Pathologie urinewegstelsel

• Verpleging en verzorging
• MBO
• Studiejaar 1

Pathologie urinewegstelsel

Placemat maken en meenemen

printen werkblad incontinentie

Opdracht 1

Teken in 2 minuten het urinewegstelsel

Waar denken we aan?

Vandaag

Urineweginfecties

Nierbekkenontsteking

Nierstenen

Vergroot prostaat

Urineretentie

Urine-incontinentie

Voorkennis activeren

Placemat

• Groepje van 4, 5 of 6
• Elk een eigen deel A3
• Schrijf zoveel mogelijk op wat je weet over deze ziektebeelden en wat er mee te maken heeft
• Bespreek met elkaar en maak een samenvatting in het midden

ik ben benieuwd of jullie de volgende woorden ook op je placemat hebben staan....

Even terug naar de basis...

Hoe plassen we?

Hoe observeren we urine?

Ken je de deze woorden?

Urineren

• De inwendige sluitspier is niet beïnvloedbaar met onze wil
  
• Uitwendige sluitspier (deel bekkenbodem) is beïnvloedbaar
• 1,5- 2 liter urine per dag
• 3-6 x per dag legen

Observeren van urine 

Observatiepunten van urine zijn:

• Frequentie    = aantal keer dat iemand urineert per 24 uur
  
• Hoeveelheid = hoeveel urine per 24 uur.
  
• Kleur                = wordt bepaalt door de concentratie van opgeloste stoffen (zie volgende dia)
• Helderheid
  
• Geur
  
• Manier van urineren = moet pijnloos zijn, en blaas in 1 keer kunnen ledigen.
  

EN RAPPORTEREN!

Observeren urine

• Licht geel (helder) - Veel gedronken
  
• Donkere urine - Weinig gedronken
  
• Rode urine - Bloed in de urine
  
• Bruine urine - Oud bloed/ leveraandoening

Mictie

Diurese

Urineretentie

URINE

moeilijke woorden

Hematurie

mictie is ander woord voor plassen

diurese is vorming van urine door de nieren

urineretentie is het onvermogen de blaas gedeeltelijk of geheel te legen

heamaturie is medische term voor bloed in de urine

Urineweginfectie

Een UWI is een verzamelnaam 

• Urethritis: ontsteking van de urinebuis 
• Cystitis: ontsteking van de blaas
• Pyelonefritis: ontsteking van het nierbekken en nierweefsel

Urinebuis: Urethra

Pyelum is nierbekken in latijns

Nierbekken ontsteking: urosepsis en nierschade!

verschijnselen urineweginfectie

• steeds aandrang  om te moeten plassen
• branderig gevoel bij plassen
• steeds kleine beetjes plassen
• pijnlijk gevoel in de onderbuik
• troebele urine
• soms verwardheid
• soms verhoging of koorts

Zorgvragers met een blaaskatheter hebben een grotere kans op een urineweginfectie.

1. Juist
2. Onjuist

Open verbinding naar de blaas

Normale spoeling van bacteriën door urineren ontbreekt.

Urosepsis

• Onbehandelde urineweginfectie zich verspreidt naar de bloedbaan, vaak vanuit de nieren
• Meestal darmbacteriën zoals E. coli de boosdoener
• Gevolg: hoge koorts, lage bloeddruk, misselijkheid, braken, rillingen, moeheid, geen eetlust en soms bloedingen en uitval van organen kunnen ontstaan.
• Levensbedreigend!

samengevat

behandeling AB

Blaasontsteking voorkomen

• Drink voldoende. Het liefst anderhalf tot twee liter per dag. 
  
• Stel plassen niet onnodig uit. 
• Plas de blaas altijd helemaal leeg. 
• Veeg na een grote boodschap altijd van voren naar achteren af. 

(In)continentie

• Continent -> het kunnen ophouden van urine/ontlasting
• Incontinentie-> het NIET (MEER) op kunnen houden van urine/ontlasting

Urine-incontinentie

• 1 op de 20 mensen lijdt aan urine-incontinentie
• Komt niet alleen bij ouderen voor!
• Veel vaker bij vrouwen dan bij mannen

Bij hoeveel milliliter vulling van de blaas ervaar je aandrang?

1. 150 ml
2. 300 ml
3. 350 ml
4. 500 ml

Oorzaken van incontinentie

Ziekten of beperkingen van blaas, sluitspieren, bekkenbodem 

Ziekten van zenuwstelsel

Problemen met mobiliteit 

Problemen met cognitie (bijv. geheugen)

Bijwerkingen van medicijnen

Opdracht 2

Maak het werkblad over de verschillende soorten incontinentie

Vormen incontinentie

• Overloopincontinentie (druppelincontinentie)
• Stressincontinentie (inspanningsincontinentie)
• Urge-incontinentie (aandrangincontinentie)
• Reflexincontinentie
• Functionele incontinentie.

Overloopincontinentie (druppelincontinentie)

Stressincontinentie (inspanningsincontinentie)

Urge-incontinentie (aandrangincontinentie)

Reflexincontinentie

Functionele incontinentie.

Urine-incontinentie = onwillekeurig verlies van urine

Reflex, bij een normale vulling wordt de blaasinhoud uitgeplast terwijl de zorgvrager hier geen controle over heeft. (M.n. bij beschadigingen van het ruggenmerg b.v. dwarslaesie, MS.)

Bij een blaasontsteking kan het gebeuren dat iemand zijn urine niet op kan houden. Dit is een vorm van...

1. stress-incontinentie
2. urge-incontinentie
3. functionele incontinentie
4. overloopincontinentie

Er zijn verschillende oorzaken van overactieve blaasklachten en urge-incontinentie:

- Overmatig gebruik van bijvoorbeeld koffie of alcohol.

- Verkeerd gebruik van de bekkenbodem tijdens het plassen. Hierbij komen ook vaker problemen met de ontlasting voor.

- Verzakking van de blaas of baarmoeder.

- Afwijkingen van de zenuwaansturing, zoals bij een dwarslaesie, multiple sclerose, Parkinson en herseninfarct.

- Veelal is er geen duidelijke oorzaak te vinden (idiopathisch).

Stress-incontinentie komt het vaakst voor bij....

1. Vrouwen die gespannen of angstig zijn.
2. Vrouwen die meerdere kinderen hebben.
3. Duursporters (bijv. marathonlopers)
4. Mensen die een dwarslaesie gehad hebben.

Bij overloopincontinentie verliest men...

1. .... druppelsgewijs urine en is de blaas nooit leeg.
2. ... druppelsgewijs urine en is de blaas altijd (vrijwel) leeg
3. ... de hele inhoud van de blaas zodra er enige spanning op de blaaswand komt.
4. ... de hele inhoud van de blaas zodra deze echt vol zit.

Een verschil tussen urge-incontinentie en reflexincontinentie is....

1. ...de omstandigheden waaronder men urine verliest.
2. ...de frequentie waarmee men urine verliest.
3. ...het wel of niet voelen van aandrang

Incontinentie

Heel vervelend voor de cliënt

Schaamte ongemak!

Houdt hier rekening mee!

Niet kunnen plassen

Urineretentie: 

Niet kunnen plassen, terwijl er toch voldoende urine in de blaas zit.

Urineresidu: 

Als een cliënt wel plast, maar er toch nog urine in de blaas blijft zitten.

Oorzaken:

Lichamelijk: vergrote prostaat, dwarslaesie, blaasontsteking

Psychisch: angst of zich ongemakkelijk voelen

Prostaat

• De prostaat is een klier. 
• De prostaat is belangrijk bij de voortplanting. 
• De prostaat maakt prostaatvloeistof (zaadvocht) aan.

Vergroot prostaat

• Prostaat neemt in omvang toe. 
• Urinebuis wordt dichtduwt.
• Duurt langer voordat urine komt en straal neemt in kracht af (soms druppelsgewijs). 
• Snel nieuwe aandrang, door urineretentie.
• Hoger risico blaasontsteking. 
• 's Nachts vaak plassen. 

Nierstenen

Ontstaan als urine extra veel afvalstoffen bevat; deze slaan neer en vormen kristallen.

Oorzaak niet helemaal duidelijk, wellicht:

• Missen stof die steenvorming tegengaat
• Zeer eiwit- of calciumrijk dieet
• Te weinig drinken of overmatig zweten
• Hypertensie en chronische UWI's
• Familiaire aanleg voor nierstenen
  

Stelling:
Nierstenen kun je uitplassen

1. Waar
2. Niet waar

Symptomen nierstenen

• Doffe pijn in nierstreek als steen in nier zit

• Hevige, krampende pijnaanvallen in flanken, buik, rug en liezen, als steen loslaat en in ureter bevindt
• Sterke bewegingsdrang
• Last van misselijkheid en braken
• Haematurie
  

Hoe noem je zeer hevige pijnaanvallen waarbij iemand niet stil kan liggen?

1. Pijnscheut
2. Koliekpijn
3. Aanstelleritis
4. Analgetica

Behandeling nierstenen

Afwachten:

• Bij <5mm wordt 85% binnen twee maanden uitgeplast
• Pijnvrije fases na niersteenaanval
• Pijnstilling, wanneer te groot om uit te plassen; ontspant urinewegen

Operatief: 

Niersteenvergruizer, endoscopisch of percutane verwijdering.

Preventie...

Streef naar minimaal 2 L per dag plassen

Drinken voor slapen gaan

Drink op moment van koliekaanval niet (teveel)

Eet en drink gezond

De nieren

Wat is het doel/functie van de nieren?

Maak de sleepopdracht op volgende slide:

GEEN functie nieren

WEL functie nieren

Opslag van gal

Maken van insuline en glucagon

Regelen lichaamstemperatuur

Opslag van urine

Maken van renine en epo

Regelen van hoeveelheid zouten

Afbreken van giftige stoffen

Filteren van giftige stoffen

Regelen van hoeveelheid water

Omzetten en maken van eiwitten

Functies/taken nieren

1. Verwijderen van overtollig water en zouten uit het bloed
2. Regelen bloeddruk dmv RAAS systeem
3. Verwijderen van schadelijke (afval-)stoffen uit het bloed​

Uitscheiden zure en basische stoffen

1. Verwijderen overtollig water

Antidiuretisch hormoon: ADH
Regelt hoeveel water het lichaam uitscheidt

ADH kan door meer vocht vast te houden, de bloeddruk laten stijgen. 

2. Regelen bloeddruk

RAAS- systeem: 
Renine-angiotensine-aldosteron systeem  

Lage bloeddruk?

Deze stoffen zorgen

• Dat er vaatvernauwing optreed
• Dat er meer vocht vastgehouden wordt
• Dat er een dorstprikkel komt

Gevolg: bloeddruk stijgt

Welk onderdeel van de nieren zie je hier?

1. Lis van Henle
2. Glomerulus
3. Ureter
4. Nierbekken