is vaak een begrijpelijke reactie vanuit de beleving van de cliënt. De vier fasen van het ik geven taal aan die veranderingen. Door goed te observeren en passend te handelen, stemmen VIG en VP de zorg af op wat de cliënt op dat moment nodig heeft.

Laat hier expliciet de centrale vraag landen: hoe begrijp je gedrag en welke zorg past daarbij?

Wat blijft in alle fasen hetzelfde?

Verwachte elementen: gedrag heeft betekenis; beleving van de cliënt staat centraal; observeren gaat vóór oordelen; zorg moet aansluiten bij wat de cliënt nodig heeft.

Wat is het grootste verschil tussen VIG en VP?

A

VIG analyseert klinisch

B

VP biedt vooral comfort

C

VIG begeleidt nabij

D

VP observeert minder

VIG zit dicht op de dagelijkse begeleiding; VP analyseert oorzaken, risico's en zet interventies planmatig uit.

Wat neem jij mee uit deze les?

Vrije reflectie. Laat studenten concreet benoemen wat zij nu anders bekijken in de praktijk.

Welk onderdeel vond je het lastigst?

Vrije reflectie. Gebruik antwoorden om zicht te krijgen op wat verdere uitleg of oefening vraagt.

Wat ga je in de praktijk anders doen?

Vrije reflectie. Denk aan fasen, voorbeelden, rolverschillen of de kernboodschap over betekenis van gedrag.

Begrippenlijst

Onbegrepen gedrag - gedrag dat voor de omgeving moeilijk te plaatsen is, maar vaak een betekenis of boodschap heeft

Vier fasen van het ik - model dat veranderingen in beleving en gedrag van de cliënt beschrijft

Bedreigde ik - fase waarin de cliënt veranderingen merkt en spanning of onzekerheid laat zien

Verdwaalde ik - fase waarin oriëntatieproblemen en gevoelens van verwarring sterker worden

Verborgen ik - fase waarin de cliënt zich meer terugtrekt en minder zichtbaar contact maakt

Verzonken ik - fase waarin contact sterk vermindert en comfortzorg centraal staat

Beleving van de cliënt - hoe de cliënt de situatie ervaart en van waaruit gedrag betekenis krijgt

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

VIG - zorgverlener die observeert, begeleidt en in de dagelijkse zorg aansluit bij de cliënt

VP - verpleegkundige die klinisch analyseert, risico's inschat en interventies vaststelt

Structuur bieden - houvast geven door voorspelbaarheid, herkenning en rust

Non-verbaal signaal - boodschap zonder woorden, zoals mimiek, houding of reactie op prikkels

Klinische analyse - zorgvuldig onderzoeken welke factoren gedrag of klachten beïnvloeden

Comfortzorg - zorg gericht op rust, verlichting, veiligheid en welbevinden

Deze slide heeft geen instructies