Verandering verbeelden
Verandering verbeelden
Onderdelen in deze les
Verandering verbeelden
Open vanuit de herkenbare overgang naar havo 4: nieuwe verwachtingen, andere keuzes, meer zelfstandigheid. De les koppelt die persoonlijke verandering aan beeldende kunst.
Leerdoel
Ik kan laten zien hoe kunstenaars verandering, herinnering en groei verbeelden en die ideeën gebruiken in een persoonlijk kunstwerk over mijn eigen overgang.
Deze slide heeft geen instructies
Welke verandering past voor jou bij de overgang naar havo 4?
Gebruik de woordenwolk als start: laat leerlingen woorden noemen als zelfstandigheid, keuzes, stress, groei, vrijheid, planning, nieuwe vakken. Koppel daarna terug aan het leerdoel.
De overgang naar havo 4
Welkom in havo 4!
De stap van onderbouw naar bovenbouw is meer dan een nieuw leerjaar.
vakken worden specifieker
je maakt keuzes die bij je passen
er komt meer zelfstandigheid bij
je laat iets achter en neemt iets mee
Die overgang kan een onderwerp voor kunst zijn.
Leg de link tussen persoonlijke ervaring en beeldende vorming: kunst hoeft niet alleen mooi te zijn, maar kan ook iets zichtbaar maken wat moeilijk in woorden te vatten is.
Wat is een overgang?
Een overgang is een verandering tussen twee situaties.
In beeldende kunst kun je dat zichtbaar maken door:
contrast
verschil in vorm
sporen van vroeger
lagen of herhaling
ritme in kleur en vorm
Noem voorbeelden die leerlingen kennen: basisschool naar middelbare school, kinderkamer die verandert, vriendenkring, sportclub, verhuisdozen, oude spullen.
Wat neem je mee, wat laat je achter?
Bij verandering hoort vaak een dubbel gevoel.
je neemt herinneringen, gewoontes of voorwerpen mee
je laat oude routines of zekerheden achter
sommige dingen veranderen zichtbaar
andere veranderingen gebeuren van binnen
Kunst kan beide kanten tegelijk laten zien.
Benadruk dat een voorwerp in deze opdracht niet alleen functioneel is, maar ook drager van herinnering of betekenis kan zijn.
Een persoonlijk verhaal in beeld
Een kunstwerk hoeft niet letterlijk alles uit te leggen.
Een voorwerp kan symbool worden voor:
wie je was
wie je wordt
wat je bewaart
wat je loslaat
Voorbereiding op de maakopdracht: laat leerlingen denken aan een schoen, sleutel, tas, schrift, kledingstuk of ander persoonlijk object.
Do Ho Suh
Do Ho Suh is een kunstenaar die vaak werkt met ruimte, herinnering en verplaatsing.
Hij maakt werk over plekken waar hij heeft gewoond en wat daarvan in zijn hoofd blijft bestaan.
Je hoeft geen volledige biografie te geven. Focus op zijn thema's: thuis, verhuizen, identiteit, herinnering.
Herinnering als ruimte
Veel werken van Do Ho Suh lijken op kamers, gangen of huizen van dunne stof.
licht en transparant
aanwezig en toch kwetsbaar
herkenbaar, maar niet echt bewoonbaar
Benadruk dat de transparante stof herinneringen zichtbaar maakt: je ziet de vorm nog, maar het is geen letterlijk huis meer.
Wat laat zijn werk zien?
Do Ho Suh laat zien dat een plek niet alleen een gebouw is.
Een huis kan ook bestaan uit herinneringen, ervaringen en gevoelens. Zijn werk maakt zichtbaar dat je een oude plek kunt meenemen, zelfs als je daar niet meer woont.
Koppel dit direct aan leerlingen: je oude klas of manier van werken verdwijnt niet helemaal, maar blijft als ervaring bestaan.
