Les: 53+54+55.1; Hart, bloedvaten en bloedsomloop
Les: 53+54+55.1; Hart, bloedvaten en bloedsomloop
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoelen
Je kunt in grote lijnen de werking van het hart omschrijven.
Je kent de anatomie van hart, bloedvaten en bloedsomloop.
Je leert de belangrijkste verschijnselen en ziektebeelden van een aantal veel voorkomende aandoeningen zoals onder andere CVA, hartinfarct, hartfalen en problemen aan het vaatstelsel.
Je kunt vertellen wat het begrip ‘afasie’ betekent.
Je kunt aandachtspunten beschrijven bij de verzorging van mensen met hart en vaatziekten.
Je kan aangeven hoe je gebruik kan maken van hulpmiddelen als iemand bekend is met hart en vaatziekten.
Je kan klachten van hart en vaatziekten herkennen en observeren.
Deze slide heeft geen instructies
Dit weet ik al over de werking van het hart
Gebruik dit als voorkennis-activatie. Haal een paar woorden op en vraag kort waarom studenten die kozen.
Het hart als pomp
Het hart is een spier die bloed rondpompt
Het hart is ongeveer zo groot als jouw vuist
Het ligt in de borstkas, iets links van het midden
Door het samentrekken en ontspannen ontstaat de bloedstroom
Zo krijgen organen zuurstof en belangrijke voedingsstoffen
Per minuut pompt het hart in rust ongeveer 4 tot 5 liter bloed rond
Het hart zelf wordt van zuurstof voorzien door de kransslagaders
Benadruk dat het hart onophoudelijk werkt en dat de pompfunctie nodig is om alle weefsels te bereiken via de bloedsomloop.
Bouw van het hart
Het hart heeft vier holtes: twee boezems en twee kamers
De rechterhelft pompt bloed naar de longen (zuurstofarm)
De linkerhelft pompt bloed naar het hele lichaam (zuurstofrijk)
Slagaders voeren het bloed van het hart weg
Hartkleppen zorgen dat bloed maar één kant op stroomt
Gebruik vaste termen: boezems, kamers en hartkleppen. Houd het op hoofdlijnen; geen detail over alle klepnamen nodig als dat niet past.
Grote en kleine bloedsomloop
Kleine bloedsomloop: Van het hart naar de longen en terug. Hier vindt gaswisseling plaats: Opname van zuurstof en afgifte van koolstofdioxide.
Grote bloedsomloop: van het hart naar alle organen en terug. Hier geeft het bloed zuurstof en voedingsstoffen af aan de cellen en neemt het afvalstoffen op.
Dit is een kernslide voor het begrip bloedsomloop. Laat leerlingen de route hardop meelezen als keten.
Wat is de hoofdtaak van het hart?
Bloed rondpompen
Zuurstof maken
Bloed produceren
Afweer regelen
Controleert de basis uit de slides over het hart als pomp.
Vul de juiste woorden in
Het hart heeft vier holtes. De rechterhelft pompt bloed naar de longen. Slagaders voeren bloed van het hart weg. Hartkleppen zorgen ervoor dat het bloed slechts een kant op kan stromen.
Laat studenten de kernwoorden uit anatomie, bloedvaten en bloedsomloop herhalen.
Hart- en vaatziekten
Hart- en vaatziekten ontstaan wanneer het hart of de bloedvaten niet goed werken.
Dat kan zorgen voor klachten zoals pijn op de borst, kortademigheid, uitvalsverschijnselen of vermoeidheid.
Voor jou, als Helpende is het belangrijk om signalen vroeg te herkennen.
Maak hier de overgang van gezonde werking naar ziektebeelden. Benoem dat klachten plotseling of geleidelijk kunnen ontstaan.
CVA: wat gebeurt er?
Cerebro Vasculair Accident; letterlijk 'een ongeluk in de bloedvaten van de hersenen'
Een CVA wordt in de volksmond ook wel een beroerte genoemd
De bloedtoevoer naar een deel van de hersenen raakt verstoord
TIA: (Transient Ischemic Attack) is een tijdelijke afsluiting van een bloedvat in de hersenen, waardoor een deel van de hersenen kortdurend geen bloed krijgt (geen restverschijnselen)
Twee typen CVA
Herseninfarct: Een bloedvat raakt verstopt door een bloedpropje, waardoor het bloed niet meer verder kan. Meest voorkomend, 80%.
