Hoofdstuk 7
Gevaarlijke stoffen
Hoofdstuk 7
Gevaarlijke stoffen
inleiding
Bij een brand of ongeval met gevaarlijke stoffen is het belangrijk dat zo snel mogelijk duidelijk wordt om welke stof het gaat. De aard van de stof bepaalt namelijk de risico’s voor hulpverleners, bevolking en milieu.
Als brandwacht kun je de taak hebben om informatie te verzamelen over gevaarlijke stoffen bij een incident. Zodra de stof bekend is, kan het gevaar worden bepaald en kan de bevelvoerder of OvD besluiten nemen over een veilige en juiste inzet.
Voor het vervoer, de opslag en het gebruik van gevaarlijke stoffen gelden strikte wetten en voorschriften. Deze hebben onder andere betrekking op verpakking, etikettering en vervoersdocumenten.
Doelstelling
Na bestudering van dit hoofdstuk kun je:
Na bestudering van dit hoofdstuk kun je:
uitleggen wat een gevaarlijke stof is en de klassenindeling van gevaarlijke stoffen toepassen (paragraaf 1)
gevaarlijke stoffen herkennen aan de hand van *gevaarsidentificatieborden, gevaarsetiketten en GEVI-nummers (paragraaf 2)
benoemen welke overige informatiebronnen beschikbaar zijn over het vervoer van gevaarlijke stoffen (paragraaf 3)
gevaarlijke stof
Wat is een gevaarlijke stof
Een gevaarlijke stof is een stof die bij het vrijkomen uit zijn verpakking schade en/of hinder kan veroorzaken voor de omgeving.
Gevaarlijke stoffen komen op veel plaatsen voor, onder andere bij:
opslag in magazijnen
productieprocessen
transport naar afnemers
levering aan consumenten
Aan opslag, productie en transport zijn elk specifieke risico’s verbonden.
Indeling gevaarlijke stoffen
Waarom indeling nodig is
Er bestaan zeer veel soorten gevaarlijke stoffen.
Om hiermee veilig te kunnen werken, is het noodzakelijk deze stoffen internationaal te ordenen.
Hiervoor worden twee systemen gebruikt:
1. Stofidentificatienummering (UN-nummer)
2. Indeling in gevarenklassen
Stofidentificatienummering (UN-nummer)
Elke gevaarlijke stof heeft een internationaal stofidentificatienummer, ook wel:
UN-nummer
VN-nummer
Het UN-nummer:
zegt niets over de gevaareigenschappen
geeft aan welke stof of stofgroep het is
is gebaseerd op lijsten van de Verenigde Naties
Onder één UN-nummer kan:
één stof vallen
of een groep van stoffen
Voorbeelden UN-nummers
UN 1017 – Chloor
UN 1987 – Alcoholen, giftig, niet elders genoemd
UN 2489 – Difenyimethaan-4,4-di-isocyanaat
Indeling in gevarenklassen
Naast het UN-nummer worden gevaarlijke stoffen ingedeeld in gevarenklassen.
Deze indeling wordt gebruikt in wet- en regelgeving voor het vervoer van gevaarlijke stoffen.
De gevarenklasse geeft aan:
welk soort gevaar de stof oplevert
welke maatregelen nodig zijn
Gevarenklassen en gevaarsaspecten
Gevaarlijke stoffen worden ingedeeld in klassen en subklassen.
De indeling in een klasse is gebaseerd op het belangrijkste en meest directe gevaar van de stof.
➡️ Een stof kan dus meerdere gevaren hebben.
Voorbeeld:
Een stof in klasse 3 (brandbare vloeistof) kan ook giftig zijn.
De klasse geeft altijd het primaire gevaarsaspect aan.
Andere gevaren zijn secundair (bijkomend).
aandachtspunt
Waarom is dit belangrijk voor de brandweer?
Voor de brandweer is de klassenindeling belangrijk omdat deze:
snel inzicht geeft in de grootste risico’s
helpt bij het bepalen van een veilige inzet
Als brandwacht moet je weten met welke gevaren je rekening moet houden bij de verschillende klassen.
mogelijke gevaarsaspecten
Bij gevaarlijke stoffen onderscheiden we de volgende gevaren:
1. Explosiviteit
2. Brandbaarheid
3. Oxiderende werking
4. Giftigheid
5. Radioactiviteit
6. Bijtendheid
➡️ Elke gevarenklasse is gekoppeld aan één of meer van deze gevaarsaspecten.
Gevaarlijke stoffen herkennen
Gevaarlijke stoffen zijn te herkennen aan etiketten en borden op:
voertuigen
verpakkingen
Aan de hand hiervan kun je een eerste inschatting van het gevaar maken.
Gevaarsidentificatiebord
Voertuigen die gevaarlijke stoffen in bulk vervoeren, moeten een gevaarsidentificatiebord voeren.
Dit bord is beter bekend als het oranje bord.
Het oranje bord:
zit aan de voor- en achterkant van het voertuig
heeft een zwarte rand en een dwarsstreep
bevat twee nummers
oranje bord
Betekenis van de nummers op het Bovenste nummer:
→ GEVI-nummer (gevaarsidentificatienummer)
→ geeft het gevaar van de stof aan
→ bestaat uit 2 of 3 cijfers
Onderste nummer:
→ UN-nummer (stofidentificatienummer)
→ geeft aan welke stof het is
→ bestaat uit 4 cijfers
GEVI-nummer
Gevaarsidentificatienummer
Het gevaarsidentificatienummer geeft nadere informatie over het gevaar van een stof.
Dit nummer staat bovenaan op het oranje bord.
Het eerste cijfer geeft het primaire (onmiddellijke) gevaar aan
Het tweede en derde cijfer geven secundaire (bijkomende) gevaren aan
Het primaire gevaar komt overeen met de gevarenklasse waarin de stof is ingedeeld.
Letter X voor het GEVI-nummer
Als het GEVI-nummer wordt voorafgegaan door de letter X, betekent dit:
De stof reageert gevaarlijk met water
Water mag niet zomaar worden gebruikt
Watergebruik alleen:
met toestemming van deskundigen
bij de brandweer: AGS of ROGS
Betekenis van de cijfers (GEVI)
1 – niet in gebruik
2 – vrijkomen van gas door druk of chemische reactie
3 – brandbare vloeistoffen (dampen) en gassen
4 – brandbare vaste stoffen
5 – oxiderende werking (bevordert verbranding)
6 – giftigheid
7 – radioactiviteit
8 – bijtende werking
9 – gevaar voor heftige spontane reactie of ander gevaar
0 – geen bijkomend gevaar
Verdubbeling van cijfers
Verdubbeling van een cijfer betekent een versterking van dat gevaar.
Voorbeeld:
556
sterk oxiderende stof
giftige stof
Belangrijk om te onthouden
GEVI-nummer = gevaar
UN-nummer = stof
X = gevaarlijk met water
Verdubbeling = extra gevaar
Bij twijfel: geen water gebruiken
Blanco oranje bord
Bij het vervoer van gevaarlijke stoffen kan aan de voor- en achterzijde van een voertuig een blanco oranje bord worden gevoerd.
Een blanco oranje bord betekent:
er worden meerdere soorten gevaarlijke stoffen vervoerd
het UN-nummer staat niet op het voertuig, maar
het UN-nummer moet verplicht op elke afzonderlijke verpakking vermeld zijn
Leeg en gereinigd voertuig
Wanneer een voertuig:
leeg is
én gereinigd is
dan moet het oranje bord worden verwijderd of afgedekt.
Zo wordt voorkomen dat hulpverleners verkeerde conclusies trekken.
Tankwagens met meerdere stoffen
Tankwagens met meerdere compartimenten moeten:
aan de zijkanten gespecificeerde oranje borden voeren
aan de voor- en achterkant een blanco oranje bord
Dit zie je vaak bij tankwagens die:
benzine
diesel
vervoeren, bijvoorbeeld richting benzinestations.
Brandstoffen
Voorbeelden brandstoffen
Diesel
UN 1202
GEVI 30
Benzine
UN 1203
GEVI 33
Regelgeving gemengde ladingen (sinds 1997)
Bij gemengde ladingen:
benzine (1203)
diesel (1202)
kerosine (1233)
moet aan de voor- en achterkant alleen nog de stof met het laagste vlampunt worden vermeld.
In de vrachtbrief staat in welk compartiment welke brandstof zit.
Etiketten
Etiketten bij vervoer
Naast het oranje bord is het verplicht om:
één of meer gevaarsetiketten te voeren
Deze etiketten geven aan:
de gevarenklasse
eventuele bijkomende gevaren
Ook kleinverpakkingen in het voertuig moeten deze etiketten dragen.
Meerdere etiketten mogelijk
Op een voertuig of verpakking kunnen:
meerdere etiketten voorkomen
Bijvoorbeeld: brandbaar én giftig
Het etiket:
met klassenummer → primair gevaar
zonder klassenummer → secundair gevaar
Etikettering kleinverpakking
Voor kleinverpakkingen geldt:
gebruik van vierkante etiketten
Deze vind je bijvoorbeeld op:
flessen spiritus
flessen bleekwater
Het vermelden van UN- en GEVI-nummers is:
niet verplicht op consumentenverpakkingen
Overige waarschuwingsborden
Daarnaast bestaan er:
driehoekige gele borden met zwarte rand
Deze worden gebruikt bij:
apparaten met kleine radioactieve bronnen
Deze borden zijn afgeleid van bestaande etiketten.
Belangrijk om te onthouden
Blanco oranje bord = meerdere stoffen
UN-nummer staat dan op de verpakking
Etiketten geven klasse en bijkomende gevaren
Binnenvaart gebruikt kegels en lichten
Zee-/luchtvervoer heeft andere regels
informatie verkrijgen
Meer over gevaarlijke stoffen
De informatie op:
gevaarsidentificatieborden (GEVI-nummers)
etiketten met gevarenklassen
geeft de bevelvoerder een eerste indruk van de gevaren bij een incident met gevaarlijke stoffen.
Deze informatie is echter niet voldoende om te bepalen hoe het incident bestreden moet worden.
Daarvoor zijn aanvullende informatiebronnen nodig.
Aanvullende informatiebronnen
Naast borden en etiketten zijn de volgende bronnen beschikbaar:
Vervoersdocumenten
De vervoerder (chauffeur schipper machinist)
ERIC-kaarten en chemiekaartenboek
Deze bronnen geven meer gedetailleerde informatie over:
eigenschappen van de stof
risico’s
bestrijdingsmaatregelen
Belangrijkste vervoersdocumenten
De belangrijkste documenten zijn:
Vrachtbrief
Verklaring van afzender
Gevarenkaart
Eventuele ontheffing
Deze documenten geven informatie over:
de vervoerde stof(fen)
hoeveelheid
afzender en bestemming
bijzondere voorwaarden of uitzonderingen
Vrachtbrief
Bij het transport van gevaarlijke stoffen moet altijd een vrachtbrief aanwezig zijn.
De vrachtbrief bevat informatie over:
de stofnaam
de gevarenklasse
de hoeveelheid van de vervoerde stoffen
De vrachtbrief is te vinden:
in de cabine van een vrachtwagen
in de stuurhut van een schip
bij de machinist van een trein
ERIC-kaarten
Op de gevarenkaart staan geen maatregelen die de brandweer direct moet nemen.
Daarom zijn de ERIC-kaarten (Emergency Response Intervention Cards) ontwikkeld.
ERIC-kaarten zijn speciaal bedoeld voor:
de brandweer
de eerste inzet bij incidenten met gevaarlijke stoffen
Inhoud van een ERIC-kaart
Op een ERIC-kaart staat onder andere informatie over:
1. de gevaren van de stof
2. persoonlijke bescherming
3. bronbestrijding
maatregelen voor: 1. bestrijding 2. opruimen 3. ontsmetting
eerste hulp
Deze informatie helpt bij het veilig en doelgericht optreden.
Chemiekaartenboek
Naast ERIC-kaarten bestaat er ook het chemiekaartenboek.
Dit is: een verzameling kaarten
met informatie over veel verschillende chemische stoffen
Inhoud chemiekaartenboek
In het chemiekaartenboek staat per stof informatie over:
gevaren
risico’s
maatregelen voor bestrijding
veiligheid voor hulpverleners
Thank you
Brita Tamm
502-555-0152
brita@firstupconsultants.com
www.firstupconsultants.com