SOR MAGAZINE #6 · NEEDLE DROPS
Needle Drops
Van Bill Haley in 1955 tot de Ronettes in Little Italy: hoe bestaande popliedjes het gewone geluid van de film werden.
A
SOR MAGAZINE #6 · NEEDLE DROPS
Needle Drops
Van Bill Haley in 1955 tot de Ronettes in Little Italy: hoe bestaande popliedjes het gewone geluid van de film werden.
A
Image credit: The Eyes Of New York / CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons
LINER NOTES · LEERDOEL
Na deze les kun je…
uitleggen wat een needle drop is, vertellen hoe popmuziek sinds 1955 een vast onderdeel van film werd en uitleggen waarom een lied in een film toestemming van twee partijen vraagt.
CENTRALE VRAAG
Waarom kiest een regisseur een lied dat al bestaat in plaats van nieuwe muziek?
Een needle drop is een bestaand lied dat een regisseur onder een scène legt, in plaats van muziek die speciaal voor de film is gemaakt. De les volgt zeventig jaar van die keuze, van Blackboard Jungle (1955) tot Stranger Things (2022).
Welke film ken je vooral door een lied? Noem de film en het lied.
Verwacht Titanic, Top Gun, Dirty Dancing, Pulp Fiction, Guardians of the Galaxy en Disneyfilms. Bewaar het woordweb: aan het eind kijken we welke films uit de les erbij horen. Image credit: The Eyes Of New York / CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons
SIDE A · TRACK 01 · 1955 · HOLLYWOOD
Rock Around the Clock
Regisseur Richard Brooks leent platen van Peter, de zoon van Glenn Ford, en kiest Rock Around the Clock als openingslied van Blackboard Jungle
Het is de eerste keer dat een grote Hollywoodfilm een rocknummer gebruikt
Het lied was uit 1954 en een B-kant; door de film wordt het een nummer één
In sommige bioscopen breken rellen uit
Bill Haley
Bill Haley & His Comets
Rock Around the Clock (1954)
LUISTERTIP In de film klinkt het over de openingstitels met een lange drumintro die niet op de single staat.
Max Freedman en James Myers schreven het lied in 1952. Haley nam het in april 1954 op voor Decca. Toen de film in 1956 draaide in een bioscoop in Elephant and Castle in Londen, scheurde het publiek de stoelen kapot en danste in de gangpaden. De foto van Bill Haley is uit 1974 (Nationaal Archief, CC0). Image credit: Anefo / CC0, via Wikimedia Commons
SIDE A · TRACK 02 · 1967 · THE GRADUATE
Een duo redt de montage
Mike Nichols legt liedjes van Simon & Garfunkel onder zijn film om de montage te sturen
Hij besluit ze te houden, en dat was in 1967 ongewoon
Paul Simon krijgt 25.000 dollar voor drie nieuwe liedjes, maar levert er weinig
Mrs. Robinson is nog niet af: de film gebruikt alleen fragmenten, de volledige versie haalt in 1968 nummer één
Mike Nichols
Simon & Garfunkel
The Sound of Silence (1965)
Simon & Garfunkel
Mrs. Robinson (1968)
Simon liet twee nieuwe liedjes horen, Punky's Dilemma en Overs, die Nichols niet beviel. Het lied waar hij aan werkte heette eerst Mrs. Roosevelt. Het soundtrackalbum uit januari 1968 bevat ook instrumentale stukken van Dave Grusin. In 1969 won Mrs. Robinson als eerste rocknummer de Grammy voor Record of the Year.
Luistertips:
Simon & Garfunkel · The Sound of Silence: Nichols gebruikte dit lied eerst alleen om de montage te sturen. Het klinkt drie keer in de film.
Simon & Garfunkel · Mrs. Robinson: De volledige versie van het album Bookends. In de film klinken alleen stukjes.
