Onbegrepen gedrag en de vier fasen
Onbegrepen gedrag en de vier fasen
Open vanuit de kernboodschap: gedrag is vaak een poging om iets duidelijk te maken wanneer verwoorden moeilijker wordt.
Lesdoel
Ik kan onbegrepen gedrag uitleggen vanuit de beleving van de cliënt en per fase van het ik aangeven wat de VIG en de VP doen.
Deze slide heeft geen instructies
Welk gedrag in de zorg wordt vaak onbegrepen?
Gebruik de inzendingen als start van het klassengesprek. Vraag daarna door naar mogelijke betekenissen of oorzaken achter genoemd gedrag.
Wat is onbegrepen gedrag?
Gedrag dat voor de omgeving moeilijk te plaatsen is
Vaak geen 'lastig' gedrag, maar een signaal
De cliënt probeert iets duidelijk te maken
Verwoorden lukt steeds minder goed
Sluit aan bij voorbeelden uit de praktijk van studenten, maar houd de kern vast: gedrag heeft betekenis.
Gedrag heeft een betekenis
Onbegrepen gedrag ontstaat vaak wanneer spanning, angst, desoriëntatie of lichamelijk ongemak niet goed meer onder woorden gebracht kunnen worden. Kijk daarom niet alleen naar wat iemand doet, maar vooral naar wat het gedrag wil zeggen.
Benadruk het verschil tussen oordelen over gedrag en zoeken naar de boodschap achter gedrag.
Mogelijke oorzaken
Veranderingen merken
Minder herkenning van tijd of plaats
Lichamelijke klachten
Te veel prikkels of te weinig rust
Beleving van de cliënt
Uitlokkende factoren
Angst
Onzekerheid
Verwarring
Gemis van houvast
Koppel terug naar het klassengesprek: studenten noemen vaak gedrag, maar minder vaak de onderliggende oorzaken.
De vier fasen van het ik
De vier fasen van het ik helpen om gedrag beter te begrijpen. In elke fase verandert hoe de cliënt zichzelf, de omgeving en anderen ervaart. Daardoor veranderen ook het zichtbare gedrag en de passende zorg.
Gebruik dit als overgang van algemene betekenis van gedrag naar de vier fasen als kader.
Wat is de kern van onbegrepen gedrag?
Een signaal
Onwil tonen
Aandacht vragen
Regels negeren
De juiste keuze sluit aan bij de kernboodschap op slides 2-4: gedrag is vaak een poging om iets duidelijk te maken.
Vul de kernwoorden in
Onbegrepen gedrag is voor de omgeving moeilijk te plaatsen. Toch is het vaak een signaal van angst, verwarring of ongemak. Daarom kijk je niet alleen naar wat iemand doet, maar ook naar de betekenis van het gedrag.
Controleer of studenten het verschil zien tussen zichtbaar gedrag en de boodschap achter gedrag.
Bedreigde ik
Cliënt merkt dat er iets verandert
Probeert fouten te verbergen
Vaak angstig, onzeker of prikkelbaar
Deze slide heeft geen instructies
Bedreigde ik
Zichtbaar gedrag
Angst om controle te verliezen
Schaamte over fouten
Behoefte aan regie en veiligheid
Wat zegt dit gedrag?
Boos worden als iemand helpt
Geheugenproblemen ontkennen
Achterdochtig reageren
Laat zien dat boosheid hier vaak een beschermende reactie is, geen onwil.
Bedreigde ik: rol van VIG en VP
Rustig benaderen
Niet corrigeren
Zelfstandigheid stimuleren
VIG
Oorzaken van spanning inventariseren
Risico's op angst en depressie analyseren
Passende interventies uitzetten
VP
Maak het onderscheid scherp: VIG begeleidt nabij in de situatie, VP analyseert breder en zet zorg planmatig uit.
Wat past het best bij de bedreigde ik?
Comfortzorg bieden
Contact via gevoel
Fouten verbergen
Nauwelijks spreken
De andere opties horen vooral bij latere fasen: verborgen ik of verzonken ik.
Waarom corrigeer je beter niet bij de bedreigde ik?