Vormmiddelen bij Do Ho Suh
Hij gebruikt beeldende keuzes die passen bij overgang.
transparantie voor iets tussen aanwezig en afwezig
textiel voor zachtheid en kwetsbaarheid
levensgrote vormen voor herkenning
details van deuren, ramen en gangen voor herinnering
Leg uit dat vormmiddelen niet losstaan van betekenis: materiaal en uitstraling versterken het onderwerp.
Do Ho Suh en jouw opdracht
Van Do Ho Suh kun je meenemen:
een persoonlijke herinnering als uitgangspunt
iets bekends omvormen tot een beeld
laten zien wat blijft, ook als iets verandert
ruimte gebruiken als symbool voor je verhaal
Laat leerlingen nadenken of hun voorwerp verbonden is aan een plek: kamer, schooltas, bureau, fiets, sportveld.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Wat maakt Do Ho Suh zichtbaar in zijn werk?
Herinnering als ruimte
Emotie als houding
Patroon als spel
Contrast als grap
De juiste keuze sluit aan bij slides 6-10: plek, ruimte, wonen en herinnering. De andere opties verwijzen eerder naar Bourgeois of Escher of zijn te oppervlakkig.
Do Ho Suh samengevat
Do Ho Suh maakt vaak levensgrote ruimtes van dun textiel. Door transparantie lijkt een plek tegelijk aanwezig en afwezig. Zo wordt herinnering zichtbaar in een herkenbare vorm.
Controleer of leerlingen de koppeling zien tussen materiaalkeuze en betekenis.
Welk voorwerp past bij jouw herinnering aan een plek?
Goede antwoorden noemen een persoonlijk voorwerp én leggen uit hoe dat voorwerp verbonden is aan een plek, herinnering of overgang. Laat leerlingen kort uitwisselen in duo’s.
Louise Bourgeois
Louise Bourgeois maakte werk over herinneringen, emoties, jeugd en persoonlijke ervaringen.
In haar kunst worden gevoelens niet verborgen, maar juist omgezet in vormen.
Houd de introductie compact. Het gaat hier vooral om hoe persoonlijke herinnering beeld wordt.
Persoonlijke symbolen
Bourgeois gebruikte vaak symbolische vormen.
Een vorm in haar werk is niet zomaar decoratie, maar draagt een herinnering, spanning of gevoel met zich mee.
Je kunt benoemen dat zij vaak teruggrijpt op ervaringen uit haar verleden en die omzet in terugkerende beelden.
Herinnering en emotie
Bij Louise Bourgeois is herinnering niet netjes of afstandelijk.
herinneringen kunnen zwaar zijn
groei kan pijnlijk zijn
een vorm kan tegelijk kwetsbaar en sterk lijken
kunst mag persoonlijk en direct zijn
Dit is een goed moment om te benoemen dat persoonlijke kunst niet perfect of glad hoeft te zijn; spanning mag zichtbaar blijven.
Vorm en betekenis
Bourgeois laat zien dat vorm betekenis kan dragen.
Grootte, materiaal en houding van een beeld beïnvloeden hoe je het ervaart. Een klein object kan intiem voelen; een groot beeld kan overweldigend of beschermend zijn.
Verbind dit aan keuzes voor de opdracht: formaat, plaatsing, materiaal en houding van het object maken verschil.
Text
Text
Text
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Louise Bourgeois en jouw opdracht
Van Louise Bourgeois kun je meenemen:
werk vanuit een echte herinnering
gebruik symboliek in plaats van alleen letterlijke uitleg
durf emotie zichtbaar te maken
kies een vorm die jouw gevoel versterkt
Deze slide heeft geen instructies
Wat laat Bourgeois zien met symbolische vormen?
Een exacte plattegrond
Een technisch patroon
Een persoonlijk gevoel
Een optische fout
De kern van slides 11-15 is dat vorm bij Bourgeois herinnering, spanning en emotie draagt.
Louise Bourgeois samengevat
Bij Louise Bourgeois is een vorm niet alleen decoratie, maar ook symboliek. Haar werk komt vaak voort uit een echte herinnering, waarbij een beeld tegelijk kwetsbaar en sterk kan lijken.
Let erop dat leerlingen begrijpen dat symboliek en emotie hier samenhangen.
Welke vormkeuze kan jouw gevoel sterker maken?
Verwacht antwoorden over grootte, materiaal, houding of vorm. Het gaat om de relatie tussen beeldende keuze en gevoel.
M. C. Escher
M. C. Escher onderzocht in zijn werk hoe beelden kunnen veranderen, verschuiven en in elkaar overgaan.
Hij maakt zichtbaar dat kijken niet altijd eenvoudig is.
Benadruk dat Escher een andere invalshoek biedt dan de andere twee: minder autobiografisch, maar sterk in visuele overgang en transformatie.
Verandering zichtbaar maken
Escher is bekend om beelden waarin de ene vorm langzaam overgaat in de andere.
herhaling verandert stap voor stap
patronen schuiven in betekenis
een overgang wordt letterlijk zichtbaar
Gebruik hier het begrip transformatie: niet ineens anders, maar geleidelijk opgebouwd in beeld.
Spelen met waarneming
In Eschers werk kijk je vaak twee keer.
Wat eerst vast lijkt, blijkt te veranderen. Daardoor ervaar je overgang niet alleen als onderwerp, maar ook tijdens het kijken zelf.
Laat zien dat kunst ook via compositie en structuur verandering kan oproepen, niet alleen via emotie of herinnering.
Vormmiddelen bij Escher
Hij gebruikt duidelijke beeldende keuzes.
patroon en herhaling
zwart-witcontrast
nauwkeurige vorm
geleidelijke overgang tussen beelden
Koppel dit aan ontwerpvaardigheden: leerlingen kunnen met herhaling, verdichting of vervorming zelf een overgang opbouwen.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
M. C. Escher en jouw opdracht
Van Escher kun je meenemen:
laat een verandering stap voor stap zien
gebruik herhaling of patroon
maak een duidelijke overgang in vorm
denk na over hoe de kijker jouw beeld ontdekt
Deze slide heeft geen instructies
Hoe maakt Escher verandering vaak zichtbaar?
Met losse emoties
Met dun textiel
Met stap voor stap
Met één symbool
De juiste optie verwijst naar geleidelijke overgang en transformatie uit slides 16-20.
Escher samengevat
In Eschers werk zorgt herhaling ervoor dat vormen langzaam veranderen. Door sterk contrast en nauwkeurige vorm wordt die overgang letterlijk zichtbaar voor de kijker.
Bespreek dat Escher minder autobiografisch is, maar juist sterk in visuele transformatie.
Wat wil jij het liefst gebruiken in je eigen werk?
Herinnering
Symboliek
Patroon
Ruimte
Deze slide heeft geen instructies
Drie kunstenaars, drie benaderingen
Do Ho Suh: herinnering en verandering als plek of ruimte
Louise Bourgeois: herinnering en verandering als emotie en symbool
M. C. Escher: verandering als zichtbare transformatie
Alle drie maken iets onzichtbaars zichtbaar.
Deze vergelijkingsslide brengt de drie subtopics samen en bereidt de vertaalslag naar het eigen werk voor.
Van idee naar kunstwerk
Beeldende vertaling
Maak zichtbaar:
wat verandert
wat blijft
wat je meeneemt
wat je achterlaat
Uitgangspunt
Kies een voorwerp dat iets vertelt over jouw overgang naar de bovenbouw.
Het voorwerp is niet alleen een ding, maar een drager van betekenis.
Noem dat het voorwerp echt aanwezig kan zijn, nagemaakt kan worden of als vorm in het werk terug kan komen.
Gebruik van symboliek
Symboliek helpt om persoonlijk werk sterker te maken.
een sleutel kan staan voor toegang of afsluiting
een tas kan staan voor wat je meedraagt
een schrift kan staan voor ontwikkeling
een kapot of opengewerkt object kan verandering tonen
Stimuleer meerdere betekenissen. Een symbool hoeft niet maar één uitleg te hebben, zolang de keuze bewust is.
Duidelijke vorm en compositie
Zorg dat je werk leesbaar is.
kies een hoofdvorm die opvalt
laat onderdelen niet toevallig lijken
gebruik contrast in grootte, kleur of materiaal
bepaal waar de overgang in het beeld zichtbaar wordt
Leg uit dat een persoonlijk verhaal sterker wordt als de vorm helder is. Niet alles hoeft in het werk te zitten.
Overgang in beeld
Je kunstwerk moet niet alleen over verandering gáán, maar die ook laten zien.
Oud → nieuw
Bewaren → loslaten
Zekerheid → groei
Binnenwereld → buitenwereld
Gebruik de pijlvorm hier bewust als visuele samenvatting van mogelijke richtingen in het werk.
Persoonlijk, maar vormgegeven
Een persoonlijk kunstwerk is meer dan een herinnering opschrijven.
Je maakt keuzes in vorm, materiaal, schaal en symboliek. Daardoor wordt jouw verhaal zichtbaar voor een ander.
Benadruk dat kunst communicatie is: het werk moet iets overdragen, ook aan iemand die het verhaal niet kent.
Welke combinatie past bij de drie kunstenaars?
Suh-ruimte, Bourgeois-emotie, Escher-transformatie
Suh-patroon, Bourgeois-ruimte, Escher-herinnering
Suh-emotie, Bourgeois-patroon, Escher-ruimte
Suh-contrast, Bourgeois-plattegrond, Escher-symbool
Deze vraag checkt de vergelijkingsslide en de koppeling tussen kunstenaar en benadering.
Van idee naar kunstwerk
In je kunstwerk kies je een voorwerp als uitgangspunt. Met symboliek en een duidelijke compositie maak je zichtbaar wat je meeneemt en wat je achterlaat.
Laat leerlingen benoemen dat het niet alleen om het verhaal gaat, maar om de beeldende vertaling ervan.
Welk contrast past het best bij jouw overgang?
Sterke antwoorden noemen een concreet contrast, zoals oud-nieuw, bewaren-loslaten, binnen-buiten, klein-groot, donker-licht, heel-kapot.
Wat neem jij mee uit deze les?
Laat leerlingen één concreet inzicht noemen, bijvoorbeeld over herinnering, symboliek, transformatie of het verbeelden van een overgang.
Welke kunstenaar hielp jou het meest en waarom?
Gebruik de antwoorden om te horen welke uitleg of kunstenaar het meest hielp bij begrip en inspiratie.
Wat vind jij nog lastig aan je eigen kunstwerk?
Vraag door op obstakels als symboliek kiezen, een voorwerp bedenken of overgang zichtbaar maken. Dit helpt bij de start van de maakopdracht.
Begrippen
overgang - een verandering van de ene situatie naar de andere
herinnering - wat uit eerdere ervaringen in je gedachten of gevoel aanwezig blijft
symboliek - een vorm of voorwerp dat meer betekent dan je direct ziet
vorm - de zichtbare gedaante van een beeld of object
compositie - de manier waarop onderdelen in een beeld zijn geplaatst
transparantie - doorzichtigheid waardoor iets tegelijk zichtbaar en kwetsbaar kan lijken
transformatie - een geleidelijke verandering van vorm of betekenis
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
patroon - een herhaling van vormen, lijnen of beelden
contrast - een duidelijk verschil, bijvoorbeeld in licht, donker, groot of klein
ruimte - de plaats die in of om een beeld ervaren wordt
persoonlijk verhaal - een eigen ervaring of ontwikkeling die uitgangspunt wordt voor kunst
beeldend middel - een keuze in vorm, kleur, materiaal, lijn of compositie om betekenis te geven
Deze slide heeft geen instructies