Image credit: Alan Light / CC BY 2.0, via Wikimedia Commons
SIDE A · TRACK 03 · 1969-1973 · NEW HOLLYWOOD
Een platenkast
Easy Rider (1969): de rechten kosten ongeveer een miljoen dollar, drie keer het budget
American Graffiti (1973): George Lucas wil 75 liedjes; de rechten kosten ongeveer 90.000 dollar en een score is er niet
Mean Streets (1973): Scorsese opent met Be My Baby
Het publiek kent de liedjes al
Steppenwolf
Born to Be Wild (1968)
The Band
The Weight (1968)
The Crickets
That'll Be the Day (1957)
The Ronettes
Be My Baby (1963)
Easy Rider: editor Donn Cambern legde muziek uit zijn eigen platenkast onder de motorbeelden. Crosby, Stills, Nash & Young zouden de muziek schrijven, maar vonden na een vertoning dat ze het niet beter konden. Het album haalde de zesde plaats van de Billboard 200. American Graffiti kostte ongeveer 777.000 dollar; Universal bood alle uitgevers hetzelfde bedrag, en RCA, de maatschappij van Elvis Presley, ging daar niet mee akkoord. Het album 41 Original Hits werd drievoudig platina.
Luistertips:
Steppenwolf · Born to Be Wild: In Easy Rider klinkt het in zijn geheel onder de rit uit Los Angeles.
The Band · The Weight: Dit lied zit in de film, maar kon niet op het soundtrackalbum: daar staat een versie van Smith.
The Crickets · That'll Be the Day: In American Graffiti hoor je dj Wolfman Jack bij dit lied.
The Ronettes · Be My Baby: Dit lied opent Mean Streets. Ook Dirty Dancing begint ermee.
Image credit: angela n. from Washington, DC / CC BY 2.0, via Wikimedia Commons
Wat kostten de rechten van de liedjes in Easy Rider vergeleken met het budget van de film?
Bijna niets, de artiesten werkten gratis mee
Ongeveer de helft van het budget
Ongeveer evenveel als het budget
Ongeveer drie keer zoveel als het budget
D. Het budget was ongeveer 360.000 tot 400.000 dollar, de rechten ongeveer een miljoen dollar. Image credit: The Eyes Of New York / CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons
Luister naar Be My Baby. Welke sfeer geeft het lied aan het begin van Mean Streets?
Vraag door: waarom kiest Scorsese in 1973 een lied van tien jaar eerder? Goede antwoorden noemen de sfeer (jong, romantisch, wat dromerig) en dat het publiek het lied al kende, waardoor de film meteen een toon heeft. Scorsese kiest ook liedjes uit zijn eigen jeugd in Little Italy. Image credit: The Eyes Of New York / CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons
SOR MAGAZINE #6 · NEEDLE DROPS
Een film die platen verkoopt
Na Saturday Night Fever werd de soundtrack een product: een dubbelalbum, singles en vanaf 1983 een clip op MTV.
B
Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music
SIDE B · TRACK 01 · 1977 · NEW YORK
Een album dat meer verkoopt dan de film
De Bee Gees schrijven hun liedjes voor Saturday Night Fever in ongeveer een weekend, toen de film al gedraaid was
Het dubbelalbum staat 24 weken op nummer één in de Verenigde Staten
Met meer dan 40 miljoen exemplaren is het tot Thriller het best verkochte album ooit
Vier liedjes van de plaat halen afzonderlijk nummer één
Bee Gees
Stayin' Alive (1977)
LUISTERTIP Na de trailers van de film vroegen fans om dit lied op de radio, terwijl het eerst geen single zou worden.
De dansscènes werden gefilmd op nummers van Stevie Wonder, die later door opnames van de Bee Gees werden vervangen. Het album verscheen op 15 november 1977. Officiële clip van de Bee Gees: https://www.youtube.com/watch?v=fNFzfwLM72c Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music
SIDE B · TRACK 02 · 1983-1987 · DE MTV-JAREN
Film, clip en album tegelijk
Flashdance (1983): het lied verschijnt weken voor de film; clips met filmscènes draaien op MTV
Footloose (1984): de muziek komt vóór de première uit
Top Gun (1986): na meer dan 300 liedjes die niet passen, schrijft Moroder Danger Zone
Dirty Dancing (1987): 18 weken nummer één
Irene Cara
Flashdance... What a Feeling (1983)
Kenny Loggins
Footloose (1984)
Kenny Loggins
Danger Zone (1986)
Berlin
Take My Breath Away (1986)
Bill Medley & Jennifer Warnes
(I've Had) The Time of My Life (1987)
Flashdance: het album was binnen een paar dagen uitverkocht en de maatschappij moest bestellingen voor een half miljoen exemplaren afhandelen. Paramount maakte clips van filmscènes die MTV draaide; de muziekzender werd een gratis trailer. Footloose: de makers vonden dat liedjes een sterkere reactie geven bij mensen die ze al kennen. Top Gun: het album stond in 1986 vijf weken op nummer één en haalde negenvoudig platina. Dirty Dancing: volgens Guinness World Records wereldwijd ongeveer 42 miljoen keer verkocht. Officiële clip van Footloose: https://www.youtube.com/watch?v=ltrMfT4Qz5Y
Luistertips:
Irene Cara · Flashdance... What a Feeling: Het kwam weken voor de film uit en stond zes weken op nummer één.
