Hoofdstuk 1, §2:
De overheid en het sociale vangnet
Hoofdstuk 1, §2:
De overheid en het sociale vangnet
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoelen
Aan het einde van deze les:
▸ Kun je uitleggen wat een verzorgingsstaat inhoudt en wat sociale zekerheid is
▸ Weet je op welke voorzieningen je recht hebt als je geen baan hebt
Deze slide heeft geen instructies
Welke redenen kun je bedenken om te willen werken?
Deze slide heeft geen instructies
Recht
Plicht
Opdrachten van je werkgever uitvoeren
Op tijd pauze krijgen
Op tijd op je werk zijn
Op tijd ziek melden
Vakantiedagen krijgen
Op tijd je salaris krijgen
Deze slide heeft geen instructies
Stel je start een
eigen bedrijf:
▸ Wat moet er geregeld worden?
▸ Op welke manieren krijg je te maken met de overheid?
In Nederland heeft iedereen die werkt te maken met de overheid, bijvoorbeeld door wetten, regels en belastingen.
Bekijk met studenten de kop:
'Plannen voor verplichte basisverzekering arbeidsongeschiktheid voor zelfstandigen’.
Dit is een voorbeeld van hoe je als zelfstandig ondernemer te maken kunt krijgen met de overheid.
Vraag vervolgens: "Als je een eigen bedrijf start, wanneer krijg je dan te maken met de overheid?"
Geef deze voorbeelden:
Je hebt misschien een vergunning nodig (via de gemeente).
Voor een horecabedrijf moet je je aan openingstijden houden.
Je moet zorgen voor (brand)veiligheid volgens de regels (brandweer/gemeente).
Bij voedselbereiding gelden regels voor voedselveiligheid (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit).
Als je personeel aanneemt, moet je:
zorgen voor een veilige werkomgeving (Arbo-regels),
salarissen betalen volgens de CAO,
belastingen en premies betalen.
Daarnaast betaal je btw, accijns (bijvoorbeeld op alcohol) en inkomstenbelasting.
Werken en
de overheid
Als werknemer heb je in Nederland veel te maken met de overheid, door bijvoorbeeld:
▸ regels
▸ wetten
▸ kwaliteitseisen
▸ belastingen en premies
In Nederland speelt de overheid een grote rol in het werkleven, of je nu werknemer, werkgever of ondernemer bent. Dit merk je bijvoorbeeld in regels, wetten, belastingen en sociale zekerheid. Bespreek met de studenten hoe de overheid invloed heeft en wat ze daarvoor doet.
Laat studenten voorbeelden bedenken bij de drie punten, zoals
- bijvoorbeeld subsidie voor research en innovatie
- bijvoorbeeld mededingingswetgeving (eerlijke concurrentie)
- bijvoorbeeld uitkeringen bij ziekte en werkloosheid
Kijk samen met de studenten naar het filmpje ‘De verzorgingsstaat’.
Bespreek daarna het filmpje en stel deze vragen:
- Wie zorgt voor wie in een verzorgingsstaat?
- Hoe wordt er gezorgd? Denk aan financieel, economisch, medisch, of op de arbeidsmarkt.
- Wat hoort er volgens jullie wel en niet bij een verzorgingsstaat?
SOCIALE ZEKERHEID
Deze slide heeft geen instructies
Meer jongeren in de bijstand
Lees samen de kop van het artikel:
In april 2024 zaten er 39.000 jongeren tussen 18 en 27 jaar in de bijstand. Dat zijn er 3.000 meer dan een jaar eerder, volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Het totale aantal mensen in de bijstand is ook gestegen, voornamelijk door de toename van jongeren. Eind maart 2023 ontvingen 397 duizend mensen tot de AOW-leeftijd een bijstandsuitkering, het laagste aantal sinds begin 2013.
Bespreek samen met de studenten:
- Maak je je zorgen over het vinden van een baan?
- Waarom hebben jongeren veel moeite met het vinden van een baan, denk je?
- Wat is de impact voor iemand persoonlijk om geen baan te hebben?
- Wat is de impact voor de maatschappij als mensen geen werk hebben?
Zonder werk, en dan?
Na je opleiding of na een tijdelijk contract kan het gebeuren dat je tijdelijk zonder werk zit. In zulke gevallen kun je gebruik maken van sociale voorzieningen. Als je nog nooit hebt gewerkt, kun je een bijstandsuitkering aanvragen. Heb je wel gewerkt, dan kom je mogelijk in aanmerking voor een WW-uitkering.
Vat kort samen wat je kunt doen als je geen werk kunt vinden:
Een startkwalificatie of niveau 3 diploma halen.
Inschrijven bij een uitzendbureau.
Inschrijven bij het UWV.
Een uitkering of bijstand aanvragen.
Een bijstandsuitkering krijg je niet zomaar:
Schrijf je in als werkzoekende op www.werk.nl.
Zoek in de eerste vier weken zelf naar werk of een opleiding.
Als het na vier weken niet lukt, kun je een uitkering aanvragen.
Jongeren onder de 27 krijgen meestal geen bijstandsuitkering. Zij kunnen vaak terug naar school om hun kansen te vergroten en hebben meer mogelijkheden om werk te vinden.
Deze slide heeft geen instructies
Verzekeringen & voorzieningen
Weet jij het verschil?
Deze slide heeft geen instructies
Wat is het verschil tussen een sociale voorziening en een sociale verzekering?
Een sociale verzekering is iets waar je premie voor betaalt, zoals bij een zorgverzekering of pensioen. Je krijgt hulp als je premie hebt betaald.
Een sociale voorziening is voor iedereen, ook als je geen premie hebt betaald. Dit wordt betaald door belasting, zoals bij de bijstand.
Wat is het verschil tussen
premie en belasting?
Premie betaal je voor een specifieke verzekering.
Je betaalt zorgpremie voor je zorgverzekering, zodat je medische kosten kunt laten vergoeden.
Belasting betaal je aan de overheid voor algemene dingen.
Je betaalt inkomstenbelasting aan de overheid, die het gebruikt voor dingen zoals scholen en wegen.
Wat is het verschil tussen een volksverzekering en een werknemersverzekering?
Volksverzekering: Voor iedereen in Nederland, zoals AOW (pensioen) en ANW (nabestaanden).
Werknemersverzekering: Alleen voor mensen in loondienst, zoals WW (werkloosheid) en WIA (arbeidsongeschiktheid).
Sociale zekerheid
Sociale zekerheid zijn de wettelijke maatregelen die zorgen voor financiële zekerheid van mensen ten tijde van: pensioen, ziekte, arbeidsongeschiktheid,
overlijden van naasten en werkloosheid.
Leg uit:
Sociale zekerheid bestaat uit wetten die mensen financieel beschermen in situaties zoals:
- als je met pensioen gaat;
- bij ziekte;
- als je arbeidsongeschikt raakt;
- bij het overlijden van een naaste;
- als je werkloos wordt.
In een verzorgingsstaat zorgt de overheid voor het welzijn van haar burgers. Maar in de afgelopen jaren is dit idee veranderd. Er wordt nu meer nadruk gelegd op zelfredzaamheid: burgers moeten meer zelf regelen en oplossen. Dit wordt ook wel een participatiesamenleving genoemd.
Discussier hier eventueel over:
- Is dit een goede ontwikkeling?
- Kan iedereen dit wel zelfstandig doen?
Sociale zekerheidsstelsel
- Bestaanszekerheid
- Solidariteit
- Premies en verzekeringen
- Inkomensafhankelijk
- Tegenprestatie
Alle regelingen die mensen verzekeren van een inkomen bij werkloosheid, ziekte, ouderdom en arbeidsongeschiktheid.
Het socialezekerheidsstelsel bestaat uit twee delen:
Sociale verzekeringen: verzekeringen waaraan iedereen verplicht bijdraagt.
Werknemersverzekeringen
Volksverzekeringen
Sociale voorzieningen: voorzieningen voor mensen die geen aanspraak maken op een sociale verzekering.
Deze slide heeft geen instructies
Bijstand
Wajong
Anw
Deze slide heeft geen instructies
Alternatieven?
Deze slide heeft geen instructies
Alternatief: basisinkomen
Elke inwoner krijgt een vast maandelijks bedrag van de overheid zonder tegenprestatie.
Voorstanders: zorgt voor bestaanszekerheid, betere verdeling van inkomen en werk
Tegenstanders: hoge kosten, afnemende arbeidsparticipatie
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Beroepsbevolking & werkloze beroepsbevolking
Werkloosheid
Conjunctureel (economie --> ontslag)
Structureel (beschikbare aanbod neemt af; AI)
Frictie (vraag en aanbod sluiten niet aan; vb. ontslagen en lang op zoek)
Seizoen
Deze slide heeft geen instructies
De overheid bepaalt hoe hoog het minimumloon is. Sinds 1 januari 2024 is het verplicht dat werkgevers hun werknemers minimaal het vastgestelde minimumuurloon betalen. Dit minimumuurloon geldt voor iedereen van 21 jaar en ouder. Als je jonger bent dan 21, heb je recht op het minimumjeugdloon.
In 2023 is het minimumloon al flink verhoogd. Veel politieke partijen in de Tweede Kamer vonden dit belangrijk. Zij vonden dat een hoger minimumloon mensen helpt om financieel beter rond te komen. Ook zou het aantrekkelijker worden om te werken in plaats van een uitkering te ontvangen. Partijen zoals de VVD vonden wel dat uitkeringen niet automatisch mee omhoog moeten gaan met het minimumloon. Dit zou mensen meer stimuleren om aan het werk te gaan.