Hersenbloeding: Een bloedvat in of rond de hersenen scheurt open en er stroomt bloed in het hersenweefsel. Minst voorkomend, 20%
Gevolg: Een deel van de hersenen krijgt dan te weinig zuurstofrijk bloed
Koppel direct aan het gevolg: hersenfunctie valt uit doordat hersencellen snel beschadigd raken bij zuurstoftekort.
Hoe herken je een CVA?
Deze slide heeft geen instructies
Hoe herken je een CVA
De belangrijkste symptomen van een CVA zijn:
Plotseling!
Scheeftrekkend gezicht, een afhangende mondhoek.
Wartaal spreken, niet meer uit woorden kunnen komen of onduidelijk praten.
Krachtverlies of verlamming van één arm.
Belangrijk: Registreer de tijd waarop signalen begonnen!
Minder vaak komt het volgende voor: Een been wordt krachteloos, iemand ziet opeens wazig of het gezichtsveld valt aan één kant weg. Soms heeft iemand coördinatie- en/of evenwichtsstoornissen en is duizelig.
Bij een hersenbloeding: plotseling zeer ernstige hoofdpijn zonder oorzaak.
Benadruk dat een CVA altijd spoed is. Laat het onderscheid zien tussen motorische, taal- en slikproblemen.
Gevolgen van een CVA
De gevolgen van een CVA hangen af van het gebied waar de CVA heeft plaatsgevonden
Sommige mensen herstellen goed, maar overlijden ten gevolgen van een CVA komt helaas ook voor
Problemen met bewegen en evenwicht
Meer afhankelijkheid bij wassen, aankleden en eten
Kans op slikproblemen en verslikken
Veranderingen in communicatie en gedrag, en de emotionele verwerking
Vaak grote invloed op dagelijks functioneren
Noem dat gevolgen tijdelijk of blijvend kunnen zijn en afhangen van plaats en ernst van de hersenschade.
Afasie na een CVA
Afasie na een CVA (een beroerte of herseninfarct) is een taalstoornis die ontstaat door schade aan het taalcentrum in de hersenen.
Daardoor is communiceren plotseling heel moeilijk.
Het is belangrijk om te onthouden dat iemand met afasie zijn intelligentie niet verliest, maar dat de weg naar de taal letterlijk beschadigd is.
Spreken: Niet op woorden kunnen komen. Verkeerde woorden gebruiken. Of letters omdraaien.
Begrijpen: Gesprekken of opdrachten niet goed snappen. Het lijkt soms op een vreemde taal.
Lezen: Letters of woorden wel zien, maar de betekenis niet begrijpen.
Schrijven: Moeite hebben met het opschrijven van woorden of zinnen
Leg uit dat afasie niet hetzelfde is als verminderd verstandelijk vermogen. Iemand kan veel begrijpen maar dat niet goed kunnen uiten, of andersom.
Communicatie en afasie
Spreek rustig en duidelijk
Geef één boodschap tegelijk
Stel gesloten vragen
Neem extra tijd voor reageren
Ondersteun eventueel met gebaren, aanwijzen of pictogrammen
Benadruk respectvolle communicatie: praat niet kinderlijk en vul niet te snel in wat iemand wil zeggen.
Pauze!
Deze slide heeft geen instructies
Hartinfarct
Bij een hartinfarct raakt een kransslagader afgesloten
Een deel van de hartspier krijgt dan te weinig zuurstof
Dat deel van de hartspier raakt beschadigd
Snel handelen is belangrijk!
Gebruik de term kransslagader als bloedvat dat de hartspier zelf van zuurstof voorziet.
Hoe herken je een hartinfarct?
Deze slide heeft geen instructies
Hoe herken je een hartinfarct?
Drukkende of knellende pijn op de borst
Uitstraling naar arm, schouder, kaak of rug
Zweten, misselijkheid of bleek zien
Benauwdheid en onrust
Soms andere of minder duidelijke klachten
Vrouwspecifieke klachten: Pijn in de bovenbuik, kaak, hals, rug
Algemene signalen: Kortademigheid, extreme en plotselinge vermoeidheid, duizeligheid, misselijkheid, zweten of een onrustig/angstig gevoel
Belangrijk: Sommige ziektebeelden en ouderdom zorgen ook voor aspecifieke klachten
Benoem dat klachten bij ouderen en vrouwen minder typisch kunnen zijn, bijvoorbeeld vooral benauwdheid of extreme vermoeidheid.
Wat te doen bij een hartinfarct?
Roep om hulp en (laat iemand) direct 112 bellen en de telefoon op luidspreker zetten
Laat de zorgvrager rusten en vermijd elke vorm van inspanning.
Zet de zorgvrager halfzittend tegen een muur stoel, of in bed (dit verlicht de benauwdheid).
Blijf rustig en stel de zorgvrager gerust om stress en hartbelasting te verlagen.
Geef eventueel de eigen medicatie zoals een Nitrospray, of tablet onder de tong, mocht de zorgvrager dit hebben.
Start reanimatie direct als de zorgvrager het bewustzijn verliest en stopt met ademen (afspraken zorgdossier leidend!)
Deze slide heeft geen instructies
Hartfalen
Het hart is dus een spier die bloed pompt door het lichaam. Bij elke hartslag knijpt het hart samen en duwt het bloed naar de organen en spieren. Daarna ontspant het hart weer en vult het zich opnieuw met bloed. Zonder pauze.
Bij hartfalen pompt je hart minder goed bloed rond dan normaal.
Het hart trekt vaak ongecontroleerd samen, soms hard en soms minder krachtig. Niet constant.
Hartfalen is een chronische ziekte. Het gaat niet meer over.
De klachten kunnen in de loop van de tijd erger worden.
Hartfalen komt vak voor in combinatie met de longziekte COPD.
Leg uit dat hartfalen niet betekent dat het hart stilstaat, maar dat de pompkracht onvoldoende is.
Wat zijn veelvoorkomende klachten bij Hartfalen?
Deze slide heeft geen instructies
Klachten bij hartfalen
Kortademigheid, vooral bij inspanning of platliggen
Extreme vermoeidheid en minder energie
Dikke enkels of benen door vocht vasthouden
Snelle gewichtstoename door vocht vasthouden
Minder belastbaar in het dagelijks leven
s'Nachts vaak plassen
Koude handen en voeten
Minder concentratie, vergeetachtiger
Minder eetlust
Verbind klachten aan dagelijks functioneren: traplopen, wassen, aankleden en langere afstanden worden moeilijker.
Behandeling Hartfalen
Medicijnen
Plaspillen (diuretica): Zorgen dat je lichaam overtollig vocht afvoert, wat de druk op het hart verlaagt en medicatie die de pompfunctie van het hart ondersteund.
Leefstijl adviezen:
Weinig zout: Eet zo min mogelijk zout, omdat zout meer vocht vasthoudt in het lichaam.
Vochtbeperking: Drink genoeg (zonder te over-vullen) ver-spreid over de dag kleine beetjes in plaats van te veel ineens.
Bewegen en afvallen: Beweeg voldoende en probeer af te vallen bij overgewicht.
Niet roken en geen alcohol: Stop met roken en drink geen alcohol
Stel haalbare doelen!
Deze slide heeft geen instructies
Aandoeningen van het vaatstelsel
Vernauwing of afsluiting van bloedvaten belemmert de doorstroming van het zuurstofrijke bloed
Bloedvaten kunnen ook kwetsbaar of beschadigd raken
Klachten hangen af van de plaats in het lichaam
Vooral benen en hersenen kunnen duidelijke gevolgen laten zien
Vaak chronisch
Houd het algemeen zoals gevraagd: veelvoorkomende aandoeningen van het vaatstelsel zonder te verzanden in specialistische diagnoses.
Klachten bij vaatproblemen
Pijn of kramp bij lopen
Koude, bleke of verkleurde ledematen
Slecht genezende wonden
Zwelling in benen
Meer risico op beperkingen in mobiliteit
Leg uit dat verminderde doorbloeding vooral zichtbaar kan worden bij inspanning en wondgenezing.
Observeren als Helpende
Let op pijn op de borst, benauwdheid en plotselinge uitval
Kijk naar kleur, alertheid en ademhaling
Merk veranderingen in spreken, bewegen en slikken op
Signaleer vocht vasthouden, vermoeidheid en minder belastbaarheid
Maak duidelijk dat observeren meer is dan kijken: ook luisteren naar klachten en veranderingen in gedrag en functioneren.
Veiligheid en mobiliteit
Help bij veilig bewegen en transfers
Houd rekening met duizeligheid (bijv. bij opstaan vanuit zit/lig), vermoeidheid of verlamming
Voorkom vallen door een veilige omgeving te creëren
Stimuleer bewegen binnen de mogelijkheden van de zorgvrager
Let op wat anders is dan normaal bij de zorgvrager
Snelle verslechtering vraagt direct actie volgens afspraken
Ook kleine veranderingen kunnen belangrijk zijn
Goed rapporteren helpt om passende zorg te kunnen geven
Koppel dit aan CVA-gevolgen én hartfalen: beide kunnen mobiliteit en balans beperken, maar om andere redenen.
Wat gebeurt er bij hartfalen?
Het hart stopt tussendoor
Het bloed stolt sneller
Het hart pompt minder goed
De longen vullen zich met met bloed
Benadruk het verschil tussen hartfalen en een stilstaand hart.
Welke klacht past het meest bij hartfalen?
Kortademigheid
Scheve mond
Leesproblemen
Kaakpijn
Deze slide heeft geen instructies
Vul de juiste woorden in
Bij een hartinfarct raakt een kransslagader afgesloten. Bij hartfalen pompt het hart minder goed rond. Bij problemen in het vaatstelsel kan de doorstroming in bijvoorbeeld de benen slechter zijn.
Herhaalt de drie ziektebeelden uit dit blok en helpt verschillen benoemen.
Welk onderdeel vond jij het lastigst om te begrijpen?
Deze slide heeft geen instructies
Wat uit deze les ga jij in de praktijk het best onthouden?
Deze slide heeft geen instructies
Belangrijke begrippen
Hart - spier die bloed door het lichaam pompt
Boezem - bovenste holte van het hart die bloed ontvangt
Kamer - onderste holte van het hart die bloed wegpompt
Hartklep - klep die zorgt dat bloed maar één kant op stroomt
Zuurstoftransport - vervoer van zuurstof door het bloed naar weefsels
CVA - stoornis in de bloedtoevoer in de hersenen, ook beroerte genoemd
Afasie - taalstoornis door schade in de hersenen
Hartinfarct - afsluiting van een kransslagader waardoor hartspier beschadigt
Hartfalen - toestand waarbij het hart minder goed bloed rondpompt
Deze slide heeft geen instructies
Belangrijke begrippen
Bloedvatenstelsel: Geheel van hart en bloedvaten dat zorgt voor het rondstromen van bloed door het lichaam.
Bloedsomloop: De weg die het bloed door het lichaam aflegt om zuurstof, voedingsstoffen en afvalstoffen te vervoeren.
Slagaders: Bloedvaten met dikke, elastische wanden waardoor bloed met hoge druk van het hart naar de organen stroomt.
Aders: Bloedvaten met een dunne wand waardoor bloed met lage druk naar het hart terugstroomt.
Haarvaten: Zeer dunne bloedvaatjes met een wand van slechts één cellaag. Hier vind de uitwisseling van zuurstof met de weefsels plaats.
Grote bloedsomloop: Deel van de bloedsomloop waarin het bloed van het hart naar de rest van het lichaam en terug stroomt om zuurstof en voedingsstoffen af te geven.
Kleine bloedsomloop: Deel van de bloedsomloop waarin het bloed van het hart naar de longen en weer terug stroomt om zuurstof op te nemen en koolstofdioxide af te geven.
Leg uit dat leerlingen slagaders niet moeten koppelen aan 'altijd zuurstofrijk'; de richting ten opzichte van het hart is het belangrijkste kenmerk.
Bedankt voor jullie aandacht!
Deze slide heeft geen instructies