KERN H5 Hersenen en taal en H6 De Nederlandse spelling

• newEditor
• Nederlands
• Middelbare school
• havo, vwo
• Leerjaar 4,5

Taal & hersenen

De Nederlandse spelling

H5 Taal & hersenen

Handboek blz. 26-29

Leerdoel

• Je weet wat neurolinguïstiek is en op welke manieren taal verstoord kan raken.

• Je kan kenmerken van taalstoornissen herkennen en benoemen.

• Je kan kenmerken van taalstoornissen verklaren en toelichten.

Wat weet je eigenlijk al over hersenen en taal?

Hoeveel woorden ken je ongeveer tegen de tijd dat je volwassen bent?

A

20.000 woorden

B

35.000 woorden

C

50.000 woorden

D

150.000 woorden

Ook de hersenen kunnen beschadigen. Bij beschadiging van welke hersenhelft is er een grotere kans op taalstoornissen?

A

De linkerhersenhelft

B

De rechterhersenhelft

C

Beide helften hebben evenveel invloed

D

Een beschadiging in de hersenen heeft geen invloed

Waar denk je aan bij 'taalstoornissen'?

Talige hersengebieden

• Het centrum van Broca: Paul Broca ontdekte dat beschadigingen in de voorzijde van de linkerhersenhelft tot spraakproblemen leidt.

• Het centrum van Wernicke: Carl Wernicke legde ee verband tussen een beschadiging achter in de linkerhersenhelft en problemen met taalbegrip.

Dit vormde lange tijd de basis voor het neurologisch standaardmodel voor taal. Hersenen zijn echter

plastisch, wanneer een deel van de hersenen uitvalt,

kán een ander deel die functie soms (deels) overnemen.

Afasie (1)

Afasie is een verzamelnaam voor taalstoornissen die zijn ontstaan door hersenletsel. De twee bekendste vormen van afasie zijn:

• Afasie van Broca: hersenletsel rond of in het centrum van Broca.

  • problemen bij taalproductie

  • weinig, langzaam en niet vloeiend spreken

  • spraakorganen aansturen lukt niet, je weet de woorden, maar kan tong/kaak/lippen niet vormen.

  • inhoudswoorden blijven (znw, bvn, ww)

  • grammaticale woorden verdwijnen (lw, vnw)

• Afasie van Wernicke

Afasie (2)

Afasie is een verzamelnaam voor taalstoornissen die zijn ontstaan door hersenletsel. De twee bekendste zijn:

• Afasie van Broca

• Afasie van Wernicke: hersenletsel in of rond het centrum van Wernicke.

  • problemen met het begrijpen van taal

  • verwante woorden door elkaar halen (appel/banaan/peer)

  • vlot spreken, complexe, grammaticaal juiste zinnen

  • onlogische uitspraken, zonder dit zelf door te hebben

  • verwisseling van woorden en klanken

Aangeboren taalstoornis

Een taalstoornis kan ook aangeboren zijn, de bekendste aangeboren taalstoornis is dyslexie.

De precieze oorzaak van dyslexie is onduidelijk, maar als een van jouw ouders het heeft, heb je er 50 % kans op.

• Mensen met dyslexie hebben:

  • moeite met technische lezen en spellen

  • moeite met bepaalde klanken aan bepaalde tekens (letters) koppelen

  • snel last van vermoeidheid na lezen

  • moeite met leesbaar schrijven

    
    

Hoeveel procent van de wereldbevolking heeft (naar schatting) dyslexie?

A

0.2 %

B

2 tot 5 %

C

5 tot 10 %

D

10 tot 20 %

Bij wie komt dyslexie vaker voor?

A

Jongens

B

Meisje

Specifieke Taalontwikkelingsstoornis

Een specifieke taalontwikkelingsstoornis (TOS) beïnvloedt de ontwikkeling van taalvaardigheden zonder duidelijke oorzaak. Kinderen met TOS hebben ernstige spraak- en taalproblemen, ondanks normale intelligentie en afwezigheid van andere stoornissen.

• Neurobiologische ontwikkelingsstoornis

  • Moeite met productie van taal of

  • moeite met begrip van taal of

  • moeite met begrip en productie

• Oorzaak grotendeels onbekend, weinig onderzoek.

  
  

Hoeveel kinderen worden er (naar schatting) met TOS geboren?

A

1 op de 5

B

1 op de 20

C

1 op de 80

D

1 op de 240

KERN H6 De Nederlandse spelling

Leerdoelen

• Je weet hoe de officiële Nederlandse spelling tot stand is gekomen en welke opvattingen er zijn over spelling.

• Je kan de verschillende opvattingen over spelling herkennen en toelichten.

• Je kan spellingsveranderingen verklaren en argumenten voor of tegen een spellingverandering beoordelen.

  
  

  Wat weet je al over de geschiedenis van de Nederlandse spelling?

  
  

Sinds wanneer heeft het Nederlands een officiële spelling?

A

Sinds het jaar 1090

B

Sinds het jaar 1335

C

Sinds het jaar 1804

D

Sinds het jaar 1911

Wat is de juiste omschrijving van deze afbeelding in één woord?

A

Son

B

Zon

Spelling is bedacht.

SON

ZON

We zijn 'zon' gewend en vinden dit daarom beter staan, we wijken daarom niet snel van deze afspraak af. Deze spelling is echter alleen verplicht voor school en de overheidsinstellingen.

Het ontstaan van de Nederlandse spelling

• 16e eeuw: verschillende gidsen van verschillende wetenschappers. Geen had genoeg gezag, dus ieder mens besliste zelf spelling.

• 1637: De Statenbijbel, een algemeen geaccepteerde Bijbelvertaling voor heel Nederland, gemaakt door een hele groep vertalers. Compromissen door dialecten - verre van foutloos.

• 19e eeuw: overheid bemoeit zich met spelling.

  • 1804: hoogleraar Matthijs van Siegenbeek legt Nederlandse spelling vast, deze wordt gelijk aangenomen als officiële spelling, verplicht in onderwijs en overheid. --> veel kritiek.

  • 1863: taalkundigen Matthias de Vries en Lammert te Winkel komen met een alternatief.

  • 1883: spelling De Vries en Te Winkel wordt de officiële spelling.

De spelling van De Vries en Te Winkel

Belangrijke basisbeginselen:

1) beginsel van uitspraak: de beschaafde standaarduitspraak wordt als basis voor de spelling gebruikt.

2) beginsel van gelijkvormigheid: een woord wordt in alle vormen hetzelfde geschreven (goet - goed, goede, goedig)

3) beginsel van etymologie: sommige woorden worden op bepaalde manier geschreven wegens herkomst, zoals leenwoorden (e-mail) of woorden die vroeger een andere uitspraak hadden.

Deze spelling gebruiken we nu nog steeds, maar is sinds 1883 al vijf keer herzien, na elke herziening werd een Woordenlijst Nederlandse taal gepubliceerd.

Welke bijnaam heeft het boekje dat na elke herziening gepubliceerd werd?

A

Het rode boekje

B

Het blauwe boekje

C

Het groene boekje

D

Het oranje boekje

Het groene boekje jaren '30

• Reden: roep om eenvoudigere spellingregels.

• Belangrijke veranderingen:

  • Nederlandsch --> Nederlands

  • Heeren --> heren

  • Geen naamvalsverbuiging meer:

    • Op den stoel --> op de stoel

• Moderne uitspraak werd leidend

Hoe omschrijf je deze afbeelding het beste in één woord?

A

Dat is natuurlijk cadeau (Frans leenwoord)

B

Kado, iedereen begrijp toch wat ik dan bedoel?

C

Cado

D

Gado gado

Het groene boekje jaren '50

• Introductie van de voorkeursspelling

• Doel: spelling moderniseren en de taalgebruiker meer vrijheid geven

• Voorbeeld: bureau heeft de voorkeur, maar het moderne en simpelere buro mag ook.

• Gevolg: veel onduidelijkheid, waarom de ene keer 'k' en de andere keer 'c'? Dit groene boekje heeft ook gezorgd voor bijv. reklame ipv reclame.

Het groene boekje 1995

• Terug naar één spellingswijze

• Heel veel kritiek

  • Regels tussen -n onduidelijk

  • Veel inconsistenties (uitzonderingen op de regels)

Het groene boekje 2005

• Doel: probleemgevallen 1995 oplossen.

• Toch weer nieuwe probleemgevallen.

Voorstellen van Actiegroep spellingvereenvoudiging

kwamen er nooit doorheen (zoals geen -dt / -d meer)

Spelling vandaag

Taalunie is verantwoordelijk sinds 1982 (Nederlands-Vlaams samenwerkingsverband).

Ik vind de Nederlands spelling goed zoals het is.

A

Ja.

B

Nee.

Welke spellingsregel(s) zou je graag aan willen passen?

Huiswerk

Schrijf voor jezelf een aantal zaken op waarover je je de afgelopen lessen hebt verwonderd.