Kenny Loggins · Footloose: De clip toont scènes uit de film in plaats van opnames van Loggins.
Kenny Loggins · Danger Zone: Speciaal geschreven nadat niets anders onder de beelden paste.
Berlin · Take My Breath Away: Dit lied won een Oscar voor Beste Originele Lied.
Bill Medley & Jennifer Warnes · (I've Had) The Time of My Life: Een nieuw lied naast de oude platen van Dirty Dancing.
Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music
Hoe lang stond het album van Saturday Night Fever op nummer één in de Verenigde Staten?
4 weken
12 weken
24 weken
52 weken
C. Het album stond van januari tot juli 1978 vierentwintig weken aaneen bovenaan en bleef 120 weken in de lijst. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music
Zet deze films in de volgorde waarin ze uitkwamen.
1977, 1983, 1984, 1986, 1987. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music
SOR MAGAZINE #6 · NEEDLE DROPS
De regisseur als dj
Scorsese, Tarantino, Boyle, Gunn en Crowe kozen hun liedjes zelf, soms al in het script.
C
Image credit: Gage Skidmore / CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
SIDE C · TRACK 01 · 1990 · GOODFELLAS
Eerst het lied, dan de scène
Goodfellas heeft geen score: alleen liedjes
Scorsese gebruikt voor elke scène alleen muziek uit de tijd van de scène of daarvoor
Veel scènes zonder gesproken tekst worden gedraaid op een playback
Bij de scène waarin de lijken worden gevonden, draait op de set Layla
Martin Scorsese
Derek & The Dominos
Layla (1970)
LUISTERTIP Scorsese liet dit lied op de set draaien tijdens de scène met de gevonden lijken.
Een deel van de muziek stond al in het script, de rest vond Scorsese tijdens het monteren. Image credit: David Shankbone / CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
SIDE C · TRACK 02 · 1992-1994 · TARANTINO
De radio van K-Billy
Reservoir Dogs: een fictieve radiozender met seventieshits, met komiek Steven Wright als dj
Pulp Fiction: geen score, wel surfmuziek, soul en pop
Misirlou is een volkslied uit de Middellandse Zee; Dick Dale maakt er in 1962 een surfrockversie van
Door de film krijgt Dale in de jaren negentig een nieuw publiek
Dick Dale & His Del-Tones
Misirlou (1962)
Dusty Springfield
Son of a Preacher Man (1969)
Tarantino zei dat surfmuziek voor hem klinkt als rock-'n-roll van Ennio Morricone, als muziek voor een spaghettiwestern. De vroegste bekende opname van Misirlou is Grieks, uit 1927. Het album van Pulp Fiction haalde de 21e plaats in de Billboard 200.
Luistertips:
Dick Dale & His Del-Tones · Misirlou: Zo opent Pulp Fiction: een surfrockversie over de openingstitels.
Dusty Springfield · Son of a Preacher Man: Een soulplaat tussen de surfmuziek in Pulp Fiction.
Image credit: Gage Skidmore / CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
SIDE C · TRACK 03 · 1996-2014 · DE PLAYLIST ALS REGIE
Boyle, Crowe en Gunn
Trainspotting (1996): Underworld geeft toestemming voor Born Slippy pas nadat Boyle een scène laat zien
Almost Famous (2000): Led Zeppelin geeft rechten voor vijf liedjes, maar niet voor Stairway to Heaven
Guardians of the Galaxy (2014): Peter Quills mixtape haalt nummer één in de Billboard 200
Underworld
Born Slippy .NUXX (1996)
Iggy Pop
Lust for Life (1977)
Elton John
Tiny Dancer (1971)
Blue Swede
Hooked on a Feeling (1974)
Awesome Mix Vol. 1 is het eerste soundtrackalbum dat helemaal uit eerder uitgebrachte liedjes bestaat en nummer één haalde in de Billboard 200. De score van Tyler Bates kwam apart uit. Gunn las de Billboard-lijsten van de jaren zeventig en zette een paar honderd liedjes in een afspeellijst; soms schreef hij een scène rond een lied. Led Zeppelin gaf Crowe de rechten na een vertoning in Londen voor Jimmy Page en Robert Plant. Officiële clip van Lust for Life: https://www.youtube.com/watch?v=jQvUBf5l7Vw
Luistertips:
Underworld · Born Slippy .NUXX: Boyle noemde dit lied de hartslag van Trainspotting.
Iggy Pop · Lust for Life: In 1977 alleen in Nederland en België een hit, in 1996 opnieuw bekend door Trainspotting.
Elton John · Tiny Dancer: Werd populairder na Almost Famous.
Blue Swede · Hooked on a Feeling: Een van de liedjes op Peter Quills mixtape.
Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music
Wat maakte Awesome Mix Vol. 1 van Guardians of the Galaxy bijzonder?
Het was het eerste soundtrackalbum op cassette
Voor het eerst een nummer één met alleen eerder uitgebrachte liedjes
Alle liedjes waren speciaal voor de film geschreven
Het album kwam uit vóór de film
B. De film gebruikt de mixtape van Peter Quill; de score van Tyler Bates kwam apart uit. Image credit: Gage Skidmore / CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
SIDE C · TRACK 04 · 1992 · SONGTEKSTANALYSE
Stuck in the Middle with You
Stealers Wheel schreef het in 1972 in de stijl van Bob Dylan, bijna als parodie
De tekst gaat over een feest van de muziekindustrie waar de verteller klem zit tussen mensen die hij niet kan uitstaan
In Reservoir Dogs klinkt het uit de radio terwijl Mr. Blonde een gevangen agent mishandelt
Bij het moment van het oor draait de camera weg; het lied blijft doorspelen
Stealers Wheel (1972)
Stealers Wheel
Stuck in the Middle with You (1972)
LUISTERTIP Luister eerst naar het lied zonder de film: het klinkt licht, de tekst is dat niet.
De volledige analyse staat in SoR Magazine #6. Tarantino vertelde dat hij acteurs bij de auditie liet kiezen met welk lied ze de scène speelden, en dat bijna iedereen met dit lied kwam. Hij zag de muziek als tegenstelling met het geweld. Madsen had moeite met de scène en Kirk Baltz improviseerde de smeekbede over een klein kind thuis. Op het festival van Sitges liepen vijftien mensen weg, onder wie Wes Craven en Rick Baker. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music
Het lied klinkt vrolijk, de scène in Reservoir Dogs is gruwelijk. Wat doet dat contrast met de kijker? Leg uit.
Goede antwoorden noemen dat de vrolijke muziek het geweld schrijnender of ongemakkelijker maakt omdat de maat meetikt terwijl het mis gaat, en dat het lied bij de radio in het pakhuis hoort. Bespreek ook of de muziek de kijker uitnodigt mee te zingen en wat dat zegt over de scène. Image credit: Gage Skidmore / CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
SOR MAGAZINE #6 · NEEDLE DROPS
Wie betaalt het lied?
Elk lied in een film vraagt twee keer toestemming. Over licenties, de muziekbegeleider en liedjes die een tweede leven kregen.
D
Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music
SIDE D · TRACK 01 · LICENTIES
Twee keer toestemming
Een opname heeft twee rechten: de master (de opname, meestal van het label) en de compositie (melodie en tekst, meestal van de uitgever)
Wie een lied in een film wil, vraagt beide partijen toestemming: een synchronisatielicentie
De prijs hangt af van hoe lang het lied klinkt, hoe prominent het is en hoe bekend
Kleine producties nemen soms een coverversie of een onbekende band
Een sync-licentie kost van niets tot miljoenen. Het bedrag is meestal eenmalig. Voorbeelden uit de les: de rechten van Easy Rider kostten ongeveer een miljoen dollar, die van American Graffiti ongeveer 90.000 dollar.
SIDE D · TRACK 02 · DE VAKMAN
De muziekbegeleider
Een muziekbegeleider (music supervisor) stelt bestaande liedjes voor en regelt de licenties
Phil Ramone koos de liedjes voor Flashdance, Michael Dilbeck zocht mee bij Top Gun
Meg Kasdan hoorde Marvin Gaye op een cassette en koos I Heard It Through the Grapevine voor het begin van The Big Chill
Soms mag de artiest zelf beslissen of het lied wordt gebruikt
Marvin Gaye
I Heard It Through the Grapevine (1968)
LUISTERTIP Meg Kasdan koos dit lied als begin van The Big Chill, zonder dialoog eronder.
The Big Chill (1983) kostte 8 miljoen dollar en bracht 56,4 miljoen op. De muziek kwam onder andere van Creedence Clearwater Revival, Aretha Franklin, Marvin Gaye, The Temptations, de Rolling Stones en Three Dog Night.
Van wie heeft een filmmaker toestemming nodig voor een bestaand lied?
Van het label (de opname) en van de uitgever (het lied)
Alleen van de zanger
Alleen van de regisseur van de eerste film waarin het lied klonk
Van niemand, als het lied ouder is dan tien jaar
A. De master hoort meestal bij het label, de compositie bij de uitgever. Het bedrag is meestal eenmalig. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music
SIDE D · TRACK 03 · 1992 · WAYNE'S WORLD
Een tweede leven
Mike Myers eist Bohemian Rhapsody voor de scène in de auto en dreigt anders weg te lopen
Het lied was ruim zestien jaar oud en komt terug op de tweede plaats van de Hot 100
De licentie voor vier noten van Stairway to Heaven kostte 100.000 dollar
Thuisversies vervingen die noten, tot de 4K-uitgave van 2022
Queen
Bohemian Rhapsody (1975)
LUISTERTIP In 1976 haalde het in de Verenigde Staten nummer 9, in 1992 na Wayne's World nummer 2.
De studio en Lorne Michaels wilden eerst een lied van Guns N' Roses voor de scène. Het soundtrackalbum haalde nummer één in de Billboard 200. De nieuwe clip met filmbeelden won een MTV Video Music Award voor Beste Video uit een Film.
SIDE D · TRACK 04 · 2022 · STRANGER THINGS
Kate Bush en Max
Kate Bush geeft haar liedjes zelden vrij en zegt ja omdat ze fan is van de serie
Running Up That Hill klinkt in aflevering 4 van seizoen 4, in de scène waarin Max aan Vecna probeert te ontsnappen
Het wordt haar tweede nummer één in Groot-Brittannië, 44 jaar na het eerste
In 2023 haalt het een miljard streams op Spotify
Hounds of Love (1985)
Kate Bush
Running Up That Hill (A Deal with God) (1985)
LUISTERTIP Uit 1985, van het album Hounds of Love. In 1985 haalde het in Groot-Brittannië de derde plaats.
Muziekbegeleider Nora Felder zocht een krachtig, emotioneel lied voor Max en kwam bij dit lied uit. Het werd het meest gestreamde nummer op Spotify in het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. Met 63 jaar was Bush de oudste vrouw met een nummer één in Groot-Brittannië. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music
Officiële clip van Kate Bush (kanaal KateBushMusic), uit 1985. Laat de studenten opletten hoe de clip eruitziet: Bush danst. Vraag wie de clip eerder kende en wie het lied alleen uit Stranger Things.
Vul in
Een bestaand lied onder een scène heet een needle drop. Voor de opname vraagt de filmmaker toestemming aan het label, voor het lied aan de uitgever. De vakman die liedjes uitzoekt en de licenties regelt, heet muziekbegeleider. In Pulp Fiction opent Dick Dale met Misirlou.
Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music
Kies een film of serie uit de les. Welk lied zou je er nu onder leggen, en waarom?
Slotopdracht. Vraag ook wat de keuze zegt over het verhaal en van wie de studenten toestemming nodig hebben. Goede antwoorden noemen een concreet lied en scène, leggen uit wat het lied toevoegt (sfeer, tijd, contrast) en noemen het label en de uitgever. Kijk terug naar het woordweb van het begin. Image credit: Hoesontwerp / getoond als citaat, afbeelding van Apple Music
LINER NOTES · BEGRIPPEN
Begrippen
Needle drop: een bestaand lied dat onder een filmscène wordt gelegd
Score: muziek die speciaal voor een film is gecomponeerd
Soundtrackalbum: plaat met de muziek uit een film
Master: de opname zelf; meestal van het label
Compositie: melodie en tekst van een lied; meestal van de uitgever
Synchronisatielicentie: toestemming om een lied met beeld te combineren
Muziekbegeleider: vakman die liedjes uitzoekt en de licenties regelt
Playback: muziek die op de set draait terwijl een scène wordt gefilmd
Diëgetische muziek: muziek die de personages in de film zelf kunnen horen
Deze slide heeft geen instructies
SOR MAGAZINE #6 · NEEDLE DROPS
Deze slide heeft geen instructies