Verwachte elementen: rustig benaderen, niet corrigeren, zelfstandigheid stimuleren. Koppel terug dat boosheid vaak een beschermende reactie is vanuit angst of schaamte.
Verdwaalde ik
Oriëntatieproblemen nemen toe
Tijd, plaats en personen worden minder herkend
De cliënt voelt zich vaak verdwaald of angstig
Deze slide heeft geen instructies
Verdwaalde ik
Weglopen
Zoeken naar een overleden partner
Nachtelijke onrust
Wat zegt dit gedrag?
De omgeving wordt minder begrepen
De cliënt zoekt houvast
Angst en verwarring staan op de voorgrond
Zichtbaar gedrag
Noem dat 'zoeken naar huis' of een partner vaak een uiting is van behoefte aan veiligheid, niet alleen van desoriëntatie.
Verdwaalde ik: rol van VIG en VP
Structuur bieden
Signalen herkennen
Veiligheid waarborgen
VP
VIG
Triggers klinisch analyseren
Lichamelijke oorzaken onderzoeken
Het zorgplan aanpassen
Werk zo nodig voorbeelden uit van lichamelijke oorzaken, zoals pijn of ontregeling, zonder nieuwe theorie toe te voegen.
Wat doet de VP bij de verdwaalde ik?
Structuur bieden
Triggers analyseren
Rustig benaderen
Contact zoeken
Structuur bieden hoort bij de VIG. De VP kijkt klinisch naar triggers, lichamelijke oorzaken en past het zorgplan aan.
Vul de fase aan
Bij de verdwaalde ik nemen oriëntatieproblemen toe. De cliënt kan gaan weglopen of onrustig worden in de nacht. De VIG biedt dan structuur en bewaakt de veiligheid.
Laat studenten de koppeling maken tussen fase, gedrag en passende begeleiding.
Verborgen ik
De cliënt trekt zich meer terug
Communiceren gaat moeizamer
Afhankelijkheid neemt toe
Deze slide heeft geen instructies
Verborgen ik
Weinig initiatief
Stilte
Minder reactie op vragen
Wat zegt dit gedrag?
Zichtbaar gedrag
Contact maken kost meer moeite
Innerlijke beleving blijft aanwezig
Non-verbale signalen worden belangrijker
Benadruk dat stilte niet betekent dat de cliënt niets meer ervaart.
Verborgen ik: rol van VIG en VP
Contact zoeken via gevoel
Muziek of foto's gebruiken
Non-verbale signalen observeren
Welzijn en kwaliteit van leven analyseren
Interventies afstemmen op behoeften
VIG
VP
Laat studenten denken vanuit aansluiting: wat bereikt de cliënt nog wel via gevoel, herinnering of sfeer?
Welk signaal past bij de verborgen ik?
Zoeken naar huis
Weinig initiatief
Boos op hulp
Naasten vergeten
Zoeken naar huis past bij de verdwaalde ik, boos op hulp bij de bedreigde ik en naasten vergeten vaker bij de verzonken ik.
Waarop let je hier als eerste in contact?
Gevoel
Mimiek
Houding
Reactie
Deze slide heeft geen instructies
Verzonken ik
Nauwelijks contact mogelijk
Sterke afhankelijkheid
Reacties verlopen vooral via zintuiglijke prikkels
Deze slide heeft geen instructies
Verzonken ik
Wat zegt dit gedrag?
Woorden spelen nog maar een kleine rol
Comfort en veiligheid worden centraal
Kleine signalen vragen nauwkeurige observatie
Zichtbaar gedrag
Weinig spraak
Naasten niet meer herkennen
Bedlegerigheid
Noem dat geringe reactie niet hetzelfde is als geen behoefte aan zorgzame afstemming.
Verzonken ik: rol van VIG en VP
VIG
Klinische observatie uitvoeren
Complicaties signaleren
Interventies richten op comfort en veiligheid
Comfortzorg bieden
Pijnsignalen observeren
Rustig benaderen
VP
Verbind comfortzorg aan verpleegkundige alertheid: juist in deze fase zijn subtiele signalen belangrijk.
Wat staat centraal bij de verzonken ik?
Zelfstandigheid
Herkenning trainen
Comfort en veiligheid
Fouten bespreken
Deze fase vraagt vooral comfortzorg, observatie van pijnsignalen en aandacht voor subtiele reacties.
Vul de samenvatting aan
Bij de verzonken ik is nauwelijks contact mogelijk. De cliënt reageert vooral op prikkels. Daarom observeert de VIG ook kleine pijnsignalen en richt de VP interventies op comfort.
De blanks vatten de kern van slides 15-17 samen.
Wat blijft in alle fasen gelijk?
Gedrag heeft betekenis
De beleving van de cliënt staat centraal
Observeren gaat vóór oordelen
Zorg sluit aan bij wat de cliënt nodig heeft
Deze slide verbindt alle fasen en bereidt de samenvatting van rollen voor.
VIG en VP: het verschil in focus
VP
VIG
Dicht bij de dagelijkse begeleiding
Observeert gedrag en signalen
Biedt structuur, contact en comfort
Maakt een klinische analyse
Onderzoekt oorzaken en risico's
Stelt interventies vast en past zorg aan
Gebruik dit als overkoepelende vergelijking na de fasen, niet als nieuwe theorie.
Samenvatting
Onbegrepen gedrag is vaak een begrijpelijke reactie vanuit de beleving van de cliënt. De vier fasen van het ik geven taal aan die veranderingen. Door goed te observeren en passend te handelen, stemmen VIG en VP de zorg af op wat de cliënt op dat moment nodig heeft.
Laat hier expliciet de centrale vraag landen: hoe begrijp je gedrag en welke zorg past daarbij?
Wat blijft in alle fasen hetzelfde?
Verwachte elementen: gedrag heeft betekenis; beleving van de cliënt staat centraal; observeren gaat vóór oordelen; zorg moet aansluiten bij wat de cliënt nodig heeft.
Wat is het grootste verschil tussen VIG en VP?
VIG analyseert klinisch
VP biedt vooral comfort
VIG begeleidt nabij
VP observeert minder
VIG zit dicht op de dagelijkse begeleiding; VP analyseert oorzaken, risico's en zet interventies planmatig uit.
Wat neem jij mee uit deze les?
Vrije reflectie. Laat studenten concreet benoemen wat zij nu anders bekijken in de praktijk.
Welk onderdeel vond je het lastigst?
Vrije reflectie. Gebruik antwoorden om zicht te krijgen op wat verdere uitleg of oefening vraagt.
Wat ga je in de praktijk anders doen?
Vrije reflectie. Denk aan fasen, voorbeelden, rolverschillen of de kernboodschap over betekenis van gedrag.
Begrippenlijst
Onbegrepen gedrag - gedrag dat voor de omgeving moeilijk te plaatsen is, maar vaak een betekenis of boodschap heeft
Vier fasen van het ik - model dat veranderingen in beleving en gedrag van de cliënt beschrijft
Bedreigde ik - fase waarin de cliënt veranderingen merkt en spanning of onzekerheid laat zien
Verdwaalde ik - fase waarin oriëntatieproblemen en gevoelens van verwarring sterker worden
Verborgen ik - fase waarin de cliënt zich meer terugtrekt en minder zichtbaar contact maakt
Verzonken ik - fase waarin contact sterk vermindert en comfortzorg centraal staat
Beleving van de cliënt - hoe de cliënt de situatie ervaart en van waaruit gedrag betekenis krijgt
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
VIG - zorgverlener die observeert, begeleidt en in de dagelijkse zorg aansluit bij de cliënt
VP - verpleegkundige die klinisch analyseert, risico's inschat en interventies vaststelt
Structuur bieden - houvast geven door voorspelbaarheid, herkenning en rust
Non-verbaal signaal - boodschap zonder woorden, zoals mimiek, houding of reactie op prikkels
Klinische analyse - zorgvuldig onderzoeken welke factoren gedrag of klachten beïnvloeden
Comfortzorg - zorg gericht op rust, verlichting, veiligheid en welbevinden
Deze slide heeft geen